Người dân các nước "xanh hóa" bình xăng như thế nào?

Ảnh: Getty Images

Xăng E10 là loại nhiên liệu pha 10% ethanol sinh học với xăng khoáng truyền thống, được kỳ vọng giúp giảm phát thải và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Về mặt môi trường, đây được xem là một bước đi tích cực trong quá trình chuyển đổi năng lượng xanh.

Tuy nhiên, điều khiến xăng E10 trở thành chủ đề gây tranh cãi nằm ở chỗ: đây không còn là một chủ trương ở tầm vĩ mô, mà tác động trực tiếp tới chiếc xe người dân sử dụng mỗi ngày, tới chi phí đi lại và cảm giác an toàn khi phải thích nghi với một loại nhiên liệu mới.

Những băn khoăn sát sườn như: xe đời cũ có dùng được xăng E10 không, động cơ có bị ảnh hưởng khi chuyển sang sử dụng loại xăng mới hay không, và nếu xảy ra hỏng hóc thì ai sẽ chịu trách nhiệm?

Những câu hỏi thiết thực này thực ra đã từng xuất hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Brazil: Từ hoài nghi đến bình thường hóa

Ảnh: Divulgação/Brasil Energia

Brazil là một trong những quốc gia sử dụng ethanol sớm và mạnh nhất thế giới. Hiện nay, nhiều loại nhiên liệu tại quốc gia này có tỷ lệ ethanol cao hơn rất nhiều so với xăng E10.

Thế nhưng ít ai biết rằng, trong giai đoạn đầu triển khai, Brazil cũng từng đối mặt với sự nghi ngại của người dân về độ bền động cơ và hiệu quả vận hành thực tế.

Điều khiến Brazil dần thành công không chỉ nằm ở công nghệ, mà ở việc họ xây dựng dần một hệ thống hỗ trợ cho quá trình chuyển đổi. Các hãng xe chủ động phát triển dòng xe tương thích với nhiên liệu sinh học, trong khi chính phủ triển khai lộ trình kéo dài nhiều năm để người dân và doanh nghiệp có đủ thời gian thích nghi.

Sau nhiều thập kỷ, ethanol giờ đây gần như đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hàng ngày của người dân Brazil.

Châu Âu cũng từng tranh cãi gay gắt

Ảnh: Getty Images

Nhiều người thường nghĩ các quốc gia châu Âu với nhận thức môi trường cao sẽ dễ dàng chấp nhận nhiên liệu xanh.

Nhưng thực tế, khi Đức triển khai xăng E10 vào đầu những năm 2010, phản ứng từ công chúng lại hết sức gay gắt. Không ít tài xế lo ngại xe đời cũ không tương thích với nhiên liệu mới, sợ động cơ bị ảnh hưởng hoặc mức tiêu hao nhiên liệu tăng lên. Tâm lý hoài nghi lớn đến mức nhiều cây xăng khi ấy vẫn phải duy trì các loại nhiên liệu cũ song song với xăng E10 để người dân chủ động lựa chọn.

Để giải quyết rào cản tâm lý này, chính phủ và các hãng xe châu Âu đã phải thực hiện nhiều chiến dịch truyền thông kéo dài, công bố danh sách các dòng xe tương thích và liên tục giải thích các vấn đề kỹ thuật bằng ngôn ngữ dễ hiểu.

Câu chuyện này cho thấy ngay cả ở những quốc gia phát triển, chuyển đổi xanh cũng không thể diễn ra suôn sẻ chỉ bằng những thông điệp trên truyền thông và diễn ngôn trên nghị trường.

Người dân Ấn Độ từng phản ứng mạnh khi phải chuyển đổi sang loại nhiên liệu thế hệ mới - Ảnh: Fnancial Express

Một trong những trường hợp đáng chú ý là Ấn Độ. Chính phủ nước này đang đẩy mạnh nhiên liệu sinh học nhằm giảm áp lực nhập khẩu dầu và cắt giảm phát thải.

Tuy nhiên, khi xăng E20 dần trở thành lựa chọn phổ biến tại nhiều khu vực, nhiều người tiêu dùng đã phản ứng và cho rằng họ chưa được cung cấp đủ thông tin từ sớm trước khi phải thích nghi với loại nhiên liệu mới.

Trường hợp của Ấn Độ cho thấy một thực tế: một chính sách dù đúng về mặt kỹ thuật và mang mục tiêu tích cực vẫn có thể tạo ra phản ứng nếu người dân cảm thấy mình không được chuẩn bị đầy đủ cho sự thay đổi.

Chìa khóa nằm ở niềm tin xã hội

Nhìn vào kinh nghiệm từ Brazil, Đức hay Ấn Độ, có thể thấy các quốc gia triển khai thành công nhiên liệu sinh học thường có một điểm chung: họ không chỉ tập trung vào công nghệ nhiên liệu, mà còn chú trọng xây dựng niềm tin xã hội.

Người dân cần biết rõ phương tiện của mình có thực sự an toàn hay không thông qua những lời giải thích dễ hiểu thay vì các thuật ngữ kỹ thuật phức tạp. Quan trọng hơn, họ cần cảm thấy mình có đủ thời gian để thích nghi và quyền lựa chọn của mình được tôn trọng.

Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng, điều quyết định thành công của các chính sách chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở các chỉ số phát thải trên giấy tờ, mà còn nằm ở cảm giác an tâm thực tế của người dân.

Chuyển đổi xanh vẫn là câu chuyện của con người

Ảnh: Getty Images

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, việc chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch hơn là xu hướng khó tránh khỏi. Nhưng kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy, quá trình ấy chỉ có thể bền vững khi người dân được đồng hành và được lắng nghe.

Trong nhiều gia đình, những thay đổi liên quan đến nhiên liệu hay chi phí đi lại thường tác động trực tiếp tới cách người dân tính toán và tổ chức đời sống hằng ngày. Vì vậy, những tranh luận quanh xăng E10 cuối cùng không đơn thuần là câu chuyện về một loại nhiên liệu mới. Nó phản ánh cách con người phản ứng trước những thay đổi ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống, thói quen và cảm giác an toàn của mình.

Trong mọi hành trình chuyển đổi xanh, công nghệ và chính sách có thể là điểm khởi đầu, nhưng niềm tin xã hội mới là điều quyết định để sự thay đổi đó có thể đi được xa và bền vững.

Nguyễn Thuận