Chia của thế nào khi bạn đời bặt vô âm tín?

Việc giải quyết tài sản chung trong trường hợp này không chỉ là thủ tục hành chính đơn thuần mà còn là chìa khóa để đảm bảo ổn định tài chính và duy trì cuộc sống cho người ở lại. Đó cũng là nội dung chương trình talk show “Chìa khóa gia đình” do Báo Phụ nữ TPHCM và Hệ thống Luật Thịnh Trí phối hợp thực hiện.

Khi vợ hoặc chồng biệt tích nhiều năm, người ở lại gặp khó khăn trong vấn đề giải quyết tài sản chung - Ảnh minh họa do AI tạo ra

Tài sản treo vì chồng biệt tăm

Ở tuổi xế chiều, bà T.H.N. - 58 tuổi, ngụ tỉnh Cà Mau - mắc bệnh nặng cần chi phí điều trị lớn. Thế nhưng, dù đang đứng tên 1 căn nhà, bà lại không thể bán.

Hơn 30 năm trước, bà N. kết hôn. Chỉ 1 năm sau khi sống chung, vợ chồng bà cự cãi. Sau đó, chồng bà bỏ đi, bặt vô âm tín.

Năm 2007 (12 năm kể từ ngày chồng biệt tích), bà N. mua nhà để ra riêng. Gần đây, bà rao bán nhà riêng. Căn nhà nhanh chóng có người hỏi mua. Vậy nhưng, khi làm thủ tục, bà được thông báo không thể bán nhà. Bà than thở: “Tôi cứ nghĩ nhà tôi mua sau khi chồng biệt tích là tài sản của riêng tôi, ngờ đâu ra cớ sự này”.

Luật sư Nguyễn Hữu Mẫn - trọng tài viên Trung tâm Trọng tài thương mại Thịnh Trí, Đoàn Luật sư TPHCM - phân tích cụ thể trường hợp bà N. Theo ông, về mặt pháp lý, căn nhà hiện nay đang được xem là tài sản chung của vợ chồng bà N. Vì vậy, nếu muốn bán nhà, bà N. phải có văn bản thỏa thuận của chồng. Trong trường hợp chồng bà biệt tích hơn 30 năm, hoàn toàn không liên lạc được, muốn bán nhà, trước hết, bà phải yêu cầu tòa án ra quyết định tuyên bố chồng bà đã chết, theo quy định tại điều 71 Bộ luật Dân sự 2015. Khi quyết định tuyên bố chết có hiệu lực, quan hệ hôn nhân của bà sẽ chấm dứt. Từ đó, tài sản chung của vợ chồng bà sẽ được xử lý theo quy định về thừa kế.

Luật sư Nguyễn Hữu Mẫn lý giải thêm: “Dù số tiền mua nhà là của bà N. nhưng chỉ khi chồng bà không có con, cha mẹ chồng bà đã mất trước thời điểm tòa tuyên chồng bà chết, bà mới có quyền sở hữu, định đoạt cả căn nhà. Còn nếu chồng bà có con hoặc cha mẹ chồng còn sống, một nửa căn nhà sẽ được chia cho các đồng thừa kế theo quy định pháp luật. Nếu trước khi mua nhà, bà hoàn tất thủ tục tuyên chồng chết và chấm dứt mối quan hệ hôn nhân, mọi chuyện đã không rắc rối như vậy”.

Tôn trọng nhau, tôn trọng pháp luật là cách giải quyết nhanh nhất

Luật sư Nguyễn Hữu Mẫn thông tin, tại khoản 1 điều 68 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định khi một người biệt tích 2 năm liền trở lên, dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết, theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, tòa án có thể tuyên bố người đó mất tích.

Chủ thể có quyền đứng đơn yêu cầu tòa án phải là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, bao gồm: vợ hoặc chồng, con cái, cha mẹ, anh chị em hoặc người đang quản lý tài sản. Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị tòa án tuyên bố mất tích xin ly hôn, tòa án sẽ giải quyết cho ly hôn theo quy định của pháp luật.

Trong trường hợp sau 3 năm kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực mà vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống, hoặc người đó biệt tích liên tục 5 năm trở lên và hoàn toàn không có tin tức xác thực, tòa sẽ tuyên bố người đó đã chết và ghi nhận ngày chết theo quy định pháp luật.

Khi quyết định tuyên bố chết có hiệu lực, quan hệ vợ chồng sẽ chấm dứt theo luật. Người còn lại có thể kết hôn mới. Tài sản thuộc phần của người bị tuyên bố chết sẽ được xem như di sản thừa kế và chia thừa kế theo đúng quy định. Người vợ hoặc chồng còn lại có toàn quyền định đoạt phần tài sản của mình và phần di sản được hưởng.

Luật sư Nguyễn Hữu Mẫn - Ảnh: Nguyễn Nam

Khi người bị tuyên bố chết quay trở lại, họ được khôi phục các quyền nhân thân và quyền tài sản nhưng không phải tất cả đều được khôi phục tuyệt đối. Người trở về chỉ có quyền yêu cầu hoàn giá trị tài sản từ những người thừa kế hoặc từ người quản lý tài sản trước đó, nhưng không có quyền đòi lại tài sản đã bán. Song song đó, quan hệ hôn nhân cũng không được phục hồi.

Trong suốt quá trình hành nghề và với kinh nghiệm giải quyết hàng trăm hồ sơ tranh chấp tài sản chung vợ chồng, luật sư Nguyễn Hữu Mẫn đúc kết: “Tranh chấp tài sản không phải câu chuyện thắng - thua mà là câu chuyện của sự tử tế, minh bạch và tôn trọng giữa những người từng là gia đình của nhau. Tôn trọng nhau, tôn trọng pháp luật là con đường nhanh, nhẹ nhàng và bền vững nhất để khép lại tranh chấp, mở ra một cuộc sống mới bình yên hơn”.

Cát Quân