Không tự ý điều trị quai bị để phòng biến chứng

Người lớn chủ quan, trẻ bị biến chứng

2 tuần trước, chị Nguyễn Thị Thơm (ở TPHCM) thấy con trai là bé T.K.L. (10 tuổi) bị sốt nhẹ, sau đó sưng ở vùng mặt bên phải, bé than đau khi ăn cơm. Nghĩ con bị đau răng, chị Thơm mua thuốc cho con uống. Tuy nhiên, mặt của bé ngày càng sưng, gia đình nhận ra bé mắc bệnh quai bị. Khi vợ chồng chị Thơm chuẩn bị đưa con đi bệnh viện, bà nội của bé liền ngăn cản, nói rằng chỉ có “thầy khoán” mới điều trị được.

Trẻ đợi khám bệnh tại Bệnh viện Nhi Đồng 2

Chị Thơm nghẹn ngào kể: “Chồng tôi chiều mẹ, kêu tôi cứ để con khoán trước, không hết bệnh sẽ đi bệnh viện. Người thầy khoán nhai trầu rồi cho nước trầu vào vôi, trộn đều, đắp vô chỗ sưng, sau đó dùng nhang đốt thổi hơi nóng để khoán. Ông kêu về không được rửa mặt, để 3 ngày sẽ khỏi. Qua hôm sau, con tôi không bớt, mà mặt sưng nề, sốt cao, đau nhức không ăn uống được, vùng kín sưng to nên tôi vội vàng đưa đến Bệnh viện Nhi Đồng 2”. Bé L. được chẩn đoán bị bệnh quai bị, nguy cơ biến chứng viêm tinh hoàn phải nhập viện. Hiện, bệnh đã ổn định nên bé được xuất viện, tuy nhiên cần tái khám để theo dõi biến chứng.

Thấy bé N.M.H. (5 tuổi) sốt nhẹ, mệt mỏi, biếng ăn, chị Thu Thanh - mẹ của bé H. - nghĩ con bị sốt siêu vi nên tự mua thuốc hạ sốt cho bé uống. Liên tục 3 ngày uống thuốc nhưng bé cứ sốt tái đi tái lại và than đau họng. Chị Thanh tiếp tục ra tiệm thuốc tây mua thuốc hạ sốt, viêm họng cho bé uống. Đến tuần thứ hai, chị bất ngờ phát hiện vùng góc hàm bên trái của bé sưng to, tiếp theo đó hàm bên trái cũng sưng, gây đau nhức. Gia đình lập tức đưa con đến bệnh viện. Bác sĩ chẩn đoán bé mắc quai bị. Mẹ của bé được hướng dẫn điều trị triệu chứng, cho bé nghỉ ngơi, ăn thức ăn mềm, uống nhiều nước…

“Ban đầu, chồng tôi nói có thể bé mắc bệnh quai bị vì trong lớp mầm non có bé trai mắc bệnh này. Thế nhưng, do triệu chứng của con giống sốt siêu vi, với thời tiết dạo này mưa nắng thất thường nên tôi hơi chủ quan. May mà con trai tôi không gặp biến chứng nặng nề” - chị Thanh nói. Hiện tại, vùng sưng tuyến mang tai của bé H. đã giảm dần, bé bớt sốt, đỡ đau nên có thể ăn uống. Chị cũng đã báo với giáo viên để cảnh báo bệnh vì lớp học có 2 cháu bé mắc bệnh này.

Sưng hàm phải nghĩ ngay đến bệnh quai bị

Theo thạc sĩ, bác sĩ Vũ Thị Thùy Dương - Phó khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi Đồng 2 - quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Paramyxovirus gây ra. Bệnh lây từ người sang người qua nước bọt hoặc giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần. Bệnh này khá phổ biến ở trẻ nhỏ, nếu không được điều trị kịp thời sẽ gây ra một số biến chứng. Khả năng lây mạnh nhất xảy ra trong khoảng 2 ngày trước và 5 ngày sau khi trẻ bị sưng tuyến mang tai, không chỉ làm cho trẻ sưng đau khó chịu, mà còn có thể dẫn đến các biến chứng như viêm tụy, viêm tinh hoàn (ở bé trai), viêm buồng trứng (ở bé gái), viêm màng não, viêm não, viêm tuyến vú hoặc giảm thính lực.

Theo các nghiên cứu, viêm tinh hoàn xảy ra ở khoảng 30% nam giới sau tuổi dậy thì chưa tiêm phòng, khoảng 6% ở người đã tiêm vắc xin. Phần lớn bệnh nhi nam chỉ ảnh hưởng 1 bên tinh hoàn. “Viêm tinh hoàn do quai bị không đồng nghĩa với vô sinh, nhưng có thể gây viêm, teo tinh hoàn và làm suy giảm khả năng sinh sản” - bác sĩ Vũ Thị Thùy Dương nói thêm.

Hiện nay chưa có thuốc đặc trị vi rút quai bị. Việc điều trị tập trung làm giảm các triệu chứng cho đến khi nhiễm trùng tự hết, thường trong vòng vài tuần. Thời gian ủ bệnh của quai bị khá dài từ 12-25 ngày nên rất khó để nhận biết. Thông thường, trẻ sẽ khởi phát viêm tuyến mang tai sau khoảng 16-18 ngày kể từ khi bắt đầu nhiễm bệnh. Do đó, việc phát hiện sớm và cách ly trẻ đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế lây nhiễm.

Ban đầu, trẻ có thể sốt nhẹ 2-3 ngày, kèm theo mệt mỏi, đau cơ, đau đầu, đau tai, chán ăn và ăn uống kém, giống như bị nhiễm siêu vi. Lúc này, cha mẹ nên theo dõi sát, nhằm kịp thời nhận ra vùng góc hàm của bệnh nhi sưng lên, đau khi há miệng hay nuốt thức ăn. Đây là đặc trưng nhất của bệnh. Tình trạng sưng có thể xuất hiện 1 bên hoặc cả 2 bên, vùng sưng thường làm góc tai bị đẩy lên và ra ngoài, da vùng này không đỏ, không nóng như các tình trạng viêm nhiễm khác. Một số trẻ còn đau ở tuyến dưới hàm hoặc dưới lưỡi. Trẻ sưng ngày càng to từ 1-3 ngày đầu rồi giảm dần trong tuần tiếp theo.

Trong thời gian này, nếu trẻ lừ đừ, sốt cao liên tục, đau đầu nhiều, nôn ói nhiều, đau bụng dữ dội, giảm thính lực hoặc sưng đau vùng bìu, cha mẹ hãy đưa con đến cơ sở y tế ngay. Tuyệt đối không tự điều trị quai bị cho trẻ bằng cách vẽ, khoán tâm linh, hay đắp lá, bôi vôi, phun trầu, đắp tỏi, gừng, thoa mật ong… lên vùng hàm bị sưng. “Bệnh quai bị do vi rút gây ra nên không thể chữa khỏi bằng các mẹo dân gian, cũng không tự ý dùng thuốc điều trị cho trẻ. Phụ huynh hãy tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế tối đa biến chứng” - bác sĩ Vũ Thị Thùy Dương nhấn mạnh.

Phạm An