Lạc lối giữa mê cung ký ức

LTS: “Già quay lại như con nít” câu nói tưởng như đùa này lại có khi đi kèm trải nghiệm đẫm nước mắt với trường hợp ba mẹ già rơi vào căn bệnh Alzheimer. Suy giảm trí nhớ, mất khả năng tự chủ, có hành vi không kiểm soát, bệnh nhân đặt gánh nặng lên gia đình và xã hội.

Tại Việt Nam, hiện có khoảng 600.000 người đang sống chung với Alzheimer - sa sút trí tuệ. Con số này gia tăng trong tương lai là một tất yếu với tốc độ già hóa dân số. Loạt bài DÙ BA MẸ KHÔNG CÒN TRÍ NHỚ từ Báo Phụ Nữ TPHCM như một bàn tay nâng đỡ tinh thần gia đình bệnh nhân để vững lòng, kiên gan với cuộc chiến vô hình.

Loạt bài cung cấp nhiều thông tin y khoa, pháp lý, tâm lý… bổ ích cùng những đề xuất kiến nghị xác đáng mong hành trình yêu thương vơi bớt nhọc nhằn.

Ngấu nghiến ăn ổ bánh mì sau khi đã ăn một hộp cháo, bà lão trạc tuổi 70, tự giới thiệu tên Nguyễn Thị T. hăm hở bắt chuyện ngay khi tôi chào hỏi. Nhưng bà chỉ nói nội dung loằng ngoằng gì đó liên quan đến chiến tranh, không ăn nhặp gì đến bối cảnh hiện tại - bà đi lạc và được đưa về Công an phường An Nhơn, TPHCM (tháng 5/2026).

Sau một ngày Công an phát thông báo và các mạng xã hội lan truyền, người nhà đã đến rước bà về trong niềm vui chung của bao người.

Bà Nguyễn Thị T. tại Công an phường An Nhơn, chờ người nhà đến đón - Ảnh: Diệu Hiền

Chuyện người già đi lạc, bị lẫn do bệnh Alzheimer không phải hiếm hoi. Nhưng mỗi lần như thế đều là những trang đầy ám ảnh trong quyển nhật ký gia đình.

Một lần tôi gặp bà lão ngồi chờ khám bệnh tại Bệnh viện Quân y 175 (TPHCM) và ấn tượng khi trên áo bà có phù hiệu thêu dòng chữ “Bà bị lẫn trí, vui lòng gọi giúp người thân qua số điện thoại… Chân thành cảm ơn”.

Tôi hỏi: “Vì sao có người đi cùng mà bà lão phải đeo phù hiệu?”. Người nhà của bà buồn rầu trả lời: “Quay qua quay lại là bà “bốc hơi” liền hà. Bà đi lạc không biết bao nhiêu lần rồi”.

Chị chỉ cánh tay đang băng bột của bà như đơn cử hiểm họa của một lần bà “lạc trôi” bồng bềnh. Mới đây, tôi gọi hỏi thăm, người thân cho hay bà đã qua đời.

Bà lão với "phù hiệu" đặc biệt kèm số điện thoại người nhà - Ảnh: Diệu Hiền

Bao lần kể lại, anh Quang Bảo (giáo viên tiếng Anh, ngụ phường Tân Hưng, TPHCM) vẫn cay sống mũi với ký ức của ba anh, NSƯT Phương Quang, đi lạc từ TPHCM xuống tận Long An (tỉnh Tây Ninh hiện nay).

Một sáng, như thường lệ, ông chở bà đi chợ nhưng khi bà mua đồ xong, quay ra không còn thấy ông đâu. Cả nhà sốt vó đi tìm, gọi điện thoại khắp nơi, lục tung Sài Gòn và càng rơi vào tuyệt vọng khi bóng ngã về chiều. Sau khi nhận được tin báo từ người dân ở Long An (họ từng xem cải lương trên ti vi và nhận ra NSƯT Phương Quang), anh Quang Bảo tức tốc lên đường.

“Lúc tôi chạy gần đến cây xăng nơi người dân báo tin, từ xa, ba đã thấy tôi và ngoắt quyết liệt: “Bảo! Bảo! Ba nè con. Ba nè…”. Thì ra dù ba có thể quên mọi thứ nhưng vẫn nhận ra con mình và mong mỏi được về nhà trong từng phút giây. Từ yên sau, ba thỏ thẻ kể: “Ba chạy hoài chạy hoài, không biết chạy đi đâu. Đến lúc sực tỉnh thì nhìn quanh thấy cảnh vật lạ lẫm, không một gương mặt người thân”. Nghe thương đứt ruột… Lại nhớ ký ức những ngày tôi còn thơ, mỗi lần dẫn đi coi hát, coi xiếc hoặc hội chợ, ba mẹ cứ nắm chặt tay tôi không rời giữa dòng người”, anh Quang Bảo ngậm ngùi hồi tưởng.

NSƯT Phương Quang là người rất nhanh nhạy trong công việc và cuộc sống. Ông rất giỏi thuộc tuồng mà khi bệnh trở nặng, ông quên cả những bài ruột vốn làm nên tên tuổi của mình. Ông chỉ nhớ một điều, mình là nghệ sĩ cải lương.

Anh Quang Bảo cùng NSƯT Phương Quang mừng sinh nhật tuổi 71 của ông - Ảnh do nhân vật cung cấp

Mỗi khi nhớ về người cha quá cố, cảm giác đọng lại trong anh Quang Bảo là vừa thương vừa giận. Thương vì một người trong gia đình đã bị căn bệnh hành hạ mà không ý thức được, không biết cả lo sợ khi sức khỏe mình xuống dốc; giận vì mình đã không thể lường trước được các dấu hiệu để giúp ba nối dài sức khỏe tâm trí.

Năm 2013, ở tuổi 71, NSƯT Phương Quang bắt đầu có dấu hiệu quên và lẫn lộn nhưng gia đình chỉ nghĩ quên kiểu người già, không sốt sắng chữa trị. Từ câu chuyện của ba mình, anh Quang Bảo thường xuyên nhắc nhở người khác phòng chống căn bệnh này từ sớm.

Tô Diệu Hiền