Món ăn nửa đời người chưa một lần nếm lại

Tôi có một chấp niệm rằng những món mình đã “đặt tên” là món của má thì chỉ khi má nấu tôi mới thấy ngon.

Có lẽ vì vậy mà từ ngày má thôi không nấu canh bầu khô, đã nửa đời người tôi chưa một lần nếm lại hương vị ấy.

Má không nấu đã đành, tôi cũng chẳng thấy ai nấu. Tôi đoán chừng có lẽ món ăn này chỉ là sáng kiến của một bộ phận ít ỏi cư dân miền Tây, trong đó có má tôi.

Giàn bầu tuổi thơ - Ảnh minh họa do AI tạo

Ở quê, bầu, bí, mướp cùng leo một giàn. Bí già còn được dùng để nấu nước bí đao giải khát hay làm mứt bí. Mướp già thì để cho khô hẳn còn tận dụng lấy xơ mướp rửa chén, làm bông tắm, làm miếng lót giày. Trong khi đó, bầu già có vẻ vô dụng hơn cả.

Giống bầu ngày xưa người quê tôi hay trồng là loại bầu trái dài cả mét, mỗi lần đem ra chợ bán thường phải cắt thành từng khúc vì chỉ cần mua 1 khúc đã đủ nấu nồi canh.

Nguyên trái bầu dài như thế mà lỡ để già không kịp hái thì chỉ có nước cắt xuống đem bỏ vì bầu già hột cứng, luộc ăn quá chán. Tôi nghĩ thầm có lẽ “bà tổ” của món bầu khô chắc cũng vì tiếc của mà nghĩ ra cách mót đám bầu già đem vô bào vỏ rồi xắt mỏng, phơi khô để dành.

Hồi đó, xóm tôi nhà nào cũng biết làm bầu khô. Có nhà thích xắt khoanh theo chiều ngang của trái bầu, có nhà xắt thành sợi mỏng. Ai răng khỏe, thích giòn giòn, sần sật thì chọn phần thịt bầu; ai thích mềm hơn thì tận dụng luôn phần ruột bầu.

Khác với bầu tươi non thường nấu với tôm khô hay tôm tươi cho vị thanh mát, bầu khô lại hợp với mỡ dầu. Má tôi chỉ cần bốc một nắm bầu khô xắt sợi, ngâm nước ấm chốc lát rồi vớt ra, cho vào chảo mỡ đã phi hành để đảo sơ. Tiện tay, má nêm chút bột ngọt, muối cho thấm vị rồi đổ thêm nước vào, món xào vậy mà thoắt cái hóa thành món canh.

Bầu già xắt sợi phơi khô - Ảnh do tác giả cung cấp

Nếu có tóp mỡ, má sẽ thả vào cho nổi lềnh bềnh trên mặt, nhìn thôi đã thấy thèm. Con nít ngày xưa mê mỡ, khác với tụi nhỏ bây giờ chỉ thích thịt nạc. Đợi sợi bầu vừa chín tới, má nhấc nồi xuống, rắc thêm ít hành lá rồi múc ra tô.

Sang trọng hơn, món canh bầu khô sẽ được nấu với thịt gà, thịt vịt, chân giò hay xương đầu heo. Cũng như măng khô, bầu khô nếu nấu quá thanh đạm thì ăn lại mất ngon. Má nói mấy loại đồ phơi khô có tác dụng làm cho món thịt, món mỡ đỡ ngán.

Có lần, má còn nghĩ ra món gỏi gà xé phay chay với “thịt gà” làm từ bầu khô, ăn rất lạ miệng. Lần khác, má chế món bầu khô trộn đường, tỏi, ớt, nước mắm như một dạng muối xổi, ăn giòn giòn, chua chua, ngọt ngọt. Nấu canh chán thì má đem bầu khô đi kho mặn. Cứ vậy, nhờ đôi tay tài hoa của má, giàn bầu nhà tôi đã phát huy hết công năng, những trái bầu tươi, bầu khô thường xuyên xuất hiện trong bữa cơm nhà nghèo và lần nào cũng tạo ra những món ngon lành.

Tôi không biết bây giờ còn ai chế biến món bầu khô như má tôi từng làm. Có lẽ chẳng ai rảnh mà làm mấy chuyện đó nữa. Muốn ăn, chắc phải tự trồng dây bầu ở ban công, chờ trái già rồi tỉ mẩn đem phơi khô ngoài nắng…

Thanh Hà