Gia đình là trường học đầu tiên

Anh Nguyễn Bá Hội và các thành viên Câu lạc bộ Thực hành Sống Xanh tích cực thu gom rác

Dạy con hiểu đúng mà không sợ hãi

Phóng viên: Thưa anh, điều quan trọng nhất để cha mẹ giúp con hiểu đúng về biến đổi khí hậu mà không gieo vào con nỗi sợ là gì?

Kỹ sư môi trường Nguyễn Bá Hội: Theo tôi, điều cốt lõi là giúp trẻ nhận ra rằng thế giới đang thay đổi, nhưng sự thay đổi ấy không phải một mối đe dọa mơ hồ khiến trẻ hoang mang mà là một thực tế con có thể hiểu và thích nghi bằng kiến thức.

Điều quan trọng là để con cảm nhận rằng có rất nhiều người - từ nhà khoa học, các cấp chính quyền đến cộng đồng - đang nỗ lực ứng phó. Khi cha mẹ nói về khí hậu bằng giọng điệu bình tĩnh, gần gũi, trẻ sẽ cảm thấy an toàn. Thay vì những cảnh báo kinh hoàng, hãy cho trẻ thấy mình có thể góp phần làm cho Trái đất khỏe hơn.

* Với thực tế trẻ em ngày càng xa rời thiên nhiên, cha mẹ nên bắt đầu từ đâu để giúp con kết nối lại với môi trường?

- Trẻ em thời nay lớn lên trong những không gian bê tông nhiều hơn sân vườn, thời gian gắn với điện thoại nhiều hơn với cây cỏ. Thế nhưng, kết nối với thiên nhiên có thể bồi đắp trở lại chỉ bằng những trải nghiệm rất nhỏ.

Cha mẹ có thể cho con làm quen với cây xanh từ việc tưới cây buổi sáng, quan sát chồi non lớn lên… đến việc trồng một chậu xà lách trên ban công để trẻ thấy thiên nhiên hiện hữu trong từng thay đổi nhỏ.

Ngoài ra, những buổi dạo công viên, chuyến đi biển, khám phá rừng ngập mặn hay thăm bảo tàng, hòa cùng thiên nhiên cũng giúp trẻ cảm nhận lại thế giới qua ánh sáng, âm thanh, mùi hương, màu sắc - những điều sách vở hay màn hình không thể thay thế. Khi có ký ức đẹp với thiên nhiên, trẻ sẽ tự nhiên yêu quý và muốn bảo vệ môi trường.

Dạy con phân loại rác là kỹ năng anh Nguyễn Bá Hội đã rèn cho con từ rất sớm

Gieo mầm sống xanh từ mái ấm

* Trong gia đình, cha mẹ có thể dạy những thói quen nào về môi trường để trẻ duy trì lâu dài?

- Tôi luôn cho rằng giáo dục môi trường trong gia đình chỉ thực sự hiệu quả khi xuất phát từ những hành động nhỏ mà đều đặn, không áp lực mà đầy niềm vui. Trẻ sẽ ghi nhớ rất nhanh những điều cụ thể: tắt quạt khi ra khỏi phòng, mang theo chai nước cá nhân, tái sử dụng túi vải khi đi siêu thị hay chỉ lấy vừa đủ thức ăn để tránh lãng phí.

Phân loại rác cũng có thể trở nên gần gũi nếu cha mẹ tạo điều kiện để trẻ tham gia một phần của quá trình, chẳng hạn nhặt giấy vụn, rửa vỏ hộp hoặc giúp dán nhãn các thùng rác trong nhà.

Khi thói quen xanh trở thành văn hóa chung của cả gia đình, trẻ sẽ tiếp nhận nó như một phần tự nhiên của cuộc sống chứ không phải nhiệm vụ bị áp đặt.

* Đâu là những hiểu lầm phổ biến của phụ huynh và trẻ về biến đổi khí hậu?

- Tôi gặp khá nhiều trường hợp cho rằng biến đổi khí hậu vẫn còn xa vời, chỉ liên quan đến những báo cáo khoa học hay các quốc gia khác. Tuy nhiên, trẻ em Việt Nam đang sống ngay trong tâm điểm của những sự thay đổi này.

Cũng có người xem bảo vệ môi trường là trách nhiệm của Nhà nước hoặc các tổ chức lớn, trong khi phần lớn tác động lại xuất phát từ sinh hoạt cá nhân: từ tiêu thụ năng lượng, đi lại đến lượng rác thải.

Nhiều người nghĩ trẻ còn quá nhỏ để quan tâm đến khí hậu. Thật ra, trẻ là nhóm chịu ảnh hưởng đầu tiên và mạnh nhất bởi thiên tai. Vì vậy, việc dạy trẻ biết cách tự bảo vệ mình nên bắt đầu càng sớm càng tốt.

* Theo anh, điều gì giúp các em trở thành “công dân khí hậu” trong tương lai?

- Tôi luôn tin thế hệ trẻ Việt Nam là lực lượng có khả năng tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ nhất trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Các em thông minh, nhanh nhạy, tiếp cận công nghệ tốt và có trái tim nhân ái - những yếu tố phù hợp để trở thành “công dân khí hậu” của tương lai.

Khi được trang bị kiến thức khoa học, có cơ hội trải nghiệm các hoạt động sống xanh và được gia đình tin tưởng giao cho những quyết định nhỏ liên quan đến môi trường, trẻ sẽ tự tin hơn. Một “công dân khí hậu” không nhất thiết phải làm điều phi thường, chỉ cần biết trân trọng cây xanh, giảm nhựa dùng một lần, tiết kiệm năng lượng và lan tỏa tinh thần ấy cho bạn bè đã là sự đóng góp lớn.

* Xin cảm ơn anh!

Lưu Đình Long (thực hiện)