Khi giới trẻ mê trào lưu DINK

Ảnh minh họa: Shutterstock

Trào lưu DINK (Dual Income, No Kids - 2 nguồn thu nhập, không con cái) đang dần trở thành một lựa chọn lối sống đáng chú ý trong một bộ phận thanh niên Việt Nam hiện nay, đặc biệt là tại các đô thị lớn.

Xu hướng này không còn xa lạ, từng bị kỳ thị là "ích kỷ" hay "vô trách nhiệm" nay được nhiều cặp đôi trẻ công khai ủng hộ, coi đó là chiến lược sinh tồn thông minh trước áp lực kinh tế - xã hội ngày càng cao.

Mặt tích cực của DINK nằm ở sự thực tế và trao quyền cho cá nhân. Với hai nguồn thu nhập ổn định từ cả vợ và chồng, các cặp đôi DINK có khả năng tài chính mạnh mẽ: tiết kiệm nhanh chóng, đầu tư bản thân (du học, khởi nghiệp, kỹ năng mới…), tận hưởng cuộc sống chất lượng cao (du lịch thường xuyên, nhà ở tiện nghi, chăm sóc sức khỏe, thú cưng thay thế con cái…).

Chẳng hạn, với việc tận hưởng lối sống chất lượng cao, biểu hiện nổi bật là chi tiêu lớn cho du lịch, giải trí và sở thích cá nhân. Các cặp DINK hay "check-in" resort, du lịch nước ngoài hoặc sẵn sàng trải nghiệm các nơi sang chảnh, tham gia festival âm nhạc, ăn uống cao cấp hoặc tổ chức các cuộc “hẹn hò” sang trọng.

Họ coi đây là cách "sống hết mình" mà không bị ràng buộc bởi lịch trình chăm con cũng như băn khoăn vì chi phí nuôi con. Nhiều cặp đôi trẻ khoe chuyến đi dài ngày, mua sắm đồ hiệu hoặc nuôi thú cưng (thường là chó, mèo) như "con cái" thay thế, thậm chí mở rộng thành DINKWADs (Dual Income No Kids With A Dog, tức là không con cái nhưng có nuôi 1 con chó).

Họ ưu tiên sự nghiệp, phát triển bản thân, duy trì mối quan hệ hôn nhân bền vững mà không bị gánh nặng nuôi dạy con cái - vốn ngày càng tốn kém cho giáo dục, y tế, nhà ở. DINK giúp cả hai vợ chồng dành thời gian cho công việc, thăng tiến nhanh hơn (không nghỉ thai sản dài, không lo con ốm, không tốn thời gian cho con…).

Họ ưu tiên sự nghiệp, khởi nghiệp chung hoặc làm các công việc tự do, không bị ràng buộc, coi hôn nhân là sự đồng hành, chia sẻ thay vì "xây dựng gia đình truyền thống". Nhiều cặp đôi công khai khẳng định: "Cưới nhau để hạnh phúc với nhau, không phải để sinh con". Họ dành thời gian chất lượng: nấu ăn cùng, tập thể dục đôi hoặc du lịch chỉ hai người…

Trong chừng mực nào đó, giữa bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng vọt, giá nhà đất "trên trời", cạnh tranh việc làm khốc liệt…, DINK trở thành "lá chắn" giúp các cặp đôi trẻ tránh kiệt sức tài chính, duy trì chất lượng sống và hạnh phúc cá nhân. Gần đây, một số người tham gia DINK bắt đầu điều chỉnh: vẫn không sinh con nhưng lập kế hoạch chăm sóc sức khỏe tuổi già, mua bảo hiểm hoặc hỗ trợ gia đình anh em. Điều này cho thấy DINK không phải "phủ nhận hoàn toàn" mà là phản ứng thực tế trước kinh tế khó khăn.

Tuy nhiên, mặt trái của hiện tượng này cũng rất rõ nét và đáng lo ngại, đặc biệt trong bối cảnh dân số Việt Nam. DINK góp phần vào xu hướng tỷ lệ sinh giảm mạnh (như ở TP.HCM chỉ khoảng 1,42 con/phụ nữ năm 2023 - 2025, dưới mức thay thế 2,1), đẩy nhanh quá trình già hóa dân số, thiếu hụt lao động trẻ trong tương lai gần (nhiều dự báo cho là vào giai đoạn 2030 - 2040).

Xã hội truyền thống Việt Nam vẫn coi việc sinh con, nối dõi là trách nhiệm đạo đức, gia đình; vì vậy, nhiều cặp DINK bị gia đình, họ hàng chỉ trích, áp lực "có cháu bồng", dẫn đến mâu thuẫn thế hệ. Một số người sau này hối tiếc khi tuổi tác tăng, sức khỏe giảm sút, thiếu sự chăm sóc từ con cái - điều mà DINK "bỏ qua" để đổi lấy tự do hiện tại.

Hơn nữa, không phải ai cũng duy trì được hôn nhân lâu dài mà không có con; một số nghiên cứu cho thấy áp lực "không con" có thể làm mối quan hệ dễ tan vỡ hơn nếu thiếu mục tiêu chung dài hạn.

Trào lưu DINK ở nước ta hiện nay được cho không phải là "phủ nhận gia đình" mà là phản ứng thực tế trước những thay đổi lớn: kinh tế khó khăn, chi phí nuôi con "khủng", phụ nữ ngày càng độc lập sự nghiệp và ảnh hưởng từ văn hóa phương Tây qua mạng xã hội. Nó phản ánh sự chuyển dịch từ mô hình gia đình truyền thống sang cá nhân hóa, nơi hạnh phúc cá nhân được ưu tiên hơn nghĩa vụ xã hội.

Tuy nhiên, nếu tiếp tục có nhiều người mải mê DINK, khiến trào lưu này lan rộng mà không có sự điều chỉnh chính sách (tuyên truyền, hỗ trợ nhà ở, giáo dục, chăm sóc trẻ em, chú trọng an sinh xã hội, nhất là đối với người đã nghỉ hưu…), DINK có thể làm trầm trọng thêm bài toán dân số, ảnh hưởng đến an sinh xã hội lâu dài. Ngoài ra, với một số người, việc không có con cái có thể ảnh hưởng đến đời sống cá nhân khi về già.

Có thể nói, DINK là xu hướng kép: vừa là lựa chọn ít nhiều nét tiến bộ, giúp thanh niên trẻ sống tự do, có trách nhiệm với bản thân và đối tác; vừa là tín hiệu cảnh báo về áp lực cuộc sống khiến nhiều người "ngại sinh con".

Hiện nay, khi Việt Nam đối mặt với già hóa dân số nhanh, cần nhìn nhận DINK một cách cân bằng: tôn trọng quyền lựa chọn cá nhân nhưng đồng thời khuyến khích các chính sách hỗ trợ gia đình trẻ để cân bằng giữa tự do cá nhân và trách nhiệm xã hội. Chỉ khi đó, trào lưu này mới thực sự góp phần xây dựng một xã hội hiện đại, bền vững thay vì trở thành "làn sóng ngược dòng" nguy hiểm.

Nguyễn Minh Hải