Thế hệ Z đang viết tiếp đời sống di sản

Không gian số mở lối cho văn hóa truyền thống

Dù sở hữu giá trị nội hàm phong phú, tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ vẫn còn khoảng cách nhất định với giới trẻ. Một phần nguyên nhân đến từ việc thiếu hệ sinh thái dữ liệu số bài bản khiến các nguồn tư liệu trở nên rời rạc, gây khó khăn trong quá trình tiếp cận và nhận thức của thế hệ trẻ.

Nhóm thực hiện từng bước tiếp cận và hiểu đúng về di sản thông qua việc thực địa và tham khảo ý kiến chuyên gia - Ảnh do nhân vật cung cấp

Đứng trước thách thức này, dự án Gõ Chầu Thiên Hội của nhóm sinh viên truyền thông đa phương tiện Đại học FPT TPHCM (gồm Văn Hồng Thiên, Trần Phạm Yến Vy, Cao Trần Gia Xuân và Võ Đoàn Gia Hân) lựa chọn một hướng đi khác. Các bạn trẻ đã truyền tải những giá trị di sản thông qua âm thanh, màu sắc và cảm nhận trực tiếp thay vì những định nghĩa học thuật khô cứng. Ý tưởng dự án bắt nguồn từ sự tương đồng giữa hành động quen thuộc của người trẻ - gõ bàn phím - và nhịp phách của tiếng trống hát chầu văn trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ.

Ngoài ra, dự án còn được triển khai theo hướng đa tầng khi kết hợp giữa không gian sự kiện và nền tảng số. Chỉ sau thời gian ngắn, dự án đã thu hút hơn 700 sinh viên từ hơn 120 trường đại học, đạt hơn 100.000 lượt tiếp cận trên các kênh trực tuyến, cho thấy mức độ quan tâm đáng kể của người trẻ khi di sản được tiếp cận theo cách phù hợp.

Người trẻ chủ động gìn giữ di sản

Khi dự án bước vào giai đoạn tiếp cận công chúng, một bài toán được đặt ra: Làm thế nào để kể lại câu chuyện di sản bằng ngôn ngữ người trẻ có thể tiếp nhận nhưng vẫn giữ được giá trị cốt lõi?

Đối với nhóm sinh viên trên, số hóa di sản không đơn thuần là việc quét hình ảnh hay ghi âm rồi đăng tải lên mạng xã hội. Đó là một quá trình kiến tạo trải nghiệm có định hướng. Võ Đoàn Gia Hân - biên tập nền tảng số - khẳng định: “Số hóa di sản là một quá trình bảo tồn có trách nhiệm”.

Đưa di sản lên không gian số - nơi câu chuyện được tái hiện bằng ngôn ngữ của thời đại mới - Ảnh do nhân vật cung cấp

Nhóm tác giả đặt tính xác thực lên hàng đầu. Từ âm thanh, hình ảnh đến các truyện tích đều được kiểm chứng kỹ lưỡng thông qua sự tham vấn của nghệ nhân và những người thực hành tín ngưỡng lâu năm. Họ không chạy theo xu hướng thương mại hóa hay giải trí hóa di sản để đổi lấy lượt xem mà kiên định giữ tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ ở đúng giá trị vốn có - một di sản văn hóa phi vật thể giàu chiều sâu tâm linh.

Song song đó, dự án hướng đến xây dựng một hệ thống nội dung có khả năng kết nối lâu dài với công chúng. Trang web được định hình như một thư viện số chuyên biệt để người xem có thể tiếp cận tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ một cách có hệ thống - từ âm nhạc, nguồn gốc, ý nghĩa đến trang phục, nghi lễ... Cao Trần Gia Xuân - phó ban dự án - chia sẻ: “Thách thức của chúng tôi là kể lại câu chuyện đó bằng ngôn ngữ người trẻ muốn nghe”.

Có thể thấy những dự án làm mới di sản do sinh viên thực hiện đang mở ra nhiều cách tiếp cận mới. Để những nỗ lực này đi xa hơn, đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên: nhà nghiên cứu, nghệ nhân, đơn vị truyền thông và các tổ chức chuyên môn..., nhất là khi những thông tin về tín ngưỡng dễ bị lan truyền thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội.

Số hóa còn là cách để di sản tiếp tục hiện diện trong không gian số - nơi người trẻ vừa tiếp nhận vừa trực tiếp tham gia gìn giữ, lan tỏa giá trị văn hóa.

Khánh Đan