Chỉ đường cho hươu: 14 tuổi đã căng thẳng chuyện hướng nghiệp

Tôi đơn thân nuôi con và chỉ có một đứa con trai. Thời điểm này, mới chạm mốc 14 tuổi, cháu bỗng rất hay quan tâm về hướng nghiệp. Từ khi âm thầm để ý một bạn gái học cùng khối, cháu càng có vẻ lo lắng, căng thẳng với câu hỏi “chọn nghề gì trong tương lai”. Cháu thường lên mạng xem thông tin các ngành nghề, theo dõi ngành nào mới ra và ngành nào bị đào thải mạnh bởi AI. Cháu hỏi: “Mẹ ơi! Lỡ con chọn ngành sai thì sao? Bao nhiêu tiền bạc, công sức mẹ con đổ vào, làm sao lấy lại được?”.

Kiều Tâm (TPHCM)

Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Ở cái tuổi "ăn chưa no, lo chưa tới", việc con chị trăn trở về trí tuệ nhân tạo (AI) và gánh nặng tài chính trên vai mẹ chứng tỏ con là người cực kỳ tình cảm và có trách nhiệm.

Ở tuổi 14, hormone dậy thì khiến cảm xúc của trẻ bùng nổ. Khi con có 'crush', bản năng chứng tỏ bản thân trỗi dậy. Con không chỉ đơn thuần là thích một người, mà con đang bắt đầu hình tượng hóa bản thân trong tương lai: Mình là ai? Mình có đủ giỏi để làm chỗ dựa không?

Nỗi sợ chọn sai ngành thực chất là nỗi sợ thất bại trước mặt người mình thương và nỗi sợ làm mẹ thất vọng. Việc con tìm hiểu về AI hay các ngành bị đào thải cho thấy con có tư duy thực tế nhưng lại thiếu sự trải nghiệm nên dễ rơi vào trạng thái overthinking (suy nghĩ quá mức).

Con lo lắng về AI là hoàn toàn hợp lý trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, ở tuổi 14, con chưa cần chọn ngành, cái con cần chọn là năng lực cốt lõi.

AI có thể thay thế những việc lặp đi lặp lại, nhưng không thể thay thế được sự thấu cảm, óc sáng tạo và khả năng kết nối giữa người với người. Trong tương lai, người thất nghiệp không phải là người bị AI thay thế, mà là người không biết tận dụng AI để làm đầy kiến thức và kỹ năng của mình.

Thương chị đơn thân vất vả, con coi mỗi đồng tiền học phí là một khoản đầu tư đầy rủi ro. Chị hãy giải tỏa áp lực nơi con. Chị cần nói rõ với con rằng: "Tiền mẹ đầu tư cho con không phải là để mua một tấm bằng, mà là mua trải nghiệm và sự trưởng thành. Kể cả nếu sau này con chuyển hướng, thì những kiến thức con học được vẫn là tài sản của con, không bao giờ mất trắng".

Điều con cần là định nghĩa lại sự “sai”. Trong thế kỷ 21, khái niệm một nghề sống cả đời đã lỗi thời. Chọn một ngành ở tuổi 18 và đổi hướng ở tuổi 25 hay 45… là chuyện bình thường. Đó không phải là thất bại, đó là quá trình tìm ra chính mình.

Đừng chỉ khuyên con bớt lo lắng, chị hãy cùng con hành động để xoa dịu sự căng thẳng.

Chị đừng cấm cản chuyện con thích bạn. Hãy coi đó là động lực. Cuối tuần, hãy đưa con đi thực tế. Gặp gỡ những người quen đang làm các ngành khác nhau để con có cái nhìn đa chiều, thay vì chỉ đọc những thông tin tiêu cực, bi quan trên mạng. Khuyến khích con học các kỹ năng mềm như giao tiếp, quản lý tài chính cá nhân hoặc một môn nghệ thuật. Những thứ này miễn nhiễm với mọi cuộc khủng hoảng nghề nghiệp.

Trong những dịp phù hợp, chị nên thủ thỉ với con: “Mẹ đã vượt qua bao sóng gió để nuôi dạy con khôn lớn thì không có lý gì lại để con gục ngã chỉ vì một lựa chọn nghề nghiệp. Con cứ mạnh dạn tìm hiểu, mạnh dạn ước mơ. Sai số là một phần của thành công. Mẹ không cần một cỗ máy kiếm tiền không bao giờ sai sót, mẹ cần một người con hạnh phúc và dám sống hết mình. Thực ra, ngành nghề rất quan trọng nhưng quan trọng nhất vẫn là tâm thế làm nghề, con nhé!”.

Bác sĩ Hoa Tiêu