Yêu nhầm kẻ đào mỏ, trả giá bằng gì?

Không ít người tự tin mình miễn nhiễm với lừa đảo để rồi đến lúc gặp chuyện chẳng dám hé môi, đành ngậm bồ hòn làm ngọt. Hằng năm, số vụ án lừa tình lừa tiền được đưa ra xét xử chỉ đếm trên đầu ngón tay nhưng trên thực tế, không ít người tiếp tục trở thành con mồi của những chiêu trò tương tự.

Với thực tế hành nghề, luật sư Lê Ngọc Luân (GOLD KEY Law Firm) chia sẻ những chiêu thức thường được kẻ xấu sử dụng để mọi người nâng cao cảnh giác, chủ động phòng ngừa.

VÌ SAO NHIỀU NGƯỜI VẪN SẬP BẪY?

Phóng viên: Thưa luật sư, “kẻ đi săn” thường khéo ngụy trang thế nào khiến “con mồi” không nhìn ra chân tướng?

Luật sư Lê Ngọc Luân: Người có ý đồ chiếm đoạt thường xây dựng một quá trình tác động tâm lý, sau đó mới từng bước chuyển sang yếu tố tài sản. Họ tìm cách tạo dựng niềm tin mạnh mẽ, khiến đối phương cảm thấy mình được thấu hiểu, trân trọng và gặp đúng người có thể giúp đỡ, chữa lành những tổn thương. Thậm chí, nhiều đối tượng còn khai thác yếu tố tâm linh để tăng sức thuyết phục. Khi niềm tin được thiết lập, nạn nhân dần hình thành sự phụ thuộc về mặt cảm xúc. Họ khiến nạn nhân tin rằng giữa 2 người tồn tại một mối liên kết rất sâu sắc, mang tính duyên số, định mệnh hoặc có ý nghĩa tinh thần lớn lao nào đó...

Luật sư Lê Ngọc Luân - Nguồn ảnh: Gold Key

* Giữa tự nguyện tặng cho và bị thao túng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản vốn có ranh giới rất mong manh. Lỗ hổng nào trong việc xử lý hành vi thao túng tâm lý tại Việt Nam khiến kẻ xấu vẫn còn đất sống?

- Ranh giới nằm ở điểm “có hay không yếu tố gian dối nhằm mục đích chiếm đoạt”. Ranh giới ấy không hề mong manh mà rất rõ ràng và cụ thể tùy diễn biến bối cảnh và ý thức của người thực hiện. Nếu người nhận tiền chỉ tiếp nhận sự tự nguyện của người khác, không có hành vi gian dối thì không phải là lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Ngược lại, nếu họ dùng thủ đoạn gian dối, tạo dựng hình ảnh, đưa ra thông tin không đúng sự thật khiến người khác tin tưởng giao tài sản để chiếm đoạt thì hành vi trên có dấu hiệu đặc trưng của tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” dù việc giao tiền diễn ra dưới hình thức tự nguyện.

Trên thực tế, chưa có quy định riêng về hành vi thao túng tâm lý. Song, không hề có khoảng trống hay lỗ hổng nhất định trong cơ chế pháp luật hiện nay vì về bản chất, thao túng tâm lý là thủ đoạn thể hiện sự mưu mô, dụ dỗ, thuyết phục, có sự tính toán sắp đặt kỹ lưỡng nhằm chiếm đoạt tài sản. Để xử lý đúng người, đúng tội, tránh bỏ lọt tội phạm, khi có nguồn tin báo, các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ phải điều tra, xác minh, làm rõ yếu tố gian dối và mục đích chiếm đoạt tài sản. Nếu đủ căn cứ sẽ khởi tố, truy cứu trách nhiệm hình sự. Lúc này, đối tượng có trách nhiệm trả lại khoản tiền, vật chất ban đầu gọi là “tự nguyện”.

* Đàn ông hay đàn bà có xu hướng gánh chịu hậu quả nặng nề hơn, thưa luật sư?

- Việc này đều có thể gây ra hệ quả tương đồng giữa nam và nữ. Tuy nhiên, vẫn có những điểm khác biệt nhất định. Nữ giới thường có khuynh hướng bị tổn thương cảm xúc sâu hơn nên thường thu mình và gây ra hệ quả kéo dài, còn nam giới có khuynh hướng chuyển thành tức giận nên sẽ nhanh chóng nguôi ngoai. Tất nhiên còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác nhưng chung quy việc này gây tổn thương sâu sắc cho cả nam hay nữ.

Quy định pháp luật hiện hành đã có, nếu có hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, ngoài việc bị chế tài hình sự còn phải hoàn lại toàn bộ số tiền chiếm đoạt của bị hại. Trong trường hợp bị hại cho rằng mình bị tổn thất tinh thần, người có hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác có trách nhiệm bồi thường thiệt hại thực tế phát sinh và một khoản tiền để bù đắp tổn thất về tinh thần. Trong trường hợp này, trách nhiệm chứng minh thiệt hại thuộc về nạn nhân.

Không ít người vướng bẫy tình ái trên hành trình đi tìm một nửa - Nguồn ảnh minh họa: Freepik

NHẬN DIỆN SỚM TRƯỚC KHI QUÁ MUỘN

* Những kiểu tính cách nào dễ sập bẫy, thưa luật sư?

- Không có kiểu tính cách cố định nào dễ trở thành nạn nhân. Mỗi người đều có điểm mạnh và điểm yếu về cảm xúc. Kẻ lừa đảo thường tìm cách khai thác những điểm yếu đó để thao túng. Điều quan trọng nhất là hiểu rõ bản thân và giữ được sự tỉnh táo trong các mối quan hệ, đặc biệt khi những mối quan hệ đó bắt đầu gắn với tiền bạc hoặc lợi ích vật chất.

Các đối tượng thường đánh vào những nhu cầu rất tự nhiên của con người như nhu cầu được yêu thương, tôn trọng, quan tâm, công nhận.

Theo thuyết tháp nhu cầu Maslow, sau khi các nhu cầu cơ bản được đáp ứng, con người sẽ hướng tới nhu cầu về tình cảm, sự kết nối xã hội và sự khẳng định bản thân. Chính ở những nhu cầu này, các bẫy cảm xúc dễ xuất hiện.

Cho nên, kỹ năng quan trọng nhất là hiểu rõ nhu cầu cảm xúc của chính mình và biết đặt giới hạn. Không phải nhu cầu cảm xúc nào cũng cần được đáp ứng bằng mọi giá. Khi nhận diện được giới hạn của bản thân, mỗi người sẽ biết cách nói “không” trước những yêu cầu bất thường.

* Theo luật sư, dấu hiệu báo động đỏ nào cho thấy ta đã “xỏ một chân vào tròng”, cần nhanh bật chế độ cảnh giác?

- Trên thực tế, có rất nhiều dấu hiệu cho thấy chúng ta có khả năng đang bị lợi dụng tình cảm để lừa tiền, chiếm đoạt tài sản nhưng còn tùy thuộc lý trí và sự tỉnh táo của mỗi người khi đứng trước những cám dỗ của tình cảm.

Theo tôi, có một số “biển báo” cơ bản sau:

+ Đối tượng thường tạo cảm giác thân thiết quá nhanh, đốt cháy giai đoạn để tìm sự đồng cảm, thấu hiểu.

+ Thường xuyên chia sẻ nhiều tình huống khẩn cấp liên quan đến tài sản, từ đó mong muốn nhận sự hỗ trợ ngay tức khắc hoặc trong một khoảng thời gian rất ngắn.

+ Không muốn công khai, chia sẻ chuyện tình cảm của cả hai cho người khác biết; yêu cầu gửi tiền, tài sản qua những phương thức khó truy vết như tiền mặt, trung gian…

Đặc biệt, cần chú ý những trường hợp: cố tách đối phương khỏi các mối quan hệ khác như gia đình, bạn bè, người thân; sử dụng sự im lặng, lạnh lùng khiến đối phương phải nghe theo hoặc tạo cảm giác khiến đối phương cảm thấy có lỗi, muốn bù đắp bằng cách này hoặc cách khác...

* Xin cảm ơn luật sư.

TÔ DIỆU HIỀN (thực hiện)