Xăng E10 và bài toán của niềm tin

Ảnh: Moit.gov

Những ngày gần đây, thông tin về việc triển khai xăng sinh học E10 trên toàn quốc đang tạo ra nhiều tranh luận trái chiều. Có người xem đây là bước đi cần thiết để giảm phát thải và thúc đẩy chuyển đổi xanh. Nhưng cũng không ít người lo ngại về chất lượng nhiên liệu, độ bền động cơ hay nguy cơ phải thay đổi quá nhanh trước khi kịp thích nghi.

Điều đáng chú ý là tranh luận về E10 thực chất không chỉ xoay quanh một loại xăng mới. Đằng sau đó là bài toán lớn hơn nhiều: bài toán về niềm tin và cảm giác an tâm của người dân đối với hành trình chuyển đổi xanh.

Khi sống xanh chạm tới đời sống hằng ngày

Theo lộ trình mới, Việt Nam sẽ mở rộng sử dụng xăng E10 – loại nhiên liệu pha 10% ethanol sinh học – nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và cắt giảm phát thải khí nhà kính.

Đây là mục tiêu tích cực và thực tế. Một số quốc gia như Mỹ, Brazil hay Thái Lan đã sử dụng nhiên liệu sinh học từ nhiều năm nay như một phần trong chiến lược phát triển bền vững. Nhưng khi chính sách bắt đầu tác động trực tiếp tới chiếc xe máy, ô tô hay chi phí đi lại hằng ngày của mỗi gia đình, sự đồng thuận xã hội cũng trở nên phức tạp hơn.

Trên các diễn đàn mạng xã hội, hiện đang nổi lên hàng loạt câu hỏi: xăng E10 có làm hỏng động cơ không, xe đời cũ có sử dụng được không, liệu có hao nhiên liệu hơn hay không, và nếu xảy ra hỏng hóc thì ai sẽ chịu trách nhiệm?

Những băn khoăn ấy cho thấy người dân không hề quay lưng với mục tiêu bảo vệ môi trường. Điều họ cần là những thông tin rõ ràng hơn về mức độ an toàn, tính minh bạch và khả năng thích nghi của chính mình trước một thay đổi có ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống hằng ngày.

Ảnh: Getty Images

Nỗi lo không chỉ từ một bình xăng

Bộ Công Thương và nhiều hãng xe cho biết, phần lớn phương tiện đang lưu hành hiện nay đều có thể sử dụng E10 nếu nhiên liệu đạt chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, điều khiến dư luận băn khoăn lại không nằm hoàn toàn ở khía cạnh công nghệ. Thực tế, người tiêu dùng Việt Nam từng có giai đoạn khá dè dặt với xăng E5 vì những lo ngại tương tự về chất lượng và mức tiêu hao nhiên liệu. Ký ức ấy khiến không ít người tiếp tục giữ tâm lý thận trọng với E10.

Trong nhiều gia đình, phụ nữ thường là người quản lý phần lớn chi tiêu sinh hoạt và trực tiếp sử dụng xe máy hằng ngày để đi làm, đưa đón con hay đi chợ để mua sắm thực phẩm. Vì vậy, câu chuyện về xăng E10 từ một vấn đề vĩ mô về năng lượng đã trở thành một câu hỏi rất đời thường: liệu sự thay đổi này có thực sự an toàn, tiết kiệm và phù hợp với cuộc sống của gia đình mình hay không?

Khi người dân còn cảm thấy mơ hồ hoặc thiếu thông tin, bài toán niềm tin của một chính sách xanh vẫn chưa thể có lời giải trọn vẹn.

Chuyển đổi xanh cần nhiều hơn là những lời kêu gọi

Xăng E10 không phải trường hợp duy nhất gây tranh luận. Trên thế giới, nhiều chính sách chuyển đổi xanh cũng từng gặp phản ứng tương tự, từ xe điện, thuế carbon cho tới các quy định hạn chế nhựa dùng một lần. Người dân thường dễ dàng đồng ý với các mục tiêu môi trường ở cấp độ vĩ mô. Nhưng khi sự thay đổi bắt đầu chạm vào ví tiền, làm xáo trộn thói quen sinh hoạt hoặc ảnh hưởng tới cảm giác an toàn của họ, những nghi ngại lập tức xuất hiện.

Điều đó cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện công nghệ hay chính sách. Quan trọng hơn, đó còn là câu chuyện về niềm tin xã hội. Một quá trình chuyển đổi chỉ có thể bền vững khi người dân được cung cấp thông tin rõ ràng, minh bạch và dễ hiểu.

Họ cũng cần cảm thấy tiếng nói của mình được lắng nghe và quyền lợi của mình được bảo đảm, thay vì chỉ đơn thuần là người bị buộc phải thích nghi với sự thay đổi.

Ảnh: Getty Images

Lấp đầy khoảng cách bằng sự đồng thuận

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, việc chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch hơn là xu hướng khó tránh khỏi. Nhưng giữa mục tiêu môi trường và thực tế đời sống luôn tồn tại một khoảng cách cần được lấp đầy bằng sự minh bạch và đồng thuận xã hội.

Xăng E10 có thể chỉ là bước khởi đầu của nhiều thay đổi lớn hơn trong tương lai. Và cách xã hội phản ứng với loại nhiên liệu này cũng cho thấy một thực tế: chuyển đổi xanh sẽ không thành công nếu chỉ đơn thuần nhìn vào khía cạnh kỹ thuật.

Nó chỉ thực sự đạt được mục tiêu chung khi tạo được cảm giác an tâm và niềm tin nơi những người đang trực tiếp sống cùng sự chuyển đổi ấy mỗi ngày.

Nguyễn Thuận