Vết thương gia đình theo người trẻ vào tình yêu

Đằng sau những cụm từ tưởng chừng chỉ là xu hướng trên mạng xã hội là những câu chuyện về tuổi thơ thiếu kết nối, tổn thương gia đình… ảnh hưởng đến cách bạn trẻ yêu khi trưởng thành.

Cha mẹ đổ vỡ, con cái học cách phòng vệ

Đào Nguyễn Hà My (22 tuổi, TPHCM) lớn lên trong một gia đình đủ đầy về vật chất. Thế nhưng, phía sau vẻ ngoài hào nhoáng ấy là những mâu thuẫn kéo dài giữa cha mẹ cô. Khi My 13 tuổi, cha mẹ cô ly hôn. Quyết định ngày ấy không chỉ thay đổi cấu trúc gia đình mà còn thay đổi cách cô nhìn nhận tình yêu. Dù là người hướng ngoại, cô lại rất khó mở lòng với người khác.

Hà My và bạn trai đồng hành cùng nhau đã gần 3 năm. Với My, học cách tin tưởng và mở lòng trong tình yêu là một hành trình dài sau những tổn thương từ gia đình - Ảnh do nhân vật cung cấp

“Tôi có thói quen quan sát đối phương rất kỹ, từ cách họ nói chuyện đến phản ứng trong các tình huống nhỏ. Trong tôi luôn xuất hiện những câu hỏi như: “Người này có thật sự an toàn không?”, “Mình có đang nhìn đúng con người họ không?…” - My chia sẻ.

Việc từng chứng kiến chuyện ngoại tình, sự đổ vỡ và những mâu thuẫn trong gia đình khiến cô không còn nhìn tình yêu theo cách đơn giản. Với My, cảm xúc là chưa đủ để duy trì một mối quan hệ.

“Không phải tôi không muốn yêu mà là tôi cần chắc chắn mình đang ở trong một mối quan hệ lành mạnh trước khi cho đi quá nhiều” - cô nói. Hà My đã kết thúc vài mối quan hệ không phải vì hết yêu mà vì không còn đủ niềm tin.

Yêu bằng nỗi sợ bị tổn thương

Theo thạc sĩ Trần Hoàng Thị Thu Thủy - giảng viên ngành tâm lý học Trường đại học Văn Lang - việc người trẻ chia sẻ nhiều hơn về những tổn thương tâm lý bắt nguồn từ mối quan hệ với cha mẹ phản ánh sự thay đổi đáng chú ý trong nhận thức tâm lý của thế hệ trẻ.

Phần lớn những khó khăn trong các mối quan hệ bắt nguồn từ sự thiếu hụt cảm xúc trong gia đình. Đó có thể là sự vắng mặt về mặt tinh thần của cha mẹ, môi trường kiểm soát quá mức hoặc một đứa trẻ phải trưởng thành sớm và gánh vai trò của người lớn trong gia đình.

Hà My (phải) nhận ra không nên để quá khứ ảnh hưởng đến cách mình trao đi yêu thương - Ảnh do nhân vật cung cấp

“Những khoảng trống vô hình này khó nhận diện hơn thiếu hụt vật chất nhưng lại ảnh hưởng sâu sắc đến cách một người tìm kiếm sự kết nối khi trưởng thành” - bà Thủy nói.
Dưới góc độ tâm lý học, bà dẫn lại học thuyết gắn bó của nhà tâm lý học John Bowlby: “Chúng ta yêu theo cách chúng ta từng được yêu”. Những người lớn lên trong môi trường ổn định thường dễ xây dựng niềm tin và cam kết trong tình cảm. Ngược lại, những người từng trải qua sự bất an hoặc đổ vỡ dễ hình thành hàng rào cảm xúc để tự bảo vệ bản thân.

Một số người trở nên phụ thuộc cảm xúc vì sợ bị bỏ rơi. Một số khác vừa khao khát tình yêu vừa sợ hãi nó.

“Nhiều người có xu hướng chọn đối tượng mang mô thức giống cha mẹ mình. Ví dụ, một cô gái từng tổn thương vì người cha vô tâm có thể bị thu hút bởi những người lạnh lùng, bất ổn vì tin rằng tình yêu của mình sẽ thay đổi được họ” - bà Thủy phân tích.

Nếu không được nhận diện sớm, những tổn thương này có thể khiến người trẻ rơi vào vòng lặp độc hại: yêu trong nghi ngờ, né tránh giao tiếp cảm xúc hoặc luôn sống trong trạng thái phòng vệ.

Theo chuyên gia, chữa lành không có nghĩa xóa bỏ quá khứ mà là thay đổi cách quá khứ ảnh hưởng đến hiện tại. Vai trò của gia đình, nhà trường và xã hội trong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cho người trẻ rất quan trọng. Cha mẹ cần học cách hiện diện và lắng nghe thay vì chỉ kiểm soát. Nhà trường và truyền thông cũng cần tạo ra môi trường cởi mở hơn khi nói về các vấn đề tâm lý và tổn thương gia đình.

Nếu từng có quá khứ gia đình không hạnh phúc, người trẻ cần học cách nhìn lại bản thân thay vì chỉ đổ lỗi cho hoàn cảnh, chấp nhận rằng quá khứ là một phần của bản thân nhưng quá khứ không quyết định hoàn toàn cách chúng ta yêu ở hiện tại.

“Daddy issues” và “mommy issues” là những thuật ngữ dùng mô tả các ảnh hưởng tâm lý xuất phát từ mối quan hệ với cha hoặc mẹ trong quá trình trưởng thành. Những trải nghiệm như cha mẹ lạnh lùng, kiểm soát quá mức, thường xuyên cãi vã, vắng mặt về mặt cảm xúc hoặc khiến con cái phải trưởng thành sớm có thể tác động đến cách một người xây dựng niềm tin, gắn bó và yêu khi lớn lên.

HẢI QUỲNH