Đừng biến trẻ thành “gà công nghiệp”

Một buổi trưa, khi nắng vừa đứng bóng, cháu tôi xách chiếc thùng nhựa ra vườn múc nước tưới rau. Tưới xong, cháu gom lá rụng, kiểm tra chuồng gà. Ở tuổi 11, trong khi nhiều đứa trẻ thành phố còn loay hoay với bài tập trên màn hình, thằng bé ở quê đã biết tự xoay xở với những việc rất “đời”.

Kỹ năng sống bắt đầu từ việc rất nhỏ

Chị tôi không bao giờ nói với con những khái niệm lớn lao. Chị chỉ bảo: “Ở quê, con không biết làm thì chẳng ai làm giùm đâu”. Thế là từ nhỏ, đứa trẻ đã quen với việc phụ mẹ quét sân, nhặt củi, ra vườn hái rau, lội mương bắt cá khi nước cạn…

Chị tôi không che chắn con khỏi mọi vấp ngã. Khi con ngã xe đạp, chị không mắng, cũng không làm quá. Chị bảo: “Đau cho nhớ, lần sau đi cẩn thận hơn”. Chính sự vừa đủ ấy giúp đứa trẻ học được bài học mà không sợ hãi.

Cậu bé 11 tuổi biết cách dùng vợt tự chế để hái xoài trên cao - Ảnh do tác giả cung cấp

Cháu tôi biết đi chợ phụ mẹ từ năm lớp Ba. Thằng bé biết so tiền, biết chọn rau tươi, biết trả giá đúng mực. Không phải vì cháu thông minh hơn mà vì cháu được “va” vào đời sớm hơn. Trải nghiệm ấy dạy trẻ cách xử lý tình huống linh hoạt - điều nhiều trẻ thành phố chỉ được học qua lý thuyết.

Thằng bé cũng biết phân biệt cây thuốc nam vì từng theo bà đi hái lá. Nó biết con bò mệt hay khỏe qua dáng đi. Nó biết nước sông dâng lên bất thường là dấu hiệu của mưa nguồn... Những kiến thức ấy không cần giảng giải dài dòng, chỉ cần sống cùng thiên nhiên đủ lâu.

Những việc tưởng chừng vụn vặt lại chính là nền móng của kỹ năng sống. Cháu tôi học cách quan sát mây để đoán mưa, biết chỗ nào đất trơn dễ trượt, biết lúc nào nên nghỉ khi mệt… Những điều đó không có trong sách nhưng là thứ giúp một đứa trẻ đứng vững giữa đời.

Cháu của tác giả được dạy cách đi chợ mua đồ, lựa đồ, trả giá từ sớm - Ảnh do tác giả cung cấp

Cha mẹ ít bảo bọc, trẻ càng tháo vát

Sự tháo vát của trẻ nông thôn không phải tự nhiên mà có. Nó được hình thành từ môi trường sống buộc con người phải tự lực. Ở nông thôn, cha mẹ bận rộn mưu sinh, không có điều kiện bao bọc con từng li từng tí. Trẻ nông thôn được trao trách nhiệm sớm hơn, dù là những trách nhiệm nhỏ.

Không thể phủ nhận rằng trẻ nông thôn ngày nay đã khác xưa. Điện thoại thông minh, mạng xã hội, game online đã len lỏi về làng. Cháu tôi cũng thích xem video, chơi game như bao đứa trẻ khác. Nhưng, điều quan trọng là nó không bị tách rời khỏi đời sống thật. Mẹ cháu đặt ra những “luật bất thành văn” như: chỉ được chơi điện thoại sau khi xong việc nhà và việc học; cuối tuần phải theo mẹ ra ruộng hoặc ra vườn… Trẻ nông thôn ngày nay có thêm thế giới số nhưng nếu người lớn biết giữ nhịp cân bằng, các em vẫn có thể lớn lên mà không đánh mất khả năng sống trong một thế giới thực.

Ngay từ khi còn nhỏ, cháu của tác giả luôn tự giác làm việc nhà - Ảnh do tác giả cung cấp

Trẻ cần được chơi game nhưng cũng cần biết cách cầm cuốc, xách nước. Trẻ cần học online nhưng cũng cần học cách quan sát mây trời, dòng nước, sự đổi thay của thiên nhiên.

“Gà công nghiệp” phần nhiều do người lớn tạo ra chứ không phải là sự lựa chọn của trẻ. Khi mọi khó khăn đều được dọn dẹp, mọi rủi ro đều bị loại bỏ, trẻ sẽ không có cơ hội học cách đối mặt.

Ở nông thôn, trẻ được phép bẩn, được phép mệt, được phép sai. Những điều đó chính là lớp học mà thiên nhiên và đời sống trao tặng. Nhìn đứa cháu lom khom bên luống rau, tôi chợt nghĩ những đứa trẻ như thế có thể không được học nhiều về “kỹ năng sinh tồn” qua sách vở, nhưng chính cuộc sống đã dạy chúng cách đứng vững. Và có lẽ, đó là bài học bền vững nhất đứa trẻ có thể mang theo suốt đời.

Nguyên Văn