Báo động ung thư gan toàn cầu và giải pháp ngăn chặn

Mối đe dọa từ các thủ phạm âm thầm

Theo số liệu thống kê từ Đài quan sát ung thư toàn cầu thuộc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ung thư gan hiện là căn bệnh ung thư phổ biến thứ sáu và là nguyên nhân gây tử vong do ung thư cao thứ ba trên thế giới.

Một báo cáo năm 2025 từ Ủy ban về Ung thư gan của Tạp chí y khoa The Lancet nhấn mạnh, nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, số ca mắc mới dự kiến sẽ tăng gần gấp đôi, từ 870.000 ca vào năm 2022 lên 1,52 triệu ca vào năm 2050. Điều đáng quan tâm là khoảng 60% số ca mắc hoàn toàn có thể phòng ngừa được bằng cách kiểm soát và thay đổi lối sống.

Mỗi năm có hơn 6.000 người chết vì ung thư gan ở Anh - Ảnh: Peakstock/ Shutterstock

Bên cạnh các nguyên nhân truyền nhiễm truyền thống là vi rút viêm gan B và C, tỉ lệ ung thư gan liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa (MASLD) và viêm gan nhiễm mỡ (MASH) đang tăng vọt do đại dịch béo phì, tiểu đường và chế độ ăn uống kém lành mạnh. Việc lạm dụng rượu bia cũng là tác nhân ung thư hàng đầu, ngay cả khi bệnh nhân chỉ tiêu thụ ở mức độ ít.

Thách thức lớn nhất nằm ở giai đoạn đầu, bệnh gan thường phát triển âm thầm không có triệu chứng rõ ràng, khiến người bệnh chủ quan và chỉ phát hiện khi đã bước vào giai đoạn muộn. Ngoài ra, định kiến xã hội rằng bệnh gan là do lối sống sai lầm vô tình tạo áp lực tâm lý, khiến nhiều người e ngại việc tầm soát và điều trị sớm.

Chung tay hành động để xoay chuyển cục diện

Để đảo ngược xu hướng nguy hiểm này, các chuyên gia y tế quốc tế khẳng định giải pháp không chỉ nằm ở ý thức cá nhân mà đòi hỏi chính sách vĩ mô quyết liệt từ các chính phủ. Gánh nặng phòng bệnh cần được san sẻ thay vì chỉ đè nặng lên vai người bệnh.

Nhiều quốc gia đang đẩy mạnh các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với ngành công nghiệp rượu bia và thực phẩm không lành mạnh. Các giải pháp thực tế bao gồm áp giá sàn tối thiểu cho mỗi đơn vị cồn như mô hình thành công tại Scotland (Anh), Ireland với quy định bắt buộc dán nhãn cảnh báo nguy cơ ung thư trực tiếp trên chai rượu.

Hay Singapore với hệ thống đánh giá Nutri-Grade thẳng tay cấm quảng cáo các thức uống có hàm lượng đường quá cao. Tại Nam Mỹ, Chile cũng áp nhãn cảnh báo màu đen lên thực phẩm nghèo dinh dưỡng và cấm dùng hình ảnh hoạt hình để dụ dỗ trẻ nhỏ. Những bước đi này cho thấy thế giới đang dùng luật pháp để buộc các tập đoàn công nghiệp phải thay đổi vì sức khỏe người dân.

Về phía ngành y tế, việc mở rộng diện bao phủ vắc xin viêm gan B cho trẻ sơ sinh và xét nghiệm sàng lọc cho người trưởng thành là ưu tiên hàng đầu. Đồng thời, việc tích hợp tầm soát tổn thương gan vào quy trình khám sức khỏe định kỳ cho các nhóm nguy cơ cao như người béo phì, tiểu đường, tim mạch cần được thực hiện rộng rãi.

Đặc biệt, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tương lai hứa hẹn sẽ cách mạng hóa việc chẩn đoán sớm và lập phác đồ điều trị cá nhân hóa, mở ra hy vọng giảm đáng kể tỉ lệ tử vong trong thập kỷ tới.

Ngọc Hạ (theo The Conversation, News-medical, GMA Network, Eurekalert)