PNO - Có lần, khi bão quét qua quê tôi, gió đột ngột ngừng, bầu trời trở nên im ắng. Má tôi tưởng bão đã tan, mở cửa bước ra ngoài.
Bà không biết đó chỉ là “mắt bão” - khoảnh khắc tĩnh lặng trước phần hoàn lưu dữ dội hơn gấp nhiều lần. May mà bà kịp chạy trú vào nhà hàng xóm, chỉ chừng một phút trước khi cuồng phong ập tới.
Khoảnh khắc thoát nạn ấy của mẹ khiến tôi hiểu rằng người Việt Nam có thể sống chung với thiên tai rất nhiều năm nhưng không có nghĩa họ hiểu thiên tai vận hành thế nào. Và trẻ em - thế hệ phải đối mặt với biến đổi khí hậu nghiêm trọng hơn chúng ta - càng cần được giáo dục bài bản, khoa học và thực tiễn hơn.
Nghiên cứu của Luke Grant và cộng sự (2025) dự báo trẻ em sinh từ năm 2020 trở về sau có nguy cơ trải qua nhiều sự kiện khí hậu cực đoan hơn so với thế hệ trước, với mức phơi nhiễm trung bình gần gấp đôi trong suốt đời, nếu các kịch bản biến đổi khí hậu hiện nay tiếp tục.
Trong nhiều gia đình Việt, trẻ được dạy cách chạy lũ nhưng không được dạy vì sao có lũ. Trẻ có thể ghi nhớ kinh nghiệm nhưng không hiểu tường tận. Nhiều kiến thức về môi trường có trong sách giáo khoa như những khái niệm rời rạc nhưng trẻ lại thiếu kỹ năng ứng phó, thiếu khả năng quan sát tự nhiên, thiếu tư duy phản biện để đặt câu hỏi: “Vì sao mưa năm nay khác năm trước?”, “Vì sao dòng sông quê mình cạn đi?”, “Vì sao bão lại tăng đều?”... và quan trọng nhất là “Con phải làm gì để bảo vệ bản thân và cộng đồng?”.
Giáo dục khí hậu không chỉ là môn học. Đó là kỹ năng sống của thế kỷ XXI - nền tảng để trẻ hiểu thế giới vận hành ra sao, để trẻ thích nghi trong hành tinh đang thay đổi từng ngày.
Ở nhiều quốc gia, người ta dạy trẻ bằng tri thức gắn liền với nơi mình sống. Ở Phần Lan, học sinh không chỉ học về băng tan qua sách mà còn được đưa đến rừng, công viên, suối… để đo nhiệt độ, ghi nhận thay đổi của môi trường. Trẻ phải quan sát - đặt câu hỏi - thử nghiệm - thảo luận, từ đó hình thành tư duy. Còn New Zealand đưa kiến thức khí hậu vào môn văn hóa bản địa Maori. Trẻ học về dòng chảy, hướng gió, nhịp điệu tự nhiên gắn với vùng đất mình sống. Tại Đức, trẻ được dạy không chỉ hiểu khí hậu mà còn hiểu vai trò của mình: tiết kiệm năng lượng, phân loại rác, sử dụng đồ bền vững.
 |
| Trẻ em cần học cách làm quen với thiên tai - Ảnh: V.A. |
Khi áp dụng vào Việt Nam, giáo dục khí hậu phải gắn chặt với đặc thù địa phương. Trẻ miền Trung cần hiểu về bão, hoàn lưu, triều cường và nguy hiểm tiềm ẩn từ mắt bão. Trẻ miền Tây cần nhận diện rủi ro từ xâm nhập mặn, lở bờ sông và biến đổi dòng chảy. Trẻ miền núi cần hiểu vì sao sạt lở xảy ra, vì sao mất rừng khiến lũ quét tăng...
Kiến thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi trẻ thấy nó liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình. Thực hành phải đi cùng lý thuyết. Mỗi trường có thể tổ chức những chuyến dã ngoại gần trường để trẻ quan sát dòng suối hay rừng đầu nguồn, giúp trẻ có thực tế.
 |
| Học sinh làm sạch bãi biển, bảo vệ môi trường - Ảnh: ĐỨC BẢO |
Bên cạnh đó, cha mẹ, cộng đồng và chính quyền địa phương đều phải tham gia từ việc thiết lập kế hoạch phòng chống thiên tai, chuẩn bị vật dụng khẩn cấp… đến hỗ trợ học sinh sau thiên tai. Cha mẹ có thể dạy con cách lập túi sinh tồn, cách liên lạc trong tình huống khẩn cấp...
Bão có thể mạnh hơn, lũ có thể bất ngờ hơn, mặt đất có thể sạt lở sau một đêm nhưng khi hiểu thiên nhiên, trẻ không chỉ sống sót mà còn có thể sống cùng. Đó là món quà người lớn có thể trao cho thế hệ mai sau.
Nguyễn Vân Anh
Mời bạn đọc tham gia diễn đàn “Dạy trẻ thời biến đổi khí hậu” Biến đổi khí hậu không còn là dự báo xa xôi mà đã hiện diện rất cụ thể trong cuộc sống mỗi gia đình, mỗi vùng miền, mỗi quốc gia. Trong bối cảnh ấy, câu hỏi đặt ra không chỉ là dạy trẻ biết gì, mà quan trọng hơn là dạy trẻ sống thế nào để thích ứng và chung tay gìn giữ hành tinh. Diễn đàn “Dạy trẻ thời biến đổi khí hậu” được mở ra nhằm tạo không gian đối thoại cởi mở để bạn đọc bày tỏ quan điểm, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, giới thiệu mô hình giáo dục kỹ năng sinh tồn, bảo vệ môi trường; đồng thời đề xuất các sáng kiến và giải pháp cho tương lai. Mỗi góc nhìn, mỗi câu chuyện sẽ góp phần chuẩn bị hành trang vững vàng hơn cho thế hệ trẻ trước những thách thức của thời đại. Bài viết từ 800-1.200 chữ tham gia diễn đàn gửi về email: toasoan@baophunu.org.vn. |
| Chia sẻ bài viết: |
Thành công trở thành một thứ áp lực, trói buộc vô hình khiến người đàn ông dần đánh mất chính mình.
Không thể đi, không thể nói, không thể đến trường… - những chữ “không” nghiệt ngã ấy chưa bao giờ ngăn nổi nhà văn Trần Trà My.
Cuộc ra mắt bất đắc dĩ của bạn trai con sau sự cố té xe là cơ hội để cha mẹ nhìn lại nguyên tắc cấm yêu và thấu hiểu con hơn.
Chính sự sốt ruột và tình thương con của một người bố đã viết nên chương đầu tiên cho câu chuyện tình yêu đặc biệt.
Sức mạnh không còn nằm ở việc ai chịu được nhiều hơn trong ngắn hạn, mà ở việc ai trụ được lâu hơn, lì đòn hơn.
Ở các nước phương Tây, trong đó có Thụy Sĩ, đây là môn học sinh phải học từ lớp Một đến lớp Mười hai.
Bước lùi lại nhìn rõ bản thân sẽ giúp đàn ông hiểu sâu sắc hơn vấn đề, để rút kinh nghiệm, để mạnh dạn bước tiếp.
Từ những giờ học và sinh hoạt ở lớp, các em được hướng dẫn biết trân trọng tài nguyên, tiết kiệm năng lượng và gìn giữ môi trường sống
Những năm gần đây, dịp cận tết, nhiều trường mầm non đã lồng ghép chủ đề “tết xưa” nhằm đưa trẻ trở về với cội nguồn văn hóa.
Cha mẹ có thể sai, nhưng việc con cái đem ra bóc phốt trước bàn dân thiên hạ là không thể chấp nhận.
Tôi vẫn là đứa trẻ mong áo mới, mong giao thừa, mong những tiếng cười rổn rảng như pháo nổ mùa xuân.
Năm 2024, Việt Nam ghi nhận khoảng 2.900 trường hợp tự tử, trong đó nam giới chiếm tới 77,3%, tỷ lệ khiến nhiều người không khỏi bàng hoàng.
Những chú gấu bông méo mó, những món gốm không tròn trịa đang trở thành món đồ được nhiều người trẻ săn đón.
Cần kiên nhẫn để con làm chậm, làm vụng, chứ không phải làm thay con cho nhanh bởi kỹ năng không đến từ sự hoàn hảo mà từ trải nghiệm.
Cơn địa chấn mang tên Brooklyn Beckham không chỉ là vụ bóc phốt gia đình ồn ào, mà còn là sự đổ vỡ tình thân sau những bản hợp đồng thương mại.
Dẫu đi đâu xa, tôi cũng mong được quay trở về làng chài quê hương để đón tết cổ truyền cùng gia đình và bạn bè thân thiết.
Chính đàn ông phải tự cho mình quyền được yếu, quyền được thất bại, quyền được làm lại.
Là một người mẹ, tôi thường tận dụng mọi cơ hội để trao kiến thức, giúp con hiểu và cùng hành động.
