TP Huế: 40 héc ta dự án bỏ hoang, dân thiếu đất sản xuất

“Đắp chiếu” 18 năm

Dự án nhà máy xi măng Nam Đông được UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế (nay là TP Huế) cấp giấy chứng nhận đầu tư cho Công ty cổ phần Đầu tư xi măng Nam Đông - Việt Song Long vào tháng 1/2008 (và điều chỉnh lần 1 vào tháng 5/2010) có tổng vốn đầu tư 4.437,8 tỉ đồng.

Với công suất thiết kế 5.000 tấn clinker/ngày (tương đương 1,8 triệu tấn xi măng/năm), nhà máy được kỳ vọng sẽ tạo việc làm cho đông đảo lao động địa phương, nâng cao thu nhập và thúc đẩy kinh tế - xã hội khu vực miền núi phát triển.

Ngày 21/3/2009, dự án được khởi công tại xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông trước đây (nay là xã Long Quảng, TP Huế) với cam kết hoàn thành và cho ra sản phẩm sau 26 tháng.

Nhưng trái với kỳ vọng ban đầu, dự án đến nay vẫn trong tình trạng “án binh bất động”. Ngoài dãy nhà điều hành 2 tầng và nhà để xe máy đã và đang xuống cấp nghiêm trọng sau gần 17 năm xây dựng, 40ha đất thu hồi của dân đang bị bỏ hoang, cỏ dại mọc um tùm, được người dân tận dụng làm nơi chăn thả và nuôi nhốt gia súc.

40ha đất dự án vốn là nhà cửa, chuồng trại, ao hồ và những thửa đất trồng keo, cao su, hoa màu để tạo nguồn thu nhập của mấy chục hộ dân. Cho nên việc thu hồi đất rồi bỏ hoang, trong khi 50 hộ dân tại đây lại thiếu đất, thậm chí không có đất sản xuất, gây ảnh hưởng lớn đến sinh kế, đời sống của người dân trong nhiều năm qua.

18 năm trước, gia đình ông Nguyễn Duy Hai - nguyên Trưởng thôn 5, xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông trước đây (nay là xã Long Quảng, TP Huế), cùng nhiều hộ dân đã chuyển nhà để bàn giao mặt bằng cho dự án. Hiện tại, nhà ông Hai nằm kề khu dự án bỏ hoang, hằng ngày nhìn lại khu nhà cũ với vườn cây, ao cá, sân bóng đá… bị bỏ hoang phế, ông cảm thấy khổ tâm, tiếc nuối.

Ông Hai cho biết, dự án ảnh hưởng trực tiếp đến hàng chục hộ dân, trong đó có nhiều hộ đồng bào Cơ Tu. Riêng gia đình ông bị thu hồi hơn 2ha đất trồng keo, ao cá, vườn cây và đất ở với tổng giá trị được đền bù là 140 triệu đồng.

“Nhiều hộ dân, sau khi bị thu hồi toàn bộ đất đai, được bố trí tái định cư tại nơi ở mới với diện tích khoảng 2.000m2. Giá trị đền bù thời điểm đó thấp, những hộ cao nhất cũng chỉ khoảng 240-270 triệu đồng, không đủ tiền xây lại nhà, chứ nói gì tái đầu tư, phát triển kinh tế” - ông Hai nói.

Cũng theo ông Nguyễn Duy Hai, hầu hết người dân khu vực bị ảnh hưởng bởi dự án nhà máy xi măng Nam Đông sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, trồng rừng. Địa bàn này chủ yếu là đồi núi cao, nhiều khe suối, thường xuyên bị tàn phá bởi lũ lụt, nên đời sống còn nhiều khó khăn.

Khi đất canh tác bị thu hồi, người dân rơi vào tình trạng thiếu tư liệu sản xuất, khó chuyển đổi ngành nghề. Thấy dự án bất động nhiều năm, một số hộ đã trở lại trồng keo trên diện tích bị thu hồi, nhưng cũng thấp thỏm, vì chủ đầu tư đã 2 lần đưa máy móc san phẳng.

Ông Võ Văn Bi - một trong những hộ bị thu hồi đất - cho biết: “Việc thu hồi đất để làm dự án bà con rất đồng tình, bởi ai cũng kỳ vọng vào một sự phát triển, con em của họ có việc làm ổn định. Nhưng đến khi dự án “đắp chiếu” kéo dài, đất thì bỏ hoang, người dân lại không có đất sản xuất, đời sống gặp nhiều khó khăn, thì họ không khỏi xót xa”.

Ông Lê Hiền, người bị thu hồi hơn 5ha đất sản xuất ở thôn 5 - nêu ý kiến: “Nếu dự án không làm nữa thì nên có phương án khác để sử dụng hiệu quả đất đai, tránh làm ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân”.

40ha đất của dự án nhà máy xi măng Nam Đông, sau khi thu hồi đã bỏ hoang suốt 18 năm qua, trong khi hàng chục hộ dân lại đang thiếu đất sản xuất

Và “đắp chiếu” đến bao giờ?

Trên 40ha đất, thay vì một khu công nghiệp đã hình thành và đi vào hoạt động thì sau 18 năm, nay vẫn chỉ là mảnh đất hoang với um tùm cỏ dại. Đây là minh chứng rõ nét cho sự lãng phí nguồn lực đất đai. Ông Nguyễn Anh - Chủ tịch UBND xã Long Quảng - nhìn nhận, việc dự án chậm triển khai trong thời gian dài đã gây lãng phí lớn về tài nguyên đất, đồng thời ảnh hưởng đến đời sống người dân trong vùng.

Địa phương nhiều lần kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét, có hướng xử lý dứt điểm. “Để tháo gỡ tình trạng này, cần nghiên cứu các phương án cụ thể như, thu hồi dự án đối với nhà đầu tư không đủ năng lực, chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc kêu gọi, nhượng lại cho doanh nghiệp khác có đủ năng lực tài chính để tiếp tục triển khai” - ông Nguyễn Anh đề xuất.

Về mặt pháp lý, dự án đã nhiều lần được các cơ quan Trung ương rà soát. Năm 2013, Chính phủ cho phép giãn tiến độ đến sau năm 2015. Đến năm 2014, dự án tiếp tục bị đưa vào danh sách hoãn triển khai không thời hạn. Năm 2019, Chính phủ yêu cầu địa phương rà soát, lựa chọn nhà đầu tư có năng lực.

Thanh tra Chính phủ sau đó cũng xác định đây là một trong các dự án cần xem xét chấm dứt hoạt động. Các cơ quan chức năng TP Huế cũng đã nhiều lần liên hệ với nhà đầu tư nhưng không tiến triển. Cho nên TP Huế đang tiến hành các thủ tục để tham mưu chấm dứt dự án theo quy định.

Ông Trần Hồ Hải - Trưởng phòng Quản lý đầu tư Doanh nghiệp và tập thể (Sở Tài chính TP Huế) - cho biết, thời gian qua sở đã có nhiều văn bản gửi nhà đầu tư. Văn bản gần nhất nêu rõ: “Theo ý kiến chỉ đạo của Văn phòng Chính phủ và Thanh tra Chính phủ thì công ty không được tiếp tục sử dụng địa điểm đầu tư thực hiện dự án và dự án thuộc diện phải rà soát thu hồi, chấm dứt hoạt động”.

Sau gần 2 thập kỷ, một dự án với nhiều kỳ vọng tốt đẹp nay đã trở thành “biểu tượng” của sự lãng phí. Không chỉ gây thất thoát nguồn lực đất đai, dự án còn để lại nhiều hệ lụy cho xã hội, đặc biệt là đối với những hộ dân bị thu hồi đất. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc dứt điểm thu hồi dự án để sử dụng vào mục đích khác, hoặc tìm nhà đầu tư mới có đủ năng lực triển khai. Quan trọng hơn là cần đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân, giúp họ ổn định cuộc sống và khôi phục sinh kế.

Thuận Hóa