Kinh tế xanh có thật sự công bằng với phụ nữ?

Phụ nữ đứng ở đâu trong nền kinh tế xanh? - Ảnh: Hội LHPN Việt Nam

Thế nhưng, phía sau những cánh đồng điện gió hay các chiến lược giảm phát thải toàn cầu, một câu hỏi thực tế cần được nêu lên một cách nghiêm túc: liệu nền kinh tế xanh sẽ mang lại cơ hội công bằng cho phụ nữ?

Khi “việc làm xanh” chưa thật sự mở cửa với phụ nữ

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), quá trình chuyển đổi xanh có thể tạo ra hàng chục triệu việc làm mới trong những năm tới. Tuy nhiên, nhiều ngành nghề “xanh” như năng lượng tái tạo, kỹ thuật môi trường hay công nghệ xanh vẫn chủ yếu do nam giới làm chủ.

Trong khi đó, phụ nữ lại tập trung nhiều ở các lĩnh vực dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu như nông nghiệp, may mặc, chế biến thủy sản hay những ngành nghề thuộc khu vực lao động phi chính thức.

Điều này tạo ra một nghịch lý: phụ nữ là nhóm chịu ảnh hưởng lớn từ khủng hoảng khí hậu nhưng lại ít có cơ hội tiếp cận các nguồn lực và việc làm mới của nền kinh tế xanh, tạo nên “khoảng cách giới trong chuyển đổi xanh”.

Kinh tế xanh không chỉ cần lao động phổ thông mà còn đòi hỏi kỹ năng công nghệ, kỹ năng số và khả năng thích ứng với những mô hình sản xuất mới. Tuy nhiên, hiện nay, phụ nữ đang bị hạn chế khả năng tiếp cận các cơ hội đào tạo ấy.

Ở nhiều nơi, đặc biệt tại khu vực nông thôn, phụ nữ vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận internet, công nghệ và các chương trình đào tạo kỹ năng nghề nghiệp mới. Chưa kể, sau 8 giờ hành chính, họ còn phải gánh thêm trách nhiệm chăm sóc gia đình, con cái và bố mẹ già. Đó là “gánh nặng kép” khiến nhiều phụ nữ khó tham gia sâu vào quá trình chuyển đổi xanh.

Trong khi thế giới nói nhiều về trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu hay công nghệ sạch, không ít phụ nữ vẫn đang loay hoay với bài toán “cơm áo gạo tiền” mỗi ngày.

Phụ nữ không nên bị bỏ lại phía sau trên hành trình phát triển nền kinh tế xanh - Ảnh: CEEW/Emotive Lens

Việt Nam đứng ở đâu trong quá trình chuyển đổi xanh?

Tại Việt Nam, chuyển đổi xanh đang trở thành xu hướng lớn trong nhiều lĩnh vực như năng lượng, nông nghiệp và sản xuất.

Tuy nhiên, phía sau các mục tiêu tăng trưởng xanh vẫn còn nhiều câu hỏi về sự tham gia thực chất của phụ nữ.

Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực có phần lớn phụ nữ nông thôn vẫn đang phải đối mặt với hạn mặn, thời tiết cực đoan và biến đổi sinh kế. Trong những ngành may mặc, da giày hay chế biến thủy sản - nơi lao động nữ chiếm tỷ lệ cao - áp lực “xanh hóa” sản xuất cũng đang đặt ra yêu cầu mới về kỹ năng và công nghệ.

Thế nhưng không phải ai cũng có cơ hội được đào tạo lại hoặc tiếp cận nguồn vốn để chuyển đổi. Điều này tạo ra một vấn đề đáng lo ngại: khoảng cách công nghệ trong nền kinh tế xanh.

Khi thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc hay sản xuất thông minh ngày càng trở thành xu hướng và tiêu chuẩn mới, nhiều phụ nữ nông thôn vẫn đang bị đứng bên ngoài “dòng chảy” của chuyển đổi số.

Điều đó đồng nghĩa rằng, phụ nữ tiếp tục là lực lượng lao động quan trọng nhưng lại ít có tiếng nói trong các quyết định liên quan đến quá trình phát triển kinh tế.

Phụ nữ cần được xem là chủ thể của nền kinh tế xanh - Ảnh: Hội LHPN Việt Nam

Chuyển đổi xanh sẽ không bền vững nếu thiếu phụ nữ

Nhiều tổ chức quốc tế cho rằng: kinh tế xanh sẽ khó thành công nếu thiếu đi góc nhìn bình đẳng giới.

Bởi phụ nữ không chỉ là nhóm dễ bị tổn thương với tình trạng biến đổi khí hậu mà còn là lực lượng quan trọng trong bảo vệ môi trường, phát triển nông nghiệp bền vững và xây dựng cộng đồng chống chịu tốt hơn trước thiên tai.

Khi phụ nữ được tiếp cận bình đẳng với giáo dục, tài chính, công nghệ và cơ hội việc làm xanh, lợi ích không chỉ dừng lại ở riêng họ. Gia đình có điều kiện sống tốt hơn, trẻ em được chăm sóc đầy đủ hơn và cộng đồng cũng có khả năng thích ứng tốt hơn trước biến đổi khí hậu.

Vì thế, chuyển đổi xanh không thể chỉ là câu chuyện của công nghệ hay giảm phát thải. Đó còn là câu chuyện của công bằng và bình đẳng. Bởi một tương lai “xanh” sẽ khó thật sự bền vững nếu một nửa dân số vẫn đứng bên lề của những cơ hội phát triển mới.

Nguyễn Thuận