Người trẻ đang ở đâu trên sân khấu cải lương?

Nhân tố mới ngày càng hiếm

Cải lương là loại hình sân khấu có nhiều sân chơi nhất hiện nay. Nếu các liên hoan chuyên nghiệp mang đến cái nhìn tổng quan về lực lượng làm nghề thì các cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc, Tài năng diễn viên sân khấu cải lương Trần Hữu Trang, Chuông vàng vọng cổ, Bông lúa vàng… giúp đánh giá đội ngũ trẻ, tiềm năng. Mẫu số chung của các sân chơi này trong nhiều năm qua chưa thể làm người yêu cải lương an lòng bởi nhân tố mới xuất hiện rất ít và năng lực cũng chưa thực sự nổi trội.

Phó bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM Nguyễn Phước Lộc (thứ hai từ trái qua) và Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông (bìa phải) trao giải Nhất cho các diễn viên trẻ trong cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc 2026 - ẢNH: NGỌC TUYẾT

Mới đây nhất, cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc 2026 tổ chức tại TPHCM một lần nữa đánh động về đội ngũ kế thừa cho sàn diễn cải lương. “Nói là trẻ nhưng các em đã qua 30 tuổi mới bước vào một sân chơi lớn, còn chưa quen đứng chính. Ra thi tròn trịa, không gặp lỗi gì là mừng rồi” - lãnh đạo một đơn vị thẳng thắn chia sẻ.

Rất ít trường hợp đã có được chỗ đứng trong nghề. Nhiều thí sinh thường chỉ vào các vai nhỏ, ít đất diễn và bị ngợp khi tự làm chủ sân khấu. Thậm chí, cả 5 thí sinh từ đơn vị đầu tàu như nhà hát cải lương Trần Hữu Trang chỉ chuyên diễn vai phụ, có người đã chuyển dần sang công tác quản lý, ít tham gia biểu diễn.

Nhìn vào đội ngũ phụ diễn, hỗ trợ các thí sinh càng đáng buồn. Sự khủng hoảng nhân lực hiện rõ khi nghệ sĩ phải “cưa sừng” vào các vai không hợp tuổi. Bên cạnh đó, không ít gương mặt trở lại từ các cuộc thi những năm trước nhưng không tiến bộ, thậm chí có dấu hiệu thụt lùi.

Gỡ nút thắt từ khâu đào tạo

“Hiện tại, chúng ta vẫn còn một lực lượng diễn viên tài sắc và vững nghề, thêm lứa có năm sinh từ 1991 đến 2000 đang dần trưởng thành qua các cuộc thi. Đáng lo là tương lai 10-20 năm nữa, khi nguồn đào tạo hiện rất khó khăn, nhất là khu vực phía Bắc” - Nghệ sĩ nhân dân (NSND) Hoàng Quỳnh Mai chia sẻ.

Trọng Nhân là nhân tố hiếm hoi tỏa sáng ở độ tuổi đôi mươi trên sân khấu cải lương hiện nay - Ảnh: NGỌC TUYẾT

Theo NSND Hoàng Quỳnh Mai, nguồn nhân lực sân khấu cải lương khu vực phía Bắc chủ yếu đến từ chuyên ngành cải lương Khoa Kịch hát dân tộc Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội nhưng những năm qua không tuyển sinh được. Khu vực phía Nam khởi sắc hơn. Bên cạnh Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM còn có Trường cao đẳng Văn hóa nghệ thuật Cần Thơ đào tạo chuyên ngành cải lương cho khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Song, nguồn tuyển sinh cũng khan hiếm dần. Hiện nay, các cơ sở đào tạo này chủ yếu giúp người làm nghề hoàn thiện bằng cấp chính quy hơn là tạo dấu ấn trong việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng cho sân khấu cải lương.

Đến nay, nhiều người vẫn nhắc về lớp đào tạo của nhà hát cải lương Trần Hữu Trang như một chuẩn mực, khi là nơi ươm mầm cho lứa nghệ sĩ: Kim Tử Long, Ngọc Huyền, Thoại Mỹ, Chí Linh, Vân Hà, Mỹ Hằng, Hữu Quốc… Các thương hiệu cải lương miền Tây một thời như: đoàn cải lương Hương Tràm - Cà Mau, đoàn văn công Đồng Tháp, đoàn cải lương nhân dân Kiên Giang… đều tạo được dấu ấn với lực lượng diễn viên được đào luyện tại chỗ.

NSND Trần Ngọc Giàu - nguyên Chủ tịch Hội Sân khấu TPHCM - cho rằng điểm chung của các đơn vị trên là công tác đào tạo trên nền tảng truyền nghề và đã qua quá trình đãi cát tìm vàng. Phần lớn đều có khởi đầu rất sớm, thậm chí ở tuổi thiếu niên. Về sau, chính sách thay đổi, yêu cầu diễn viên biên chế phải tốt nghiệp phổ thông và có các bằng cấp theo quy định khiến mô hình đào tạo cây nhà lá vườn của các đoàn hát không còn thực hiện được.

Đạo diễn Trương Văn Trí (Khoa Kịch hát dân tộc Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM) cho rằng, với ngành nghệ thuật biểu diễn như cải lương, quan trọng nhất vẫn là năng khiếu và được đào tạo càng sớm càng tốt. “Không riêng việc kéo dài tuổi thanh xuân và tuổi nghề cho diễn viên, các kỹ năng vũ đạo, hình thể đều dễ tiếp thu hơn ở tuổi dưới 18” - đạo diễn Trương Văn Trí nêu quan điểm.

Tuy nhiên, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học, có hiệu lực từ ngày 1/7/2019, quy định các cơ sở giáo dục đại học không được đào tạo trình độ trung cấp, cao đẳng đã ảnh hưởng rất nhiều đến công tác đào tạo nghệ thuật vốn cần quá trình đào tạo xuyên suốt từ sơ cấp, trung cấp đến các cấp cao hơn.

Ninh Lộc