Khói thuốc lá âm thầm cướp đi sức khỏe của hàng triệu người

Nhiều người có thói quen tìm đến thuốc lá mỗi khi căng thẳng, họ cho rằng hút thuốc giúp thư giãn và “xả” áp lực. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy thuốc lá không giải quyết stress, mà chính là tác nhân duy trì và làm trầm trọng thêm trạng thái này.

Thói quen cá nhân ảnh hưởng cả cộng đồng

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM, thói quen gây hại này thường khiến người sử dụng bị “đánh lừa” cảm giác. Nhiều người thấy giảm căng thẳng nhưng khi thèm thuốc, lại căng thẳng gấp nhiều lần. Bên cạnh đó, người hút cho rằng bản thân hút thuốc sẽ tự chịu trách nhiệm nếu mắc bệnh về hô hấp. Không hề để ý, người thân, bạn bè, người xung quanh cũng đang bị ảnh hưởng sức khỏe bởi hít phải khói thuốc.

Không chỉ người hút thuốc, mà người hít khói thuốc lá thụ động cũng bị ảnh hưởng đến sức khỏe

Bác sĩ Quách Thoại Mẫn - khoa Nội hô hấp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định - cho biết, nhiều người vẫn xem hút thuốc là thói quen cá nhân. Tuy nhiên, thực tế đây là hành vi ảnh hưởng đến sức khỏe của cả gia đình và cộng đồng. Trong khói thuốc lá có hàng nghìn hóa chất độc hại, nhiều chất đã được xác định có khả năng gây ung thư. Đặc biệt, không có mức độ phơi nhiễm khói thuốc nào được xem là an toàn.

Trong đó, trẻ em là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Việc thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động làm tăng nguy cơ khò khè, hen phế quản, viêm tai giữa, viêm phổi và nhiều bệnh lý đường hô hấp khác. Những trẻ sống trong môi trường có khói thuốc cũng phải đi khám hoặc nhập viện vì bệnh hô hấp nhiều hơn so với trẻ được sống trong môi trường không khói thuốc.

Đối với phụ nữ mang thai, khói thuốc có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non, thai chậm phát triển trong tử cung hoặc trẻ sinh ra nhẹ cân. Do đó, việc xây dựng môi trường sống không khói thuốc là biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe của thai phụ và trẻ nhỏ.

“Không hút thuốc trong nhà, trong xe hơi, nơi làm việc hay các không gian công cộng là hành động văn minh và có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng” - bác sĩ Mẫn nhấn mạnh.

Chưa kể đến mua thuốc lá mỗi ngày cũng gây tình trạng lãng phí, nhiều người nghĩ rằng hút vài điếu thuốc mỗi ngày “không đáng bao nhiêu”. Nhưng trung bình hút một gói thuốc mỗi ngày giá tiền thấp nhất 30.000 đồng, thì sẽ tiêu tốn 10.950.000 đồng mỗi năm, đủ để trang trải nhiều nhu cầu thiết thực của cả gia đình. Trên thực tế, ước tính người dân Việt Nam đang chi tiền mua thuốc lá là 49.000 tỉ đồng/năm.

Về lâu dài, tình trạng sức khỏe của người hút thuốc sẽ xuống dốc. Ban đầu, có thể chỉ xuất hiện các cơn ho nhẹ, cảm giác hụt hơi khi vận động, hoặc mệt mỏi kéo dài. Nhưng theo thời gian, những ảnh hưởng này có thể trở nên nghiêm trọng hơn, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, phổi và nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Khói thuốc lá chứa hơn 70 chất gây ung thư

Theo bác sĩ Quách Thoại Mẫn, khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó ít nhất 70 chất gây ung thư. Trong đó, nicotine khiến người hút lệ thuộc, còn các chất như carbon monoxide, hắc ín, formaldehyde, benzene hay arsenic âm thầm gây tổn thương tế bào, làm tăng tình trạng viêm và thúc đẩy quá trình hình thành bệnh tật như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), ung thư phổi. Người hút thuốc càng nhiều năm, càng nhiều điếu mỗi ngày thì nguy cơ mắc ung thư phổi càng tăng cao.

Không chỉ vậy, thuốc lá còn làm các bệnh hô hấp như hen phế quản diễn tiến nặng hơn, khiến người bệnh thường xuyên ho, khò khè, khó thở và dễ xuất hiện các đợt cấp phải nhập viện điều trị.

“Các chất độc trong khói thuốc làm tổn thương thành mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu. Hậu quả là người hút thuốc có nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các bệnh lý mạch máu cao hơn nhiều lần so với người không hút thuốc. Ngoài ra, người hút có thể đối mặt với đái tháo đường, loãng xương, giảm khả năng sinh sản, biến chứng thai kỳ và suy giảm chất lượng cuộc sống. Vì vậy, bỏ thuốc lá không chỉ giúp bảo vệ lá phổi mà còn góp phần bảo vệ toàn bộ cơ thể” - bác sĩ Mẫn chia sẻ.

Theo các chuyên gia, nếu cai thuốc, người hút sẽ cảm nhận rõ rệt sự thay đổi về sức khỏe của chính mình. Cụ thể, chỉ khoảng 20 phút sau điếu thuốc cuối cùng, nhịp tim và huyết áp bắt đầu giảm. Sau 12 giờ, lượng carbon monoxide trong máu trở về mức bình thường.

Từ 2 đến 12 tuần sau khi cai thuốc, tuần hoàn máu được cải thiện, chức năng phổi bắt đầu hồi phục. Sau vài tháng, các triệu chứng ho và khó thở giảm dần. Về lâu dài, nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ, ung thư phổi và nhiều bệnh liên quan đến thuốc lá cũng giảm đáng kể.

Tuy nhiên, vẫn có nhiều người thất bại trong những lần cai thuốc đầu tiên do nicotine là chất gây nghiện mạnh. Vì vậy, cai thuốc không đơn thuần là vấn đề ý chí mà cần có kế hoạch cụ thể, sự hỗ trợ của gia đình và đôi khi cần đến sự tư vấn của nhân viên y tế.

Để bắt đầu cai thuốc, người hút nên xác định rõ động lực của bản thân, lựa chọn một ngày cụ thể để ngừng hút, loại bỏ thuốc lá và các vật dụng liên quan, đồng thời áp dụng nguyên tắc “4D” khi cơn thèm thuốc xuất hiện gồm: trì hoãn (Delay), hít thở sâu (Deep breathing), uống nước (Drink water) và chuyển sang hoạt động khác (Do something else).

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng, những sản phẩm thuốc lá và nicotine thế hệ mới đang được thiết kế với hình thức bắt mắt, hương vị hấp dẫn nhằm thu hút người dùng, đặc biệt là thanh thiếu niên. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức và phòng ngừa từ sớm là rất cần thiết.

Phạm An