Sập bẫy ‘nhà thuốc thuật toán’, người dân Nigeria trả giá vì thần dược rởm

Các loại thuốc thảo dược được bày bán tại một khu chợ ở Nigeria - Ảnh: Creative Commons

Hiểm họa từ những "nhà thuốc thuật toán"

Oke Bola, một phụ nữ ngoài 40 tuổi chưa từng sinh con, đã đặt mua một loại thực phẩm chức năng hỗ trợ sinh sản trên mạng. Hy vọng có kết quả nhanh, cô tự tăng liều lượng và ngay sau đó bắt đầu lên cơn khó thở.

Dù may mắn thoát khỏi triệu chứng giống hen suyễn sau khi ngưng sử dụng, cô vẫn ngây thơ cho rằng phản ứng này chỉ do dùng sai liều.

Tương tự, Temi Ahondiwura (47 tuổi) cũng phải quay lại dùng kính sau khi một loại thảo dược được quảng cáo chữa bá bệnh về mắt mua qua Facebook khiến tình trạng thị lực của cô càng tồi tệ hơn.

Theo các chuyên gia y tế, vô số người dân Nigeria đang trở thành nạn nhân của những "nhà thuốc thuật toán". Đây là một thị trường trực tuyến không được kiểm soát, nơi những người có sức ảnh hưởng và các tài khoản ẩn danh thoải mái quảng bá những phương pháp chữa bệnh không hề có cơ sở khoa học.

Bác sĩ Egemba Chinonso Fidelis nhận định chính thuật toán của các nền tảng số đã dung túng cho vấn nạn này. Thuật toán luôn ưu tiên và trao thưởng cho những nội dung giật gân, đánh trúng tâm lý sợ hãi hoặc khao khát khỏi bệnh, từ đó tự động phân phối các quảng cáo thảo dược rởm đến một lượng người xem khổng lồ.

Áp lực kinh tế được cho là nguyên nhân khiến người dân Nigeria tìm đến các phương thuốc trực tuyến giá rẻ hơn - Ảnh: Creative Commons

Gánh nặng y tế và bài toán quản lý

Việc tự ý điều trị bằng thảo dược mạng đang tạo ra một gánh nặng khổng lồ cho hệ thống y tế. Bác sĩ Yemi Raji, chuyên gia thận học tại Bệnh viện Đại học College ở thành phố Ibadan, cảnh báo rằng nhiều phương pháp điều trị từ thực vật chứa các hợp chất có thể phá hủy cơ thể nếu dùng liều cao hoặc lâu dài.

Nhiều bệnh nhân chỉ chịu đến bệnh viện khi bệnh tình đã chuyển biến quá nặng. Hệ quả là quá trình cứu chữa trở nên vô cùng khó khăn và đắt đỏ, đặc biệt là với những bệnh nhân phải chạy thận nhân tạo với chi phí vượt quá khả năng chi trả của người lao động bình thường.

Thực trạng này xuất phát từ một niềm tin sai lệch đã ăn sâu vào tiềm thức. Một nghiên cứu công bố năm 2022 cho thấy hơn 76% người tham gia từng sử dụng thuốc thảo dược. Đáng lo ngại hơn, phần lớn trong số họ đã âm thầm kết hợp thảo dược với thuốc Tây mà không hề thông báo cho bác sĩ điều trị.

Tình trạng chi phí chăm sóc sức khỏe chính thống đắt đỏ và sự thiếu hụt nhân lực y tế đã vô tình đẩy người dân nghèo tìm đến những giải pháp giá rẻ mang mác "thần kỳ" trên mạng xã hội.

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Quốc gia Nigeria thừa nhận họ bất lực trong việc kiểm soát làn sóng này. Nhiều người bán hàng sử dụng địa chỉ giả mạo, khiến việc truy vết trên không gian mạng gần như bất khả thi.

Để giải quyết tận gốc vấn đề, các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng bên cạnh việc thắt chặt luật pháp, chính phủ cần mở rộng quyền tiếp cận y tế giá rẻ và buộc các tập đoàn công nghệ phải chịu trách nhiệm về những nội dung sức khỏe mà họ lan truyền.

Nếu không có những rào chắn vững chắc, "nhà thuốc thuật toán" sẽ tiếp tục phình to và đẩy thêm nhiều sinh mạng vào vòng nguy hiểm.

Linh La (theo Al Jazeera)