Thâm Quyến và cuộc 'săn chất xám' làm thay đổi Trung Quốc

Chỉ hơn 40 năm trước, Thâm Quyến vẫn chỉ là một làng chài nhỏ nằm sát Hồng Kông (Trung Quốc) với dân số chưa tới 30.000 người. Hôm nay, nơi đây đã trở thành một trong những trung tâm công nghệ lớn nhất thế giới, là “đại bản doanh” của những tập đoàn như Huawei, Tencent hay DJI.

Thâm Quyến được ví như “thung lũng Silicon của Trung Quốc”

Nhiều người cho rằng sự bứt phá thần tốc ấy không chỉ đến từ vốn đầu tư hay chính sách kinh tế đặc khu, mà còn nhờ một chiến lược rất khác biệt: thu hút nhân tài bằng mọi giá.

Trong nhiều năm, Thâm Quyến được xem là thành phố “khát người giỏi” nhất Trung Quốc. Và để kéo chất xám về phía mình, đô thị này đã tạo ra một mô hình cạnh tranh hoàn toàn mới: cạnh tranh bằng con người.

“Trải thảm đỏ” bằng cơ hội chứ không chỉ bằng tiền

Khác với nhiều thành phố công nghiệp truyền thống dựa vào đất đai và nhà máy, Thâm Quyến sớm xác định công nghệ mới là tương lai.

Muốn phát triển công nghệ, họ cần kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia trí tuệ nhân tạo, nhà sáng lập startup và lực lượng lao động trẻ chất lượng cao.

Vì vậy, ngay từ đầu những năm 2000, thành phố đã bắt đầu tung ra hàng loạt chính sách ưu đãi để “săn chất xám” trên phạm vi toàn cầu.

Nổi tiếng nhất là chương trình “Peacock Plan” (Kế hoạch Chim Công), được triển khai nhằm thu hút nhân tài cao cấp từ nước ngoài và các trung tâm công nghệ lớn của Trung Quốc.

Những chuyên gia thuộc nhóm ưu tiên có thể nhận hàng triệu nhân dân tệ tiền hỗ trợ, trợ cấp nhà ở, quỹ nghiên cứu khoa học và nhiều ưu đãi đặc biệt khác.

Một số trường hợp thậm chí được cấp căn hộ miễn phí hoặc hỗ trợ chi phí sinh hoạt trong nhiều năm.

Ở một thành phố mà giá bất động sản thuộc hàng đắt đỏ nhất Trung Quốc, chính sách này có sức hút rất lớn đối với giới trí thức trẻ.

Điều khiến mô hình của Thâm Quyến khác biệt là họ không chỉ phát tiền.

Nhiều nơi cũng từng tung ưu đãi tài chính để thu hút nhân tài, nhưng không giữ chân được người giỏi vì thiếu môi trường phát triển.

Thâm Quyến thì khác. Thành phố này xây dựng cả một “hệ sinh thái đổi mới sáng tạo” với: các tập đoàn công nghệ hàng đầu, quỹ đầu tư mạo hiểm, trung tâm nghiên cứu, mạng lưới startup, chuỗi cung ứng điện tử khổng lồ, các trường đại học và viện nghiên cứu liên kết doanh nghiệp.

Người trẻ đến Thâm Quyến không chỉ để nhận trợ cấp. Họ đến vì cơ hội khởi nghiệp, cơ hội giàu lên và khả năng biến ý tưởng thành sản phẩm cực nhanh.

Nhiều chuyên gia nhận xét rằng ở Thâm Quyến, một nhóm kỹ sư có thể biến bản thiết kế thành sản phẩm thương mại chỉ trong vài tuần - điều mà nhiều nơi khác mất hàng tháng hoặc hàng năm.

Chính tốc độ ấy đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt của thành phố này.

Giới trẻ Thâm Quyến xem quán cà phê như văn phòng thứ 2 của mình

Nới lỏng hộ khẩu để hút người trẻ

Một trong những “vũ khí” quan trọng khác của Thâm Quyến là chính sách hộ khẩu. Ở Trung Quốc, hộ khẩu ảnh hưởng rất lớn đến quyền tiếp cận giáo dục, y tế, mua nhà và an sinh xã hội. Những đô thị lớn như Bắc Kinh hay Thượng Hải thường siết rất chặt điều kiện nhập hộ khẩu.

Nhưng Thâm Quyến lại chọn hướng mở hơn. Sinh viên tốt nghiệp đại học, kỹ sư công nghệ, du học sinh trở về hay lao động trẻ có kỹ năng chuyên môn thường dễ dàng tiếp cận hộ khẩu thành phố hơn nhiều nơi khác. Điều này tạo ra sức hút rất mạnh đối với tầng lớp trung lưu trẻ tại Trung Quốc.

Nhiều người xem Thâm Quyến là nơi “đổi đời” nhanh nhất nếu có năng lực và dám chấp nhận cạnh tranh.

Khác với vẻ trầm mặc của Bắc Kinh hay chiều sâu văn hóa của Thượng Hải, Thâm Quyến mang hình ảnh rất khác: trẻ, nhanh và đầy tham vọng.

Tuổi trung bình dân cư của thành phố này thuộc nhóm thấp nhất Trung Quốc. Hàng triệu người trẻ từ khắp nơi đổ về đây mỗi năm với hy vọng tìm cơ hội trong ngành công nghệ.

Tháng 6/2025, thành phố đã công bố các kế hoạch phát triển đầy tham vọng mới, bao gồm tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và giới học thuật trên thế giới, cũng như phát triển nguồn nhân lực cho ngành sản xuất tiên tiến và các lĩnh vực công nghiệp tăng trưởng cao mới nổi.

Vốn đã là “thỏi nam châm” thu hút lao động tài năng từ khắp Trung Quốc, Thâm Quyến giờ đây sẽ ngày càng đẩy mạnh thu hút nhân tài quốc tế. Những lĩnh vực được ưu tiên phát triển gồm đổi mới tài chính, dữ liệu và - không có gì bất ngờ đối với một thành phố nơi việc giao đồ ăn bằng drone đã trở nên phổ biến - cái gọi là “nền kinh tế tầm thấp” (low-altitude economy).

Không khí ấy khiến Thâm Quyến được ví như “thung lũng Silicon của Trung Quốc”.

Ở đó, các quán cà phê đầy lập trình viên, nhà đầu tư và startup. Những khu công nghệ hoạt động gần như suốt ngày đêm. Tinh thần khởi nghiệp len vào mọi lĩnh vực.

Nhiều người nói rằng nếu Bắc Kinh là trung tâm quyền lực chính trị, thì Thâm Quyến là nơi giấc mơ công nghệ vận hành bằng tốc độ.

Nhưng áp lực cũng khổng lồ

Mặt trái của chiến lược này là sự cạnh tranh cực kỳ khắc nghiệt. Giá nhà tăng chóng mặt khiến nhiều người trẻ dù có thu nhập tốt vẫn khó mua nhà. Văn hóa làm việc “996” - từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày mỗi tuần - từng trở thành biểu tượng gây tranh cãi của ngành công nghệ Trung Quốc.

Áp lực thành công quá lớn cũng khiến không ít lao động trẻ kiệt sức.

Một số ý kiến cho rằng các chính sách ưu đãi hiện nay tập trung quá nhiều vào tầng lớp tinh hoa công nghệ, trong khi lao động phổ thông ít được hưởng lợi.

Dẫu vậy, khó phủ nhận rằng chiến lược thu hút nhân tài đã giúp Thâm Quyến tạo nên bước nhảy vọt lịch sử.

Việt Khoa (theo Observer)