Rủi ro khi thực hiện bán điện mặt trời mái nhà cho hàng xóm

Thông tin được ông Bùi Trung Kiên - Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực TPHCM - cho biết tại Hội thảo "Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc" do Báo Thanh Niên tổ chức sáng 26/6.

Theo ông, ngành điện đang quản lý hơn 22.800 hệ thống điện mặt trời mái nhà tại TPHCM. Trong đó, hơn 2.000 hệ thống được phát triển theo cơ chế tự sản xuất, tự tiêu thụ theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ, khoảng 20.000 hệ thống còn lại được lắp đặt trước năm 2024 theo cơ chế giá FIT (giá mua điện cố định).

Ông cho biết, việc điện mặt trời mái nhà phát triển chậm trong thời gian qua một phần do hành lang pháp lý chỉ thực sự được hoàn thiện trong giai đoạn 2024-2025. Khi các quy định cụ thể được ban hành, cả hộ dân và doanh nghiệp đã bắt đầu quan tâm và đầu tư trở lại.

"Hiện nay, tín hiệu trên thị trường rất đáng mừng khi ngày càng có nhiều người dân và doanh nghiệp quan tâm lắp đặt điện mặt trời mái nhà" - ông nói.

Ông Bùi Trung Kiên - Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực TPHCM

Theo khảo sát của ngành điện, tổng công suất điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ trên địa bàn TPHCM (bao gồm địa bàn sau khi mở rộng) ước đạt gần 1.000MW, trong khi số liệu ngành điện đang theo dõi mới khoảng 400MW. Vì vậy, ông khuyến nghị người dân chủ động thông báo với ngành điện khi lắp đặt hệ thống để cập nhật dữ liệu phục vụ công tác quản lý, vận hành. Nếu thông tin không đầy đủ hoặc không chính xác sẽ ảnh hưởng đến việc điều hành chung của hệ thống điện.

Đánh giá về vai trò của điện mặt trời mái nhà, ông Bùi Trung Kiên cho rằng, đối với doanh nghiệp, việc đầu tư hệ thống theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, đặc biệt khi kết hợp với hệ thống lưu trữ, sẽ giúp giảm lượng điện phải lấy từ lưới điện quốc gia vào ban ngày. Với các hộ gia đình, điện mặt trời cũng góp phần giảm nhu cầu sử dụng điện lưới, qua đó giảm huy động các nguồn điện truyền thống như nhiệt điện than hay điện khí LNG, góp phần giảm phát thải và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Liên quan đến đề xuất cho phép bán lượng điện dư cho hộ liền kề, ông cho biết quy định hiện hành chưa cho phép thực hiện.

Cụ thể, theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP, điện mặt trời mái nhà được phát triển theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, nghĩa là chủ thể sản xuất cũng chính là chủ thể sử dụng điện. Nếu chuyển điện sang hộ liền kề thì về bản chất đã phát sinh hoạt động mua bán điện, dù có thu tiền hay cho không. Không chỉ vướng quy định pháp luật, việc đấu nối trực tiếp giữa hai hộ dân còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn điện, an toàn cháy nổ cũng như những tranh chấp có thể phát sinh trong quá trình cùng đầu tư và sử dụng hệ thống điện.

Ông Kiên cho rằng, thay vì bán lượng điện dư cho hàng xóm, các hộ có điều kiện nên tận dụng nguồn điện này để đầu tư các thiết bị tiêu thụ điện như trạm sạc xe điện. Đây được xem là hướng sử dụng hiệu quả hơn trong bối cảnh giao thông đang từng bước chuyển sang sử dụng điện.

Ông cũng cho biết dự thảo sửa đổi Nghị định 58 đang nghiên cứu mô hình cộng đồng điện mặt trời, cho phép nhiều hộ dân trong một cụm dân cư cùng đầu tư hệ thống điện mặt trời và sử dụng chung nguồn điện. Cơ chế cụ thể sẽ được hướng dẫn khi nghị định sửa đổi được ban hành.

Về thủ tục, đại diện ngành điện khẳng định cơ chế hiện nay tương đối thông thoáng. Đối với các hệ thống công suất lớn, chủ đầu tư cần thực hiện thủ tục đăng ký theo quy định. Với các hệ thống điện mặt trời mái nhà quy mô hộ gia đình, người dân chỉ cần gửi thông báo cho ngành điện để cập nhật thông tin phục vụ công tác quản lý và vận hành.

Ngọc Thùy