PNO - Đứa trẻ dán mắt vào màn hình. Người mẹ vừa đút cho con ăn vừa hối. Đứa trẻ há miệng ăn như một phản xạ rồi tiếp tục nhìn những chuyển động trên màn hình. Họ ở cạnh nhau nhưng không nhìn nhau hay thực sự nói chuyện một cách đúng nghĩa.
 |
| Ảnh mang tính minh họa - Shutterstock |
Cảnh tượng này quá quen thuộc trong thời đại số. Để con ăn nhanh, ngồi yên chơi, cha mẹ giao hẳn chiếc điện thoại cho con. Vấn đề là tự thân chiếc điện thoại ẩn chứa những hiểm họa hay việc giao nó thiếu suy xét mới đáng lo ngại?
Mỗi lần đến trường mầm non đón con, tôi thường nghe cô giáo tâm sự về các bé được cha mẹ trang bị điện thoại, iPad và không ít bé gặp khó khăn về ngôn ngữ vì thiếu người tương tác thực tế. Quan sát này cũng phù hợp với một số nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học phát triển.
Anderson và Subrahmanyam (2017) chỉ ra rằng trẻ nhỏ (đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi) tiếp xúc quá mức với màn hình có xu hướng giảm hiệu quả xử lý nhận thức, suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và phát triển ngôn ngữ. Điện thoại được quy kết như thủ phạm cho nhiều vấn đề phát triển của trẻ: biếng ăn, chậm nói, khó tập trung…
Tuy nhiên, nghiên cứu của Dimitri A. Christakis (2019) lại cho thấy nội dung số mang tính tương tác, phù hợp độ tuổi và có sự đồng hành của người lớn có thể hỗ trợ sự phát triển nhận thức ở trẻ nhỏ. Điều đó gợi mở một cách nhìn công bằng hơn: bản thân công nghệ không tốt hay xấu. Chính cách con người sử dụng mới là yếu tố quyết định. Nói cách khác, vấn đề không nằm ở chiếc điện thoại mà ở vai trò chúng ta trao cho nó trong mối quan hệ với trẻ.
Khi điện thoại trở thành một bảo mẫu thay thế cho sự hiện diện của người lớn, nó lấp đầy thời gian, đồng thời chiếm lấy không gian tương tác - nơi vốn dĩ là nền tảng cho sự phát triển cảm xúc và ngôn ngữ.
Được dỗ dành bằng màn hình mỗi khi khóc, được làm dịu bằng kích thích mỗi khi chán, trẻ không có cơ hội học cách ở lại với cảm xúc của chính mình. Sự yên tĩnh lúc này được mua bằng sự trì hoãn khả năng trưởng thành của cha mẹ lẫn con trẻ.
Trong một thế giới đầy sự kích thích và sự phân tán, chánh niệm là nghệ thuật mời gọi cha mẹ lẫn con trẻ bước vào hành trình có chủ đích khi sử dụng điện thoại. Đó còn là một thực hành hiện diện dành cho người lớn.
Trong tâm lý học, chánh niệm thường được hiểu là khả năng duy trì sự chú ý có chủ đích vào hiện tại với thái độ không phán xét. Đặt trong bối cảnh công nghệ, chánh niệm không đơn thuần là dùng ít lại mà là hiểu rõ mình đang dùng vì điều gì, điều đó tác động đến mình ra sao.
Trước khi đưa điện thoại cho con, với chánh niệm, tôi sẽ dừng lại để tự vấn: “Tại sao mình làm điều này?”. Khi biết mình đang làm gì, hành động không đơn thuần là phản xạ mà ta có thêm quyền lựa chọn trong ý thức thay vì vô thức. Đừng trao điện thoại để thoát khỏi con càng nhanh càng tốt. Ta có thể chọn ở lại thêm một chút trong kiên nhẫn với sự khó chịu của chính mình và với nhu cầu của con.
Từ sự hiện diện đó, ta giúp trẻ dần học được cách sử dụng sự chú ý của chính mình có chủ đích. Thay vì chỉ kiểm soát nội dung hay thời gian sử dụng, trẻ học được cách tự nhận thức bản thân bằng những câu hỏi hỗ trợ của người lớn: “Tại sao con muốn dùng điện thoại?”, “Nếu không sử dụng, con nghĩ mình có thể làm điều gì khác?”. Theo thời gian, trẻ sẽ có năng lực tự nhận thức. Đó là nền tảng cho lựa chọn có chủ đích trong tương lai: xem nội dung này, mình cảm thấy sao, mình học được điều gì?...
Nhiều cha mẹ ao ước con được quay trở lại tuổi thơ đuổi bướm, hái hoa - nơi con hoàn toàn rời xa thế giới công nghệ, nơi mỗi người được kết nối với nhau thực sự thay vì một bữa ăn mà cả nhà đều dán mắt vào màn hình. Tôi lại nhớ những buổi tối cùng cô con gái 3 tuổi xem chương trình nấu ăn trên điện thoại. Đó là lúc mẹ con tôi chia sẻ chung sở thích và con vẫn đang học một điều mới mẻ. Trong khoảnh khắc ấy, chiếc điện thoại không chia cắt mà trở thành cầu nối cho mối quan hệ.
Trẻ em hôm nay đang lớn lên trong một thực tại khác với chúng ta ngày trước. Vì thế, việc giao phó hoàn toàn điện thoại cho con hay cố gắng loại bỏ nó khỏi cuộc sống của con đều là lựa chọn cực đoan. Có lẽ điều chúng ta cần chính là dẫn dắt con sống có ý thức trong thế giới công nghệ. Ở đó, chiếc điện thoại không còn là vấn đề mà trở thành phép thử cho trí tuệ và bản lĩnh con người. Với trẻ nhỏ, phép thử đó bắt đầu từ cách người lớn hiện diện khi đưa điện thoại cho con.
Việc sử dụng điện thoại có chánh niệm với trẻ nhỏ có thể xoay quanh 3 bước: dừng lại trước khi đưa thiết bị, nhận diện mục đích sử dụng, cùng tham gia với trẻ khi cần. Điều này cho phép ta quay trở lại vai trò đồng hành cùng con.
Nguyễn Vân Anh
| Chia sẻ bài viết: |
Mẹ đơn thân tuổi 15 do bị xâm hại tình dục ở Thuận Giao được nhiều bạn đọc thương cảm, giúp đỡ thông qua nhịp cầu nhân ái Báo Phụ nữ TPHCM.
Cha mẹ không còn, đường về nhà đã xa hơn và những chuyến về quê cũng trở nên thưa dần.
Giai đoạn nước rút luyện thi đại học lại bị thầy quấy rối. Làm sao để thiết lập ranh giới gia sư và học sinh một cách tinh tế nhưng cứng rắn?
Từng có những ngày tôi sống trong tâm thế “mong cho xong”. Nhưng càng về sau, tôi chợt nhận ra, xong rồi thì sao nữa?
Đó là cuộc chạy đua xuyên đêm với thời gian, nơi mỗi phút chậm trễ đều có thể làm vuột mất cơ hội cứu sống nhiều sinh mạng.
Bỏ phố về quê, liệu cuộc sống có hoàn toàn là thiên đường, hay còn những bài toán về tương lai, con cái và sự thích nghi vẫn đang ở phía trước?
Rất nhiều những góc khuất, nỗi trăn trở và cả những quy tắc ngầm đầy nhân văn phía sau hành trình hồi sinh những cuộc đời.
Có những cuộc tranh cãi trong hôn nhân không bắt đầu từ chuyện ngoại tình hay hết yêu mà xuất phát từ vấn đề kinh tế.
Nhiều gia đình hiện đại đang đứng trước nguy cơ đổ vỡ chỉ vì thói quen trút “rác cảm xúc” lên người đồng hành.
Người ta hay nói ‘đàn ông thương vợ hay không, đứng trước cửa phòng sinh mới biết’.
Có lẽ, đến một độ tuổi nào đó, ta bớt mong những điều lớn lao, mà sống theo nhịp riêng, chậm rãi nếm thử cái ngon ngọt của đời.
Từ nguồn mô, tạng hiến của những người cho chết não, nhiều bệnh nhân hiểm nghèo thực sự được hồi sinh, mở ra những trang đời mới.
Chúng ta sắm cho con chiếc điện thoại thông minh, nhưng chính thiết bị ấy lại đang trở thành bức tường đẩy cha mẹ ra bên rìa cuộc sống của con trẻ?
Họ lặng lẽ sắm tròn 2 vai - vừa là người lao động cần mẫn trên nông trường vừa là người giữ lửa cho mái ấm.
Hóa ra một tấm gương cùng trang lứa có sức nặng hơn ngàn lời thúc giục của cha mẹ hay những bài học đạo lý khô khan.
Trước câu cửa miệng “chờ con một chút” của trẻ, cha mẹ nên làm gì?
Silent treatment (chiến tranh lạnh) ngày càng được nhắc đến như một chiến lược trong giao tiếp của người trẻ,
Ở đó, có những người đến để gửi lại mầm sống của chính mình và có những người đang mòn mỏi đợi chờ phép màu để được tiếp tục sống.
