Cần cuộc cách mạng cho sức khỏe lao động Việt

NGƯỜI VIỆT ĐANG BỊ BỆNH TẬT BỦA VÂY

Phóng viên: Thưa bác sĩ, đâu là những vấn đề sức khỏe người lao động Việt Nam, nhất là nhóm trung niên, đang gặp phải?

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Minh Mẫn: Có thể nói, người lao động Việt Nam đang đứng trước một vòng vây bệnh tật ở cả 2 phương diện: thể chất và tinh thần.

Ở nhóm sức khỏe thể chất, gánh nặng lớn nhất đến từ các bệnh không lây nhiễm (NCDs). Theo dữ liệu từ Bộ Y tế và Tổ chức Y tế thế giới (WHO), NCDs chiếm khoảng 73 - 77% nguyên nhân tử vong hằng năm. Trong đó, tăng huyết áp đang trở thành kẻ sát nhân thầm lặng với tỉ lệ 25 - 70% ở người trưởng thành và cao tuổi. Tiếp đến là các bệnh tim mạch, đột quỵ - nguyên nhân tử vong hàng đầu ở nhóm trên 30 tuổi. Đáng ngại hơn, bệnh tiểu đường đang tăng nhanh, hiện ước tính có khoảng 3 - 5 triệu ca mắc.

Bên cạnh đó là nhóm bệnh “đặc sản” của lối sống hiện đại: rối loạn lipid máu, béo phì và cơ xương khớp. Nhóm lao động trực tiếp vẫn đối mặt với các bệnh nghề nghiệp truyền thống: điếc do tiếng ồn, bụi phổi, đau lưng mạn tính... với khoảng 7.000-33.000 ca được chẩn đoán mới mỗi năm.

Bác sĩ Nguyễn Minh Mẫn - Trưởng đơn vị Tâm lý lâm sàng Bệnh viện Đại học y dược TPHCM

Tuy nhiên, điều tôi lo lắng nhất là sức khỏe tinh thần. Sau đại dịch COVID-19, vấn đề này nghiêm trọng hơn bao giờ hết. Khoảng 42 - 45% người lao động thường xuyên gặp căng thẳng và lo âu. Con số này ở các ngành thâm dụng lao động như may mặc có thể lên tới 71%. Tỉ lệ trầm cảm trong nhóm lao động dao động từ 20 - 30%.

Đặc biệt, hội chứng kiệt sức nghề nghiệp đang âm thầm tàn phá nguồn nhân lực. Khoảng 15% người trong độ tuổi lao động có rối loạn tâm thần nhưng phần lớn không được điều trị.

* Theo ông, đâu là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự suy giảm sức khỏe trầm trọng này?

- Đây là hệ quả của sự tương tác phức tạp giữa nhiều yếu tố.

Áp lực công việc: Khối lượng công việc khổng lồ, cường độ tăng ca liên tục và kỳ vọng quá cao từ cấp trên tạo ra một “nồi áp suất” tinh thần. Khi bị stress kéo dài, hệ thống nội tiết rối loạn, dẫn đến các bệnh thực thể như đau dạ dày, tim mạch và suy giảm miễn dịch.

Môi trường làm việc: Tiếng ồn, bụi mịn, hóa chất và tư thế làm việc không khoa học là những tác nhân trực tiếp gây bệnh nghề nghiệp. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa đầu tư đúng mức vào hệ thống vi khí hậu và bảo hộ lao động đạt chuẩn.

Lối sống: Đây là yếu tố cá nhân nhưng chịu ảnh hưởng mạnh bởi môi trường xã hội. Có tới 70 - 80% người lớn không đạt mức vận động khuyến cáo. Chế độ ăn “nhanh - mặn - béo” cộng với việc sử dụng rượu bia, thuốc lá đã đẩy nhanh tiến trình bệnh tật ở tuổi trung niên.

Ý thức và hệ thống y tế: Người lao động thường có tâm lý có bệnh mới khám hoặc sợ khám ra bệnh sẽ mất việc. Sự kỳ thị về sức khỏe tâm thần cũng khiến họ che giấu vấn đề cho đến khi quá muộn.

SỨC KHỎE SUY GIẢM, DOANH NGHIỆP VÀ NỀN KINH TẾ CÙNG TRẢ GIÁ

* Nếu không có sự can thiệp kịp thời, những hệ lụy nào sẽ xảy ra đối với năng suất lao động và nền kinh tế, thưa bác sĩ?

- Hệ lụy cực kỳ khủng khiếp và có tính dây chuyền. Trước hết là sự sụt giảm hiệu suất cá nhân và tập thể. Một người mắc bệnh NCDs hay đau cơ xương khớp sẽ luôn trong trạng thái mệt mỏi mạn tính, giảm khả năng tập trung, dẫn đến sai sót và tai nạn lao động. Sức khỏe tâm thần kém gây ra tình trạng nghỉ việc trong im lặng - nhân viên vẫn đi làm nhưng chỉ làm việc ở mức tối thiểu, không có sáng tạo hay nhiệt huyết.

* Doanh nghiệp và người lao động trả giá như thế nào, thưa ông?

- Chi phí y tế sẽ là gánh nặng khổng lồ. Điều trị các bệnh NCDs và biến chứng của chúng đắt gấp 40-50 lần so với bệnh lây nhiễm thông thường vì đòi hỏi thời gian dài và thuốc đặc trị. Doanh nghiệp phải đối mặt việc tăng phí bảo hiểm, bồi thường bệnh nghề nghiệp và chi phí tuyển dụng, đào tạo nhân sự mới để thay thế.

Đối với cá nhân, chi phí y tế trực tiếp tại Việt Nam hiện vẫn ở mức cao. Một ca đột quỵ hay ung thư có thể đẩy một gia đình vào nghèo đói chỉ trong thời gian ngắn. Điều đau lòng nhất là chất lượng cuộc sống bị hủy hoại: đau đớn mạn tính, mất khả năng tự chăm sóc, stress lan tỏa sang các mối quan hệ gia đình, tạo thành một vòng luẩn quẩn: bệnh nặng - mất thu nhập - stress tăng - bệnh nặng hơn.

Sức khỏe của người lao động là tài sản quốc gia, các doanh nghiệp cần đầu tư chăm sóc (chụp tại Công ty TNHH Xử lý chất thải Việt Nam)

CHĂM SÓC SỨC KHỎE NGƯỜI LAO ĐỘNG PHẢI TRỞ THÀNH CHIẾN LƯỢC QUỐC GIA

* Với xu hướng già hóa dân số cũng như bối cảnh thiếu hụt lao động trong tương lai, để tiếp tục mục tiêu xây dựng và phát triển xã hội, cần chăm lo sức khỏe người lao động như thế nào, thưa bác sĩ?

- Việc tự chăm sóc cần tập trung vào 4 trụ cột:

Dinh dưỡng hợp lý: Áp dụng tháp dinh dưỡng của Viện Dinh dưỡng quốc gia. Ăn ít nhất 400-500 gram rau củ quả mỗi ngày. Thay gạo trắng bằng ngũ cốc nguyên hạt nếu có thể. Kiểm soát lượng muối dưới 5 gram/ngày (khoảng 1 muỗng cà phê) để bảo vệ mạch máu. Uống đủ 2-2,5 lít nước và kiên quyết nói không với thuốc lá, hạn chế rượu bia.

Vận động thường xuyên: Chỉ cần 150 phút hoạt động cường độ trung bình mỗi tuần (đi bộ nhanh, bơi lội) đã có thể thay đổi cục diện sức khỏe. Với dân văn phòng, hãy đứng dậy đi lại mỗi giờ 1 lần.

Quản lý stress: Dành 10-15 phút/ngày để thở sâu, thiền hoặc nghe nhạc nhẹ. Ngủ đủ 7-8 giờ là liều thuốc phục hồi thần kinh tốt nhất. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn tâm lý khi cảm thấy quá tải.

Khám sức khỏe định kỳ: Đừng bỏ lỡ kỳ khám sức khỏe hằng năm. Với nhóm trung niên, chú trọng tầm soát sớm huyết áp, đường huyết, mỡ máu và các loại ung thư phổ biến.

* Theo bác sĩ, Nhà nước và Bộ Y tế cần có những động thái gì mạnh mẽ hơn?

- Chúng ta đã có Quyết định 659/QĐ-TTg về chăm sóc sức khỏe người lao động đến năm 2030 nhưng việc triển khai cần sâu rộng hơn. Sức khỏe của công dân là tài sản quốc gia. Tôi cho rằng cần có một hướng dẫn quốc gia về xây dựng nơi làm việc khỏe mạnh dựa trên mô hình của WHO.

Đặc biệt, tôi rất ủng hộ việc xây dựng bộ tiêu chí hoặc chứng nhận “Nơi làm việc khỏe mạnh” theo các cấp độ Đồng, Bạc, Vàng. Những doanh nghiệp đạt chuẩn nên được hưởng các ưu đãi về thuế hoặc được ưu tiên trong các bảng xếp hạng uy tín. Điều đó sẽ tạo ra một cuộc đua tích cực, nơi các doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh về doanh thu mà còn cạnh tranh về mức độ hạnh phúc và khỏe mạnh của nhân viên.

Với người lao động, đừng để đến lúc có tiền mà không còn sức tiêu. Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhất ngay hôm nay.

Với doanh nghiệp, hãy nhớ rằng máy móc hỏng có thể thay nhưng sức khỏe và tâm thế của một đội ngũ không thể mua bằng tiền trong một sớm một chiều. Hãy chăm sóc nhân viên như cách bạn chăm sóc khối tài sản quý giá nhất của mình.

* Xin cảm ơn bác sĩ.

THANH HOA (thực hiện)