Giành lại quyền sở hữu… chính mình trong thời đại AI

Công nghệ làm mờ ranh giới thật - giả

Ngày 18/6, Ủy ban Tư pháp Thượng viện Mỹ đã thông qua dự luật NO FAKES (Nurture Originals, Foster Art, and Keep Entertainment Safe: Nuôi dưỡng sáng tạo nguyên bản, thúc đẩy nghệ thuật và giữ cho ngành giải trí an toàn), đưa văn bản này tiến thêm một bước trong quá trình lập pháp.

Giọng hát của Drake và The Weeknd bị sử dụng trái phép trong ca khúc Heart on My Sleeve - một sản phẩm được tạo bằng AI - Nguồn ảnh: Internet

Trong một bài viết trên Variety, Lyor Cohen - Giám đốc âm nhạc toàn cầu của YouTube - và Harvey Mason Jr. - Giám đốc điều hành Viện hàn lâm Thu âm - cho rằng ngành giải trí cần quy định rõ hơn về việc AI sao chép giọng nói, hình ảnh nghệ sĩ. Theo họ, quyền quyết định phải thuộc về chính người bị sao chép.

Ngành âm nhạc từng chao đảo với sự thay đổi do công nghệ tạo ra. Thời nhạc số bùng nổ, các hãng thu âm, nghệ sĩ và nền tảng trực tuyến từng trải qua giai đoạn hỗn loạn vì vi phạm bản quyền, kiện tụng và tranh chấp doanh thu.
Để giúp hệ sinh thái âm nhạc ổn định trở lại không chỉ có luật mà còn cần cả hạ tầng công nghệ và các cơ chế hợp tác. Nghệ sĩ cần công cụ để kiểm soát tác phẩm của mình, chủ sở hữu quyền cần phương tiện để phát hiện vi phạm, nền tảng cần quy trình rõ ràng để xử lý nội dung.

YouTube từng bị xem là nơi phát tán âm nhạc không phép. Sau đó, YouTube phát triển công cụ nhận diện nội dung, giúp chủ sở hữu theo dõi tác phẩm của mình, yêu cầu gỡ bỏ hoặc cho phép khai thác doanh thu. Đây là mô hình có thể tham khảo.

Theo Cohen và Mason, điều đáng lo nhất là AI có thể sao chép những gì làm nên tên tuổi của nghệ sĩ - giọng nói, hình ảnh và phong cách riêng. Những yếu tố đó là thành quả nhiều năm lao động và xây dựng hình ảnh trước công chúng.
Vụ Heart on My Sleeve năm 2023 là ví dụ. Ca khúc này lan truyền mạnh trên mạng vì rất giống Drake và The Weeknd, từ chất giọng, cách nhả chữ đến phong cách hát. Bài hát đạt hàng triệu lượt nghe trước khi bị gỡ bỏ vì Drake và The Weeknd không tham gia và không cho phép sử dụng giọng hát. Vấn đề gây tranh cãi là ca khúc này không sao chép trực tiếp một tác phẩm có sẵn của 2 nghệ sĩ nên khó xử lý theo cách hiểu quen thuộc về vi phạm bản quyền.

NO FAKES trao quyền kiểm soát danh tính

Luật bản quyền lâu nay chủ yếu bảo vệ những tác phẩm cụ thể: bài hát, bản ghi, lời ca, giai điệu, hình ảnh hay kịch bản. Người tạo ra tác phẩm có quyền quyết định tác phẩm ấy được sử dụng ra sao. Nhưng giọng nói và gương mặt nằm ở vùng pháp lý phức tạp hơn.

Dự luật NO FAKES được kỳ vọng bảo vệ con người trước nguy cơ AI sao chép trái phép giọng nói và hình ảnh.

Khi AI có thể bắt chước giọng nói và gương mặt ngày càng nhanh, rẻ và giống thật, câu hỏi không chỉ là ai hưởng lợi mà là ai có quyền cho phép việc sao chép đó. NO FAKES được đề xuất nhằm tạo khung pháp lý chung trên toàn nước Mỹ, trao cho mỗi cá nhân quyền kiểm soát việc AI sao chép giọng nói và hình ảnh của mình. Với ngành âm nhạc, đây là bước đi quan trọng.

Tuy nhiên, nếu các nền tảng không có công cụ phát hiện và xử lý nội dung giả mạo, nghệ sĩ vẫn khó tự bảo vệ mình khi giọng nói, hình ảnh và tên tuổi bị sử dụng trái phép. YouTube đã phát triển công nghệ nhận diện để phát hiện hình ảnh nghệ sĩ bị sử dụng trái phép. Nhưng một nền tảng làm tốt là chưa đủ. Khi nội dung giả có thể lan qua nhiều dịch vụ, các nền tảng cho phép người dùng đăng tải nội dung cũng cần có công cụ và quy trình xử lý việc lạm dụng AI.

Bài toán đặt ra nhằm xây dựng những ranh giới rõ ràng để công nghệ phát triển nhưng không xâm phạm quyền con người. Chỉ khi giọng nói, hình ảnh và danh tính cá nhân được bảo vệ, nghệ sĩ mới có thể yên tâm khai thác những thế mạnh từ AI.

Thiên Bảo