Chăm sóc, kiểm soát tốt giúp Alzheimer chậm tiến triển nặng

Tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, số bệnh nhân suy giảm nhận thức đang ngày càng gia tăng, phản ánh rõ xu hướng già hóa dân số và gánh nặng bệnh lý thần kinh. Trong đó, bệnh viện đang quản lý khoảng 200 đến 250 bệnh nhân Alzheimer, với độ tuổi trung bình từ 65 đến 68 tuổi.

Đặc thù của bệnh viện là điều trị đột quỵ nên nhóm sa sút trí tuệ do nguyên nhân mạch máu chiếm tỷ lệ cao hơn. Bên cạnh đó còn có các bệnh thoái hóa thần kinh khác như Parkinson.

Bác sĩ Võ Văn Tân thăm khám cho người bệnh - Ảnh P.A.

Đưa đi khám chuyên khoa để được đánh giá và can thiệp kịp thời

Tiến sĩ, bác sĩ Võ Văn Tân – Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho biết: “Phần lớn bệnh nhân Alzheimer được theo dõi và điều trị ngoại trú. Chỉ khi xuất hiện biến cố cấp tính như té ngã, viêm phổi, hoặc các bệnh nền như tiểu đường mất kiểm soát, người bệnh mới cần nhập viện. Điều này cho thấy việc chăm sóc tại nhà đóng vai trò then chốt trong quá trình điều trị”.

Một trong những dấu hiệu nhận biết sớm của bệnh Alzheimer thường là hay quên, nhưng không phải mọi trường hợp quên đều là bệnh lý. Theo bác sĩ Tân, cần phân biệt giữa lão hóa tự nhiên và dấu hiệu bất thường. “Nếu người lớn tuổi quên rồi có thể nhớ lại khi được nhắc, đó là bình thường. Nhưng nếu đã ăn rồi mà vẫn khăng khăng chưa ăn, không chấp nhận thực tế thì cần nghĩ đến bệnh lý”, bác sĩ Tân chỉ rõ.

Nguyên nhân của Alzheimer khá phức tạp, liên quan đến tuổi tác, yếu tố gia đình và các bệnh lý đi kèm như trầm cảm. Tuy nhiên, yếu tố di truyền không mang tính quyết định tuyệt đối, thông thường một người có gen nguy cơ nhưng không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.

Bệnh tiến triển qua ba giai đoạn. Ở giai đoạn nhẹ, người bệnh giảm hiệu quả trong công việc, khó lập kế hoạch. Giai đoạn trung bình bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày như đi lạc, quên đường về nhà. Đến giai đoạn nặng, người bệnh mất khả năng tự chăm sóc, cần hỗ trợ hoàn toàn trong các hoạt động cơ bản như ăn uống, vệ sinh cá nhân.

Bác sĩ Tân cho rằng một trong những thách thức lớn nhất của bệnh Alzeimer không chỉ nằm ở điều trị mà còn ở gánh nặng chăm sóc. Người bệnh Alzheimer giai đoạn trung bình và nặng thường rối loạn giấc ngủ, thay đổi hành vi, thậm chí cáu gắt, khiến người thân dễ rơi vào trạng thái kiệt sức. “Chăm sóc một bệnh nhân Alzheimer gần như cần toàn thời gian, thậm chí phải có 2–3 người luân phiên”, ông chia sẻ.

Theo bác sĩ Tân, để giảm áp lực, gia đình không nên tự gồng gánh một mình mà cần có sự hỗ trợ từ nhiều người, có thể thuê người chăm sóc hoặc tìm đến các cơ sở chăm sóc chuyên biệt. Tuy nhiên, tại Việt Nam, các mô hình chăm sóc chuyên sâu về kích thích nhận thức còn hạn chế, chủ yếu mới dừng ở chăm sóc thể chất.

Vì vậy, quan trọng nhất vẫn là người thân của bệnh nhân. Theo đó, gia đình có thể chủ động hỗ trợ người bệnh thông qua các hoạt động đơn giản như trò chuyện, chơi trò chơi trí tuệ, hoặc tập luyện theo các hướng dẫn trực tuyến nhằm duy trì và làm chậm quá trình suy giảm nhận thức.

Về điều trị, hiện nay Alzheimer vẫn chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn. Các can thiệp chủ yếu nhằm làm chậm tiến triển bệnh và kiểm soát triệu chứng. Do đó, việc phát hiện sớm và kiểm soát tốt các bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường có ý nghĩa quan trọng trong việc trì hoãn diễn tiến.

“Quan trọng nhất vẫn là tầm soát sớm. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường về trí nhớ, người dân nên đưa người thân đi khám chuyên khoa để được đánh giá và can thiệp kịp thời”, TS.BS Võ Văn Tân khuyến cáo.

Bác sĩ Võ Văn Tân tư vấn cho người bệnh - Ảnh: P.A.

Người chăm sóc phải khỏe thì bệnh nhân mới khỏe

Theo thạc sĩ Phan Thị Hoài Yến - khoa Tâm lý tâm thể, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, trong nhiều gia đình, người chăm sóc cha mẹ lớn tuổi đang phải đối mặt với áp lực tâm lý nặng nề nhưng thường bị bỏ qua.

Không ít người rơi vào trạng thái giằng xé giữa trách nhiệm chăm sóc cha mẹ và cuộc sống cá nhân. Họ dễ cảm thấy tội lỗi khi không thể làm tròn cả hai vai, đồng thời rơi vào cảm giác bất lực khi tình trạng sức khỏe của người thân không cải thiện. Sự thiếu chia sẻ, thấu hiểu từ gia đình, bạn đời hoặc cộng đồng càng khiến người chăm sóc trở nên đơn độc, kéo dài có thể dẫn đến kiệt sức, thậm chí phát sinh các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm, rối loạn lo âu.

Bên cạnh áp lực tinh thần, gánh nặng tài chính cũng là nguyên nhân khiến nhiều gia đình phát sinh mâu thuẫn. Chi phí điều trị, thuốc men, bỉm sữa hay thuê người hỗ trợ chăm sóc ngày càng tăng, khiến không ít gia đình rơi vào cảnh căng thẳng kinh tế. Mâu thuẫn còn đến từ cảm giác bất công trong phân chia trách nhiệm, khi có người phải gánh vác nhiều hơn nhưng không được ghi nhận, trong khi những người khác lại né tránh vì lý do riêng.

Những xung đột âm ỉ này không chỉ làm rạn nứt mối quan hệ gia đình mà còn tác động tiêu cực đến chính người cao tuổi. “Người già rất nhạy cảm, họ dễ cảm thấy mình là gánh nặng, là nguyên nhân gây mâu thuẫn cho con cái. Điều này khiến họ buồn bã, cô đơn, thậm chí rơi vào trầm cảm”, ThS. Hoài Yến phân tích.

“Dù cha mẹ mắc bệnh hay khỏe mạnh, cách ứng xử của con cái luôn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần và chất lượng sống của cha mẹ. Vì vậy, việc chăm sóc người già không chỉ là trách nhiệm mà còn cần sự tinh tế, đồng cảm và chia sẻ trong gia đình”, chị Yến chia sẻ.

Để giảm áp lực, các thành viên cần chủ động trao đổi, thống nhất sớm về vai trò và trách nhiệm. Việc phân công rõ ràng, phù hợp với điều kiện của từng người như luân phiên chăm sóc, lo liệu chi phí, chuyên chở cha mẹ đến cơ sở y tế,… phân chia cụ thể sẽ giúp hạn chế mâu thuẫn và tránh tình trạng quá tải cho một cá nhân.

Trong trường hợp điều kiện cho phép, gia đình có thể cân nhắc các giải pháp hỗ trợ từ bên ngoài như thuê người chăm sóc hoặc lựa chọn các cơ sở chuyên biệt uy tín. Đây không phải là sự phó mặc cha mẹ cho bên thứ 3, mà là cách san sẻ gánh nặng, đảm bảo người cao tuổi được chăm sóc tốt hơn trong điều kiện phù hợp.

Mỗi người cần nhận thức rõ vai trò và trách nhiệm của mình, tránh để việc cho đi hoặc nhận lại trở nên mất cân bằng trong thời gian dài. Khi sự chia sẻ được duy trì công bằng, áp lực sẽ giảm đi và các mối quan hệ trong gia đình cũng bền vững. Từ đó, cha mẹ được chăm sóc tốt hơn, giúp kéo dài tình trạng bệnh tiến triển.

Phạm An