Nữ thị trưởng Nhật Bản nghỉ thai sản và cuộc tranh luận về bình đẳng giới

Bà Shoko Kawata - thị trưởng của thành phố Yawata - sẽ nghỉ thai sản vào cuối năm nay, một quyết định chưa từng được nghe đối với một thị trưởng ở Nhật Bản.

Dấu mốc chưa từng có tiền lệ

Ở nhiều quốc gia, việc một nữ lãnh đạo nghỉ thai sản là điều bình thường. Thế nhưng tại Nhật Bản, khi bà Shoko Kawata - thị trưởng thành phố Yawata thuộc tỉnh Kyoto - thông báo sẽ tạm nghỉ để sinh con, sự việc nhanh chóng trở thành đề tài nóng trên truyền thông và mạng xã hội.

Từ tháng 5/2026, quyết định của bà đã thu hút nhiều ý kiến trái chiều. Một số người bày tỏ sự ủng hộ, trong khi không ít ý kiến đặt câu hỏi liệu người đứng đầu chính quyền địa phương có nên tạm rời nhiệm sở trong thời gian dài hay không.

Trong phiên họp hội đồng thành phố hôm 15/6, bà Kawata khẳng định bộ máy chính quyền vẫn sẽ vận hành ổn định dưới sự điều hành của cấp phó trong thời gian bà nghỉ sinh.

Một bài xã luận của báo Mainichi sau đó cũng lên tiếng ủng hộ nữ thị trưởng, cho rằng trách nhiệm thuộc về tổ chức trong việc xây dựng cơ chế hỗ trợ người lao động. Tờ báo nhấn mạnh Nhật Bản cần tạo ra môi trường mà việc nghỉ thai sản được xem là điều hiển nhiên.

"Tôi không nghĩ quyết định này lại gây tranh cãi đến vậy" - bà Kawata chia sẻ với báo chí. Theo bà, xã hội Nhật Bản vẫn tồn tại quan niệm rằng người lao động phải hy sinh cuộc sống cá nhân để cống hiến hoàn toàn cho công việc.

Nữ thị trưởng 35 tuổi cho biết việc sinh con ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và thể chất của phụ nữ, nên không thể đơn giản tiếp tục làm việc như bình thường.

"Đối với nam giới, việc có con không tác động đến cơ thể họ. Nhưng với phụ nữ, điều đó hoàn toàn khác" - bà nói.

Nhật Bản hiện cho phép lao động nữ được nghỉ thai sản. Tuy nhiên, các quy định này không áp dụng cho vị trí thị trưởng thành phố. Vì vậy, bà Kawata trở thành nữ thị trưởng đương nhiệm đầu tiên tại Nhật Bản thực hiện việc nghỉ sinh trong nhiệm kỳ.

Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với cuộc khủng hoảng dân số nghiêm trọng. Đồng thời, quốc gia này vẫn bị đánh giá là có khoảng cách giới đáng kể.

Theo Báo cáo Khoảng cách giới toàn cầu mới nhất, Nhật Bản đứng thứ 118 trong số 148 quốc gia được khảo sát, thấp nhất trong nhóm các nước G7.

Tỷ lệ phụ nữ tham gia chính trường cũng còn khá khiêm tốn. Chỉ khoảng 30% thành viên hội đồng địa phương là nữ và số người dưới 40 tuổi chỉ chiếm khoảng 1,2%.

"Phụ nữ ở Nhật Bản vẫn gặp nhiều khó khăn khi muốn đảm nhận các vị trí lãnh đạo" - bà Kawata thừa nhận.

Nữ thị trưởng trẻ tuổi với khát vọng thay đổi

Năm 2023, ở tuổi 33, Shoko Kawata trở thành nữ thị trưởng trẻ nhất Nhật Bản. Bà tranh cử với tư cách ứng viên độc lập và tập trung vào các chính sách hỗ trợ trẻ em, gia đình trẻ.

Không xuất thân từ gia đình làm chính trị, nhưng bà quan tâm đến các vấn đề xã hội từ rất sớm. Sinh ra trong giai đoạn sau khi nền kinh tế bong bóng của Nhật Bản sụp đổ, bà lớn lên cùng những câu chuyện về thời kỳ thịnh vượng mà thế hệ cha mẹ từng trải qua.

"Tôi luôn tự hỏi vì sao đất nước lại thay đổi như vậy" - bà kể.

Sau khi tốt nghiệp ngành Kinh tế tại Đại học Kyoto, bà làm việc trong chính quyền địa phương trước khi trở thành trợ lý chính trị và sau đó đắc cử thị trưởng.

Trong nhiệm kỳ của mình, bà đặc biệt quan tâm đến bài toán suy giảm dân số. Thành phố Yawata đã chứng kiến dân số giảm từ hơn 74.000 người vào năm 2002 xuống còn chưa đầy 68.000 người vào tháng 4/2026.

"Tôi luôn biết Nhật Bản đang già hóa và dân số giảm, nhưng chỉ khi đảm nhiệm cương vị thị trưởng, tôi mới thực sự cảm nhận được mức độ nghiêm trọng của vấn đề này" - bà nói.

Hy vọng mở đường cho phụ nữ

Do chưa từng có tiền lệ, bà Kawata phải tự xây dựng kế hoạch nghỉ thai sản phù hợp với đặc thù công việc của mình. Theo dự kiến, bà sẽ trở lại làm việc vào tháng 12 năm nay.

Mang thai con đầu lòng, nữ thị trưởng cho biết bà chưa thể hình dung hết những thay đổi sắp tới. Tuy nhiên, bà hy vọng quyết định của mình sẽ truyền cảm hứng cho nhiều phụ nữ Nhật Bản mạnh dạn tham gia chính trị và các vị trí lãnh đạo.

"Nếu có nhiều phụ nữ tham gia vào quá trình lãnh đạo và ra quyết định hơn, chúng ta sẽ xây dựng được nhiều chính sách hỗ trợ tốt hơn cho việc cân bằng giữa sự nghiệp và gia đình" - bà chia sẻ.

Câu chuyện của Shoko Kawata không chỉ là hành trình làm mẹ của một nữ chính trị gia trẻ tuổi, mà còn phản ánh những thay đổi đang diễn ra trong xã hội Nhật Bản - nơi phụ nữ ngày càng lên tiếng mạnh mẽ hơn về quyền được lựa chọn và cân bằng giữa công việc với cuộc sống riêng.

Thảo Nguyễn (theo Guardian)