Rút ngắn thời gian học đại học: Cơ hội cho người giỏi

Phù hợp xu hướng đào tạo hiện đại

Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến dự thảo thông tư ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học. Trong đó, cho phép sinh viên chương trình đào tạo tài năng hoặc đạt điểm trung bình tích lũy loại giỏi được rút ngắn thời gian đào tạo. Nhóm sinh viên này có thể hoàn thành chương trình trong thời gian ngắn hơn nhưng không được tốt nghiệp sớm hơn một nửa thời gian đào tạo chuẩn. Nếu áp dụng theo khung thời gian hiện hành, sinh viên theo học chương trình 3 năm có thể tốt nghiệp sớm nhất sau 1,5 năm; còn với chương trình 5 năm, thời gian tối thiểu là 2,5 năm.

Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) trao bằng khen cho cử nhân tốt nghiệp sớm nửa năm với loại xuất sắc trong đợt tốt nghiệp tháng 4/2026 - ẢNH: TRƯƠNG MẪN

Đối với sinh viên nói chung, dự thảo quy định thời gian tối thiểu để hoàn thành chương trình không ít hơn 2/3 thời gian đào tạo chuẩn và tối đa không quá 2,5 lần thời gian chuẩn.

Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng đây là bước tiến phù hợp với xu hướng đào tạo hiện đại, trong đó người học được trao quyền chủ động hơn trong việc xây dựng lộ trình học tập. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể tận dụng cơ hội này. Việc học trước tín chỉ hay rút ngắn thời gian đào tạo đòi hỏi khả năng tự học cao, tính kỷ luật và năng lực học thuật vượt trội. Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng đây nên được xem là cơ chế dành cho nhóm sinh viên xuất sắc hơn là mục tiêu phổ biến cho toàn bộ người học.

Thạc sĩ Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông Trường đại học Công Thương TPHCM - nhận định, việc rút ngắn thời gian đào tạo không đồng nghĩa với việc học ít đi hay giảm chuẩn đầu ra. Ngược lại, đây là cơ hội để những sinh viên có năng lực, có kế hoạch học tập rõ ràng phát triển nhanh hơn trên con đường học thuật hoặc nghề nghiệp.

Nhiều quốc gia đã triển khai mô hình đào tạo linh hoạt từ lâu. Học sinh có thể học trước một số học phần đại học ngay từ bậc phổ thông, sau đó được công nhận tín chỉ khi trúng tuyển đại học. Cách làm này giúp rút ngắn thời gian đào tạo nhưng vẫn đảm bảo khối lượng học tập và chuẩn đầu ra. Gần đây, Đại học Quốc gia TPHCM công bố kế hoạch công nhận tín chỉ cho học sinh học trước một số học phần đại học thông qua nền tảng MOOC hoặc các chương trình do cơ sở đào tạo tổ chức. Những học sinh vượt qua kỳ kiểm tra trực tiếp được công nhận tín chỉ khi theo học tại các trường thành viên. Theo các chuyên gia, nếu mô hình này được triển khai rộng rãi, học sinh có năng lực có thể vừa hoàn thành chương trình THPT vừa tích lũy một phần tín chỉ đại học.

Vẫn phải đảm bảo chuẩn đầu ra

Dù đánh giá cao tính mở của dự thảo, nhiều chuyên gia giáo dục vẫn nhấn mạnh rằng mục tiêu cuối cùng của giáo dục đại học không phải là đào tạo nhanh nhất mà là đào tạo hiệu quả nhất.

Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng Đào tạo Trường đại học Công nghiệp TPHCM - cho rằng, quãng thời gian từ 3,5 đến 4 năm đại học vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với phần lớn sinh viên. Nếu quá chú trọng đến việc rút ngắn thời gian học, sinh viên có thể đánh mất nhiều cơ hội quý giá để rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng mềm, kỹ năng làm việc nhóm và các trải nghiệm xã hội cần thiết trước khi bước vào thị trường lao động. Thực tế, số sinh viên hoàn thành chương trình trong vòng 2-2,5 năm rất hiếm. Phần lớn những trường hợp rút ngắn thời gian đào tạo chỉ tốt nghiệp sớm hơn khoảng 1 học kỳ hoặc 1 năm so với lộ trình chuẩn.

Phó giáo sư, tiến sĩ Bùi Hoài Thắng - Trưởng phòng Đào tạo Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) - cho rằng, chủ trương này tạo điều kiện cho những sinh viên có năng lực phát huy tiềm năng. Lợi ích dễ thấy nhất là sinh viên xuất sắc có thể tiết kiệm thời gian, sớm tham gia thị trường lao động, học tiếp bậc sau đại học hoặc tham gia các nhóm nghiên cứu chuyên sâu. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa việc hoàn thành chương trình nhanh hơn sẽ tự động tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao hơn.

Ông phân tích, đối với các ngành kỹ thuật, công nghệ, kiến thức trên giảng đường chỉ là một phần trong quá trình đào tạo. Sinh viên còn phải trải qua các hoạt động thực hành, thí nghiệm, nghiên cứu khoa học, làm đồ án, thực tập doanh nghiệp và tham gia các dự án thực tế. Nhiều năng lực nghề nghiệp không thể hình thành chỉ bằng cách học nhanh hơn hoặc đăng ký nhiều tín chỉ hơn. Kỹ năng giải quyết vấn đề, quản lý dự án, làm việc trong môi trường đa ngành hay thích ứng với các tình huống thực tiễn cần được tích lũy qua thời gian và trải nghiệm. Một sinh viên hoàn thành đủ tín chỉ chưa chắc đã sẵn sàng trở thành một kỹ sư giỏi nếu thiếu cơ hội làm việc trong phòng thí nghiệm, doanh nghiệp hoặc các dự án.

Chính vì vậy, ông Bùi Hoài Thắng đánh giá quy định không cho phép tốt nghiệp sớm hơn một nửa thời gian đào tạo chuẩn là “hàng rào kỹ thuật” cần thiết. Quy định này giúp các trường có đủ thời gian đánh giá toàn diện năng lực người học, đồng thời hạn chế xu hướng chạy theo thành tích tốt nghiệp sớm mà xem nhẹ chuẩn đầu ra. “Suy cho cùng, điều thị trường lao động cần không phải là những tấm bằng được cấp nhanh hơn, mà là những cử nhân, kỹ sư có đủ kiến thức, kỹ năng và khả năng thích ứng với sự thay đổi không ngừng của xã hội. Khi chất lượng đầu ra vẫn được đảm bảo, việc tốt nghiệp sớm mới thực sự trở thành lợi thế cho người học và cho cả hệ thống giáo dục đại học” - ông Bùi Hoài Thắng nhấn mạnh.

Nguyễn Loan