Nên thận trọng với đề xuất tăng tuổi hưu

VIỆT NAM VẪN CÒN GIAI ĐOẠN DÂN SỐ VÀNG

Theo ý kiến đề xuất, nếu tăng tuổi nghỉ hưu lên 65 như các nước, số lao động tăng thêm sẽ hơn 5 triệu người mỗi năm. Việt Nam hiện không thiếu lao động. Chúng ta đang trong giai đoạn dân số vàng, lao động đang dư thừa, tỉ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi 15-24 rất cao, chừng 9,03% (thống kê năm 2025). Mỗi năm, có 1,2 triệu lao động trẻ khỏe cung ứng cho thị

Tiến sĩ Nguyễn Minh Hòa - Ảnh do nhân vật cung cấp

trường. Hàng triệu thanh niên phải mưu sinh ở nước ngoài (570.000 ở Nhật Bản, 250.000 ở Đài Loan (Trung Quốc), 150.000 ở Hàn Quốc, hơn 100.000 ở Nga và nhiều nước khác).

Với Việt Nam, điều này có thể thực hiện từ năm 2045 trở đi, khi nước ta kết thúc thời kỳ dân số vàng, bước hẳn vào xã hội già.

Kéo dài tuổi hưu đồng nghĩa với việc làm giảm cơ hội thăng tiến của người trẻ có năng lực. Thay vì nghỉ vị trí quản lý ở tuổi 60, nhiều người tiếp tục giữ vai trò lãnh đạo thêm vài năm nữa. Điều đó khiến không ít nhân sự trẻ mất đi cơ hội phát triển, trong khi giai đoạn sung sức và hiệu quả nhất của một nhà quản lý thường nằm trong khoảng 40-55 tuổi.

Còn kỳ vọng rằng đến lúc đó người lớn tuổi sẽ tự nguyện nhường chỗ cho lớp trẻ thì có lẽ không dễ. Thực tế, tâm lý muốn giữ vị trí và quyền lực vẫn khá phổ biến.

Có ý kiến cho rằng kéo dài tuổi nghỉ hưu là sử dụng kinh nghiệm, kỹ năng của người lớn tuổi tích lũy qua hàng chục năm. Điều đó đúng nhưng không cần luật hóa. Trên thế giới, tuổi nghỉ hưu cơ bản của nam là 60, nữ là 55. Sau đó, tùy theo sức khỏe, tâm sinh lý, nhu cầu, sở thích, kỹ năng cá nhân mà họ đi làm thêm toàn thời gian hay bán thời gian, ở nhà hay tại công sở, trang trại. Có người đi làm vì mưu sinh, có người đi làm vì muốn hoạt động xã hội, có người ở nhà vui thú điền viên… Với họ, thời gian - công việc quan hệ rất linh hoạt và khá tùy hứng.

HÃY ĐỂ NGƯỜI SAU 60 TUỔI TỰ LỰA CHỌN CUỘC SỐNG CỦA MÌNH

Không phải vô cớ thế giới lấy 55 và 60 làm tuổi nghỉ hưu cơ bản vì sau 60 tuổi, khả năng lao động, sức khỏe, năng lực sáng tạo, độ nhanh nhạy đã suy giảm. Nghiên cứu gần đây cho thấy dù tuổi thọ trung bình của người Việt Nam tăng lên 73,5 tuổi nhưng chất lượng sức khỏe thấp. Theo Bộ Y tế, số năm người già nước ta sống khỏe mạnh thấp hơn so với nhiều quốc gia khác, chỉ 23% khỏe mạnh đến 64 tuổi, đặc biệt đến 67% người cao tuổi có tình trạng sức khỏe yếu và rất yếu.

Bình quân mỗi người cao tuổi có 3 loại bệnh, đối diện với nguy cơ tàn phế do quá trình lão hóa, chi phí điều trị lớn. Người cao tuổi đối diện gánh nặng bệnh tật kép và thường mắc các bệnh mạn tính như mạch vành, tăng huyết áp, tiểu đường, thoái hóa khớp, mỡ máu, gan nhiễm mỡ, u xơ tiền liệt tuyến, ung thư… Ngoài ra, còn các hội chứng đặc trưng ở người già như suy giảm nhận thức, lú lẫn, trầm cảm, suy giảm trí nhớ…

Với tình trạng này, việc kéo dài thêm 5 năm có thể trở thành gánh nặng cho quốc gia và các tổ chức sản xuất, kinh doanh, hành chính sự nghiệp. Chẳng hạn, một vài người sau 60 tuổi không còn khỏe mạnh, trở nên chậm chạm, sức ỳ cao, sức sáng tạo cạn kiệt, kỹ năng tiếp nhận cái mới chậm, làm việc theo chủ nghĩa kinh nghiệm… trong khi cơ quan cần người năng động, sáng tạo, nhanh nhẹn.

Những người trên 60 tuổi sẽ rất khó khăn khi đối mặt hệ thống Chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI - key performance indicator) đang áp dụng trong các cơ quan công quyền Việt Nam. Đó là các chỉ số định lượng, giúp đo lường và đánh giá mức độ hoàn thành công việc, hiệu suất của cá nhân hoặc tổ chức so với mục tiêu đề ra. Các chỉ số này bao gồm nhiều khía cạnh tùy vị trí, như doanh thu, số lượng khách hàng mới, tỉ lệ hoàn thành dự án, lưu lượng truy cập, các chỉ số về sự hài lòng của khách hàng và tính gắn kết của nhân viên.

Nếu luật hóa việc tăng tuổi hưu, rất khó sa thải những nhân viên tuổi cao nhưng chất lượng công việc thấp, như vậy sẽ đẩy cả hệ thống vào thế bị động, khó xử. Do đó, tốt nhất hãy để người sau 60 tuổi tự lựa chọn và quyết định nên sống và làm việc như thế nào. Thực tế, nhân lực cao cấp trong các ngành y tế, giáo dục, nghệ thuật, nghiên cứu vẫn làm việc đến 70, 80 tuổi mà không cần phải có luật quy định.

Tiến sĩ NGUYỄN MINH HÒA -
chuyên gia xã hội học và phát triển đô thị

TẬN DỤNG… “GỪNG GIÀ” Nghệ sĩ ưu tú Ngọc Mai - Ảnh do nhân vật cung cấp Con số 60-65 tuổi ở mỗi người, mỗi nghề rất khác nhau. Với lao động chủ yếu dựa vào cơ bắp, tuổi cao là một bất lợi nhưng với ngành nghề kỹ thuật chuyên sâu thì càng lớn tuổi càng chín muồi. Thành tựu “gừng già” tạo ra rất đáng giá. Nếu kết thúc hẳn công việc thì uổng phí tiềm năng của chính người lao động và tiền của Nhà nước đào tạo. Người gắn bó lâu năm trong nghề với bề dày thâm hậu sẽ trở thành người thầy dìu dắt, truyền dạy cho đồng nghiệp trẻ. Năm 2008, tôi đủ tuổi về hưu nhưng được mời ở lại làm việc. Sức khỏe vẫn còn tốt và vẫn yêu công việc, tôi nhận lời, tiếp tục cống hiến thêm một thời gian. Theo tôi, không nên áp dụng việc tăng tuổi hưu một cách đồng loạt và cứng nhắc. Chính sách uyển chuyển, đặt hiệu quả công việc lên trên hết sẽ tránh được tâm lý đố kị, so đo. Nghệ sĩ ưu tú NGỌC MAI

KHÔNG NÊN ÁP GIỚI TÍNH LÊN TUỔI HƯU

Dù bao lần điều chỉnh tuổi hưu nhưng tuổi hưu ở nam vẫn cao hơn nữ. Tôi cho rằng con số 60, 62 hay 65… nên dùng chung cho cả nam và nữ. Quy định phụ nữ nghỉ hưu trước nam giới là lãng phí nguồn lực.

Bác sĩ Bùi Thị Thanh - Ảnh do nhân vật cung cấp

Năm 2005, tôi về hưu đúng tuổi 55 khi vẫn còn rất sung sức, vẫn đứng vai “cột 1” của ca trực. Bỗng chốc trở thành “tỉ phú thời gian”, tôi lại nhớ không khí tất bật của những buổi hội chẩn, nhớ những ca khó, nhớ tiếng khóc trẻ thơ chào đời… Trong khi đó, đồng nghiệp nam bằng tuổi tôi vẫn tiếp tục công việc. Dù có làm phòng mạch tư và được mời đến bệnh viện đỡ đẻ, mổ sinh theo yêu cầu của sản phụ nhưng với tôi, không khí làm việc chính thức trong guồng máy thật đặc biệt, không thể thay t

Chắc chắn sẽ có phản biện rằng phụ nữ mang thiên chức sinh đẻ nên cần được nghỉ hưu sớm hơn nam. Là bác sĩ sản khoa, tôi nhận thấy rõ hiệu quả ngày càng tích cực của việc phụ nữ được chăm sóc y tế. Giờ đây khi y học phát triển, sản phụ được chăm sóc kỹ nên không mấy hao mòn sức khỏe. Quan niệm “phụ nữ mất sức do sinh đẻ nên cần được nghỉ hưu sớm hơn” không còn phù hợp. Phụ nữ lại có tuổi thọ trung bình cao hơn nam giới. Lý do duy nhất khiến người lao động rời công việc chỉ nên là sức làm việc chứ đừng do giới tính.

Ngoài ra, Nhà nước cần tuyên truyền rộng rãi và tạo cơ chế thông thoáng để tăng cường việc tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện toàn dân. Điều này giúp người dân an tâm có lương hưu khi về già, qua đó giảm áp lực lên ngân sách và Quỹ bảo hiểm xã hội.

Bác sĩ BÙI THỊ THANH - nguyên Trưởng khoa Kế hoạch gia đình
Bệnh viện phụ sản Hùng Vương (TPHCM)