Trầm cảm tuổi teen không chừa bất kỳ mái nhà nào

ĐẰNG SAU BI KỊCH LÀ NHỮNG TIẾNG KÊU CỨU BỊ BỎ QUÊN

Một tiếng động mạnh, một vệt máu loang… đã khiến P.T.H. - sinh viên một trường thuộc Đại học Quốc gia TPHCM - vĩnh viễn rời xa gia đình, thầy cô, bạn bè… vào đầu năm 2026.

Trước đó, cuối năm 2025, một nam sinh lớp Tám Trường THCS Phú Mỹ (TPHCM) đã trèo lên lan can, gieo mình từ lầu 2 xuống sân trường. Sau khi bạn trai nói lời chia tay để tập trung ôn thi cuối cấp, một nữ sinh lớp Bảy Trường THCS Lương Định Của (TPHCM) cũng đã rơi lầu và đa chấn thương vào giữa năm 2025...

Tiểu phẩm của Trung tâm Nghệ thuật Nắng Mai với thông điệp “Học làm cha mẹ để lan tỏa tình yêu thương” - ẢNH: DIỆU HIỀN

Con gái chị Sang Ngọc - học sinh lớp Tám, ngụ xã Bình Chánh, TPHCM - bị trầm cảm, chán nản, bỏ học, từng cắt tay sau một khúc mắc nhỏ với bạn bè. Vấn đề ở chỗ 3 thế hệ trong gia đình chị không thống nhất về các ứng xử. Chị luôn lắng nghe, thấu hiểu con trong khi cha mẹ chị khăng khăng: “Nó còn nhỏ, được ăn sung mặc sướng, mắc gì lo âu, trầm cảm? Con nhà người ta bị đánh đập, bỏ bê, bắt làm việc quá sức mới bị chứ”.

Ông bà thường cằn nhằn: “Hồi xưa tao cực khổ, đói khát”, hay so sánh cháu với con nhà hàng xóm vừa học giỏi vừa siêng làm việc nhà. Điều đó khiến cháu càng căng thẳng, ức chế và chống đối ngầm. Chị Sang Ngọc chia sẻ: “Những vấn đề sức khỏe tâm thần của tuổi teen ngày càng phức tạp mà nhận thức và kỹ năng của người thân không theo kịp, gây khó cho việc phối hợp với bác sĩ, chuyên gia tâm lý. Trong cô độc, vô vọng, trẻ thậm chí đã “chết” trước khi tự sát”.

ĐIỀU TRẺ CẦN ĐÔI KHI CHỈ LÀ ĐƯỢC LẮNG NGHE THẬT LÒNG

Tại hội thảo quốc tế “Thúc đẩy hợp tác đa ngành trong đánh giá và can thiệp trẻ rối loạn phát triển thần kinh” được tổ chức tại Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM), giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Đặng Vạn Phước - Hiệu trưởng danh dự Trường đại học Khoa học sức khỏe (Đại học Quốc gia TPHCM) - cho biết khoảng 14,9% dân số Việt Nam - xấp xỉ 15 triệu người - mắc 1 trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến. Những vấn đề liên quan sức khỏe tâm thần tại Việt Nam ngày càng tăng, đặc biệt là trầm cảm và rối loạn lo âu ở trẻ em, thanh niên và phụ nữ.

Tại chuyên đề “Ứng phó với rối loạn lo âu và trầm cảm ở lứa tuổi vị thành niên” do Trường phổ thông Năng khiếu TPHCM tổ chức, bác sĩ Hoàng Vũ Quỳnh Trang (Phòng khám Bác sĩ Quỳnh Trang, 15 năm làm việc tại Khoa Tâm lý Bệnh viện Nhi Đồng 1, TPHCM) đã cung cấp nhiều kiến thức cơ bản, hữu ích cho phụ huynh.

Theo đó, dấu hiệu và triệu chứng rối loạn lo âu là thường xuyên sợ hãi, lo lắng, bực dọc, cáu giận, khó ngủ, mệt mỏi, đau đầu, đau bụng… Còn đối với trầm cảm, triệu chứng là trẻ cảm thấy buồn, vô vọng, bực dọc phần lớn thời gian; không hứng thú với các hoạt động vui chơi; ăn ít; ngủ nhiều hoặc ít hơn thường lệ; thường xuyên mệt mỏi, uể oải hoặc căng thẳng, bồn chồn, khó tập trung; cảm thấy mình vô tích sự, vô dụng, tội lỗi; có hành vi tự gây thương tổn cho bản thân...

Bác sĩ Quỳnh Trang chia sẻ: “Gia đình nên gia tăng kết nối bằng bữa cơm chung, lắng nghe tích cực, dành thời gian trò chuyện với con. Cha mẹ thống nhất nội quy, tránh hù dọa, bạo lực; tôn trọng sự riêng tư của trẻ. Đặc biệt, cần đặt kỳ vọng phù hợp với con trên cơ sở hiểu rõ các khiếm khuyết hay điểm mạnh. Cha mẹ nên thay nhau theo dõi việc học của con, hướng dẫn con tự lập, biết cách giải quyết vấn đề thay vì làm thay”.

TÔ DIỆU HIỀN

NỀN TẢNG YÊU THƯƠNG GIÚP TRẺ VƯỢT KHỦNG HOẢNG Sự dẻo dai, kiên định của cha mẹ Khả năng phục hồi tổn thương của cha mẹ có thể ảnh hưởng đến cách cha mẹ đối phó với căng thẳng. Cho phép mình thất bại, sai sót và khuyến khích bản thân kiên trì dạy dỗ con, từ đó cha mẹ chia sẻ với con thông điệp: kiên trì và hy vọng mới là điều quan trọng. Hôm nay con đã nỗ lực mà kết quả chưa tốt thì cho phép con cơ hội khác. Động viên con bằng các câu nói: “Con vẫn còn ngày mai để làm tiếp”, “Con còn nhiều con đường khác để bước”. Cha mẹ cần có kết nối xã hội Cha mẹ cần có sự kết nối tinh thần từ ông bà, họ hàng và bạn bè để giúp giải quyết các vấn đề, đưa ra lời khuyên về cách nuôi dạy con và những hỗ trợ cụ thể. Khi thiếu kết nối xã hội, cha mẹ sẽ nhìn con với lăng kính hạn hẹp. Việc có nhiều góc nhìn giúp cha mẹ thấu hiểu con hơn. Bác sĩ Hoàng Vũ Quỳnh Trang tại chuyên đề “Ứng phó với rối loạn lo âu và trầm cảm ở lứa tuổi vị thành niên” - ẢNH: DIỆU HIỀN Hỗ trợ nhu cầu cơ bản vào thời điểm cần thiết Mạng xã hội thường chỉ trích rằng lúc con cần thì cha mẹ ở đâu, vì sao không có mặt. Nhưng phụ huynh phải mưu sinh là điều chính đáng. Để vượt qua thử thách không có nhiều thời gian cho con, điều quan trọng không nằm ở việc ở cạnh con bao nhiêu giờ mà là chất lượng của khoảng thời gian bên nhau. Khi ở cạnh con, cha mẹ cần lắng nghe, tìm hiểu nhu cầu và dành cho con sự quan tâm thực sự. Có kiến thức về sự phát triển của trẻ Kiến thức và thông tin chính xác về sự phát triển của trẻ cùng những kỳ vọng phù hợp với từng lứa tuổi sẽ giúp cha mẹ nhìn nhận con dưới góc độ tích cực hơn, từ đó hỗ trợ con phát triển lành mạnh. Khi con bước vào tuổi vị thành niên, cha mẹ cũng cần được cập nhật về những thay đổi tâm sinh lý của lứa tuổi này. Trẻ không thể tự nhiên thích nghi với giai đoạn chuyển tiếp nên phụ huynh cần trang bị kiến thức và kỹ năng để thích nghi cùng con. Hiểu khả năng về cảm xúc và xã hội của con Mỗi trẻ có khả năng giải quyết về cảm xúc và xã hội khác nhau. Có trẻ cởi mở, có em trầm lặng. Thế nhưng, tất cả đều có những thử thách riêng và cần sự hỗ trợ thiết thực từ gia đình, nhà trường và sự chung tay của toàn xã hội. Cha mẹ cần giúp con biết cách giải quyết vấn đề, bày tỏ cảm xúc phù hợp, giảm mặc cảm, tránh tái phát cũng như tránh hành vi đáng tiếc xảy ra. Bác sĩ HOÀNG VŨ QUỲNH TRANG