Cười để nhẹ lòng hay giới trẻ đang dần vô cảm?

Bi kịch thành trò đùa

Chỉ cần lướt vài phút trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những hình ảnh, video liên quan đến chiến tranh được chế theo hướng hài hước. Một bản tin quốc tế có thể nhanh chóng trở thành ảnh chế, một sự kiện căng thẳng có thể bị rút gọn thành vài dòng chú thích mang tính cười cợt.

Trên nền tảng TikTok, không ít video sử dụng nhạc nền vui nhộn để tóm tắt diễn biến chiến sự theo cách dễ hiểu, thậm chí pha tiếng cười. Trên Facebook, những hình ảnh so sánh kiểu “trước - sau” với những sự kiện như “khi bạn nghe tin chiến tranh và khi thấy giá xăng tăng” được chia sẻ rộng rãi. Với nhiều người trẻ, việc tiếp nhận tin tức không còn dừng lại ở đọc hiểu mà còn là phản ứng - biến tấu - chia sẻ…

Những nội dung hài hước về tình hình xăng dầu thu hút hàng trăm ngàn lượt tương tác

Nguyễn Lê Thiên Minh (22 tuổi, TPHCM, làm việc tự do trong lĩnh vực công nghệ thông tin) chia sẻ: “Thật ra khi xem, tôi thấy vui và hài hước. Nó làm mọi thứ đỡ căng thẳng”.

Theo Minh, những nội dung này thường xuất hiện xen kẽ các video giải trí khác, khiến ranh giới giữa tin tức và nội dung vui vẻ dần trở nên mờ nhạt. “Có khi đang xem clip giải trí, lướt qua là thấy tin chiến tranh, ngay sau đó là một ảnh chế. Nó diễn ra rất nhanh nên cảm xúc cũng bị cuốn theo” - Minh nói.

Trong bối cảnh cuộc sống nhiều áp lực, Minh cho rằng mạng xã hội là nơi để “xả”. Anh nói: “Những vấn đề như chiến tranh kéo theo chuyện giá xăng, giá đồ điện tử tăng… cũng khiến chúng tôi bị áp lực. Cuộc sống bây giờ đã nhiều áp lực rồi nên khi lên mạng xã hội, chúng tôi thường tìm những thứ nhẹ nhàng, vui vẻ hơn để cân bằng”.

Vì vậy, với nhiều người trẻ, việc “đùa nhẹ” về những vấn đề này không nhằm phủ nhận thực tế mà là cách khiến thực tế trở nên dễ chịu hơn. Một câu đùa, một bức ảnh chế đôi khi đóng vai trò như một khoảng nghỉ giữa dòng thông tin tiêu cực dày đặc.

Khi được hỏi liệu việc đùa về chiến tranh có phải là vô cảm, Minh giải thích: “Tôi không nghĩ vậy. Thật ra mọi người vẫn quan tâm nhưng cảm giác mình không có khả năng thay đổi gì nên đành tìm cách tiếp nhận nhẹ hơn”.

Ở góc nhìn ấy, tiếng cười như một cách thích nghi. Khi đối diện những vấn đề vượt ngoài khả năng kiểm soát, người trẻ chọn cách giảm trọng lượng của thông tin để không bị quá tải.

Ranh giới ở đâu?

Tuy vậy, các bạn trẻ cũng thừa nhận không phải nội dung nào cũng phù hợp để đem ra đùa. Ranh giới nằm ở ý thức của người làm nội dung. Có những chuyện hài được nhưng nếu đụng đến nỗi đau trực tiếp của người khác sẽ trở nên phản cảm.

Thực tế trên mạng xã hội cũng cho thấy không phải mọi nội dung hài hước đều được đón nhận. Những nội dung chạm đến hình ảnh nạn nhân, thương vong hay mang tính chế giễu trực tiếp thường vấp phải phản ứng trái chiều, thậm chí bị chỉ trích gay gắt. Điều đó cho thấy dù chuộng tiếng cười, người trẻ vẫn có “ranh giới cảm xúc” nhất định.

Nhà báo, chuyên gia truyền thông Phạm Sông Thu cho rằng việc meme hóa (ảnh chế hóa) chiến tranh là một biểu hiện của văn hóa số, phản ánh cách người trẻ tiếp nhận thông tin và cảm xúc trong môi trường mạng xã hội.

Khi chiến tranh liên tục xuất hiện dưới dạng ảnh chế, não bộ có xu hướng tiếp nhận nó như một nội dung giải trí quen thuộc. Những gì lẽ ra cần suy ngẫm lại trở thành thứ để lướt qua trong vài giây. Từ đó, người xem có thể biết nhiều hơn nhưng cảm nhận ít hơn.

Không chỉ vậy, việc đơn giản hóa các sự kiện phức tạp thành nội dung ngắn, dễ hiểu cũng khiến nhận thức bị lệch. Người trẻ có thể tiếp cận thông tin nhanh hơn nhưng thiếu chiều sâu trong việc hiểu bản chất vấn đề.

Thuật toán không tạo ra xu hướng từ con số 0 mà khuếch đại những gì con người phản ứng mạnh nhất. Khi nội dung hài hước dễ lan tỏa hơn, nó sẽ tiếp tục được sản xuất nhiều hơn, tạo thành một vòng lặp khiến các chủ đề nghiêm túc ngày càng bị giải trí hóa.

Chuyên gia Phạm Sông Thu cũng nhấn mạnh rằng trong môi trường số, bạn trẻ cần thiết lập cho bản thân bộ lọc để tiếp cận những thông tin phù hợp, hữu ích. Trong một thế giới nơi thông tin và giải trí ngày càng hòa trộn, giữ lại khả năng cảm nhận là điều khó nhưng cũng là điều cần thiết nhất.

Hải Quỳnh