Đánh thức tiềm năng của thế hệ bạc

NGƯỜI CAO TUỔI VẪN LÀ NGUỒN LỰC QUÝ GIÁ

Theo thạc sĩ Phạm Chánh Trung - Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM - quá trình chuyển từ giai đoạn già hóa dân số sang dân số già của Việt Nam chỉ diễn ra trong khoảng 15-20 năm. Vì vậy, chính sách thích ứng già hóa cần chuyển dần từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào chăm sóc sang cách tiếp cận già hóa tích cực, tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục học tập, tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội và đóng góp cho cộng đồng.

Năm 2025, Việt Nam có khoảng 14,8 triệu người từ 60 tuổi trở lên - Ảnh minh họa: CQ

Thạc sĩ Phạm Chánh Trung tại một hội thảo về phát triển hệ thống cơ sở chăm sóc người cao tuổi trên địa bàn TPHCM - ẢNH: CÁT QUÂN

Cũng theo ông Trung, trong kỷ nguyên số, già hóa dân số cần được nhìn nhận như một vấn đề phát triển kinh tế và xã hội, thay vì chỉ là câu chuyện an sinh. Muốn làm được điều đó, giáo dục, công nghệ và văn hóa đóng vai trò quan trọng.

Chúng thúc đẩy học tập suốt đời, giúp người cao tuổi tiếp tục cập nhật kiến thức, duy trì sự tham gia xã hội và thích ứng với thay đổi của đời sống.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc hỗ trợ người cao tuổi tiếp cận công nghệ (sử dụng điện thoại thông minh, dịch vụ công trực tuyến hoặc các ứng dụng chăm sóc sức khỏe…) sẽ giúp họ duy trì tính độc lập và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đây còn là nền tảng để người cao tuổi hòa nhập xã hội.

Quan trọng hơn, xã hội cần thay đổi những định kiến lâu nay về người cao tuổi. Thực tế cho thấy họ vẫn có thể tiếp tục học hỏi, làm việc và đóng góp cho cộng đồng khi được tạo điều kiện phù hợp. Việc truyền thông hình ảnh người cao tuổi năng động, chủ động học hỏi và thích ứng với công nghệ sẽ góp phần hình thành cách nhìn tích cực về lứa tuổi này.

KHAI MỞ NỀN KINH TẾ BẠC TỪ HÔM NAY

Hiện nay, nhiều người già vẫn làm việc, cống hiến, truyền cảm hứng. Chuyên gia xã hội học, tiến sĩ Phạm Thị Thúy - giảng viên Học viện chính trị khu vực II - nhìn nhận: “Có nhiều bậc tiền bối đã 80 tuổi vẫn đang làm việc. Họ vẫn đi dạy, chia sẻ, viết sách… Thu nhập hiện tại của họ còn cao hơn cả lương lúc đương chức. Họ làm việc vì đam mê và khát vọng cống hiến chứ không hoàn toàn vì mục đích kiếm tiền”.

Bên cạnh nhóm trí thức, những người cao tuổi xuất thân từ nông thôn hoặc người lao động chân tay cũng cần được quan tâm, tạo điều kiện làm việc phù hợp. Trên thực tế, nhiều quốc gia đã chủ động mở rộng các hình thức việc làm linh hoạt cho người cao tuổi như: tư vấn, đào tạo nghề, làm việc bán thời gian hoặc tham gia các hoạt động dịch vụ xã hội… Từ xu hướng đó, khái niệm nền kinh tế bạc dần hình thành, phản ánh hệ sinh thái kinh tế xoay quanh nhu cầu, năng lực và sự tham gia của người cao tuổi trong đời sống kinh tế xã hội.

Theo thạc sĩ Lương Thu Anh - Sở Quy hoạch và Kiến trúc TPHCM - việc tạo ra một không gian lao động phù hợp sức khỏe và năng lực người cao tuổi là bài toán cần lời giải sớm.

Tại Nhật Bản, dự án Kashiwa-Toyoshikidai đã tái thiết các khu chung cư cũ thành “Thành phố tuổi thọ” - nơi người cao tuổi được tạo điều kiện làm những công việc nhẹ nhàng như trồng rau, chăm sóc trẻ em hoặc tham gia các hoạt động nông nghiệp đô thị. Mô hình này biến người cao tuổi từ gánh nặng an sinh thành lực lượng lao động bạc có giá trị.

Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng có thể học hỏi bài học từ mô hình “Thành phố tuổi thọ” của Nhật Bản. Cụ thể, tại vùng 2 (phía bắc TPHCM, thuộc phạm vi thành phố Bến Cát - huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dương trước đây) - nơi tập trung nhiều khu công nghiệp, có hàng triệu công nhân mọi lứa tuổi nhập cư và sinh sống, làm việc lâu dài - có thể phát triển hạ tầng an sinh xã hội cho người cao tuổi theo mô hình hạ tầng xã hội khu công nghiệp.

Cần đa dạng hóa việc làm dành cho người cao tuổi để phù hợp với khả năng và nhu cầu từng nhóm người - ẢNH: CÁT QUÂN

Mô hình này gồm các khu nhà ở xã hội tại vùng đệm hoặc khu lưu trú công nhân được thiết kế với giải pháp giảm tiếng ồn, hạn chế ô nhiễm không khí. Đối tượng hướng đến chủ yếu là cha mẹ của công nhân có xuất thân nông thôn, vốn quen với đời sống lao động. Tại đây, người cao tuổi có thể tham gia các công việc nhẹ như gấp bao bì giấy, đan lát, sơ chế rau củ cho bếp ăn khu công nghiệp…

Giá trị lớn nhất của mô hình này là tạo ra một môi trường tương tác xã hội tích cực - người cao tuổi vừa có người trò chuyện, vừa duy trì được thói quen lao động tay chân, còn có thể kiếm được thu nhập để tự chủ tài chính, ít phụ thuộc con cái. Thạc sĩ Thu Anh đúc kết: “Biến thách thức già hóa dân số thành động lực phát triển kinh tế, dịch vụ; biến gánh nặng chăm sóc thành niềm vui gắn kết gia đình là mục tiêu mang ý nghĩa cao cả nhất khi thực hiện các chiến lược về người cao tuổi”.

Đồng quan điểm, thạc sĩ Chánh Trung nhấn mạnh: “Một xã hội phát triển bền vững phải biết phát huy nguồn lực mọi thế hệ. Khi người cao tuổi được tôn trọng, tham gia và tạo điều kiện cống hiến, quá trình già hóa dân số có thể trở thành động lực cho sự phát triển và củng cố sự gắn kết xã hội”.

NHÃ CHÂN