Nhiễm lạnh giữa mùa hè và những biến chứng khó lường

Cấp cứu vì làm mát cơ thể sai cách

Tại các bệnh viện trên địa bàn TPHCM, số liệu thống kê trong giai đoạn nắng nóng cao điểm cho thấy tình trạng rất đáng báo động. Tiến sĩ, bác sĩ Võ Văn Tân - Trưởng khoa Nội thần kinh Bệnh viện Nhân dân Gia Định - cho biết, ghi nhận các trường hợp bị biến cố mạch máu não gia tăng trong giai đoạn nắng nóng từ 10 - 12% so với bình thường.

Một bệnh nhân bị đột quỵ do tắm nước lạnh giải nhiệt mùa nóng đang được điều trị tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định - ẢNH: M.T.

Nắng nóng là một trong những yếu tố nguy cơ gây đột quỵ. Mất nước, rối loạn điện giải, máu cô đặc hình thành huyết khối; huyết áp khó kiểm soát nên những người rung nhĩ, bệnh mạch máu có nguy cơ đột quỵ cao hơn. Thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột với bệnh nhân có bệnh nền cũng tăng nguy cơ gây đột quỵ.

Như trường hợp ông N.T.N.P. (67 tuổi, ngụ phường Gia Định) đang được điều trị tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định. Đi làm về lúc 16g30, do trời quá nóng, về tới nhà là ông đi tắm ngay. Hôm sau thức dậy, tay ông bị yếu, cố tập các động tác giãn cơ nhưng không hồi phục nên ông đi khám. Tại bệnh viện, ông được chẩn đoán bị nhồi máu não gây đột quỵ, yếu tố thúc đẩy có liên quan là tắm nước lạnh ngay khi ở ngoài trời nóng vào nhà. Cơ thể người lớn tuổi không kịp thích nghi, khiến mạch máu co rút đột ngột và kích hoạt cơn đột quỵ.

Theo y học cổ truyền, hiện tượng suy giảm miễn dịch và tổn thương cơ thể do “trốn nóng” sai phương pháp được đúc kết qua khái niệm “nhiễm lạnh” giữa mùa hè. Bác sĩ chuyên khoa 2 Ngô Thị Bạch Yến - Bệnh viện Y học cổ truyền TPHCM - giải thích, nhiễm lạnh không chỉ là trời lạnh mới gây bệnh, mà dễ xảy ra khi sự điều hòa thân nhiệt bị rối loạn. Vào mùa nắng nóng, cơ thể thường mở lỗ chân lông để thoát nhiệt và tiết nhiều mồ hôi. Lúc này, vào phòng máy lạnh nhiệt độ quá thấp, tắm nước lạnh ngay sau khi đi nắng, uống nước đá liên tục, để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào người, thì khí lạnh dễ xâm nhập qua da, cơ và đường hô hấp. Đây gọi là tình trạng “hàn tà nhập lý”, làm khí huyết vận hành kém, kinh lạc bế tắc sinh đau nhức, mệt mỏi, cảm cúm, rối loạn tiêu hóa…

Với y học hiện đại, đây là hiện tượng cơ thể thay đổi nhiệt độ đột ngột, gây co mạch, giảm khả năng thích nghi và làm suy giảm hệ miễn dịch tạm thời.

Giải nhiệt an toàn ngày nóng

Bệnh viện Y học cổ truyền TPHCM đã tiếp nhận nhiều trường hợp bị biến chứng liên quan đến tình trạng “nhiễm lạnh” trong mùa nắng nóng. Chị P.N.D., 35 tuổi, làm việc văn phòng, thường xuyên ngủ trong phòng máy lạnh khoảng 19-200C và để luồng gió thổi trực tiếp vào vùng mặt suốt đêm. Sáng hôm sau, chị D. bị méo miệng, mắt bên trái nhắm không kín, ăn uống khó. Kết quả thăm khám xác định người bệnh bị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên. Đây là tình trạng thường gặp khi cơ thể tiếp xúc lạnh kéo dài, làm co mạch máu nuôi thần kinh và gây phù nề dây thần kinh mặt.

Còn anh N.V.Đ. (28 tuổi, ngụ tại TPHCM) vừa chơi thể thao ngoài trời nắng nóng về nhà là tắm nước lạnh ngay. Ít phút sau, bệnh nhân choáng váng, đau đầu dữ dội, lạnh tay chân, buồn nôn và ngất thoáng qua. Nguyên nhân là khi cơ thể đang giãn mạch để thoát nhiệt, việc làm lạnh đột ngột khiến mạch máu co nhanh, gây rối loạn điều hòa thân nhiệt và tụt huyết áp tạm thời.

Trường hợp nữa là bà P.T.M. - 72 tuổi, bị đái tháo đường và tăng huyết áp. Bà có thói quen uống nước đá, ở phòng máy lạnh nhiệt độ thấp cả ngày. Ban đầu, bà chỉ ho nhẹ, đau họng và sợ lạnh, nhưng vài ngày sau xuất hiện khó thở, sốt cao, phải nhập viện vì viêm phổi.

Do đó, bác sĩ Ngô Thị Bạch Yến khuyên người dân cần thay đổi các thói quen giải nhiệt gây hại. Khi đi ngoài trời nắng nóng hoặc vừa vận động mạnh về, tuyệt đối không được tắm ngay mà nên ngồi nghỉ ngơi khoảng 15-20 phút cho cơ thể ráo mồ hôi và thích nghi với nhiệt độ trong nhà. Khi sử dụng máy lạnh, chỉ nên điều chỉnh ở mức 26-280C, tránh mức chênh lệch quá lớn với bên ngoài và tuyệt đối không để luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào mặt, cổ, ngực khi ngủ. Người dân cũng nên hạn chế uống nước quá lạnh liên tục. Cần giữ cơ thể khô thoáng, thay quần áo ngay khi ra nhiều mồ hôi để tránh mồ hôi thấm ngược vào người gây cảm lạnh.

Đặc biệt, người già, trẻ nhỏ và người có bệnh nền cần được người thân chú ý chăm sóc, tránh mọi sự thay đổi nhiệt độ đột ngột. Nguyên tắc quan trọng là giữ sự “cân bằng âm dương” của cơ thể. Mùa nóng không có nghĩa là phải làm lạnh cực độ. Làm mát đúng cách, khoa học mới thực sự giúp cơ thể khỏe mạnh và thích nghi với thời tiết.

Đối với người lao động phải làm việc trực tiếp dưới trời nắng nóng, bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Thanh Sử - Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định - cảnh báo, cần tuân thủ quy trình, bảo hộ lao động khi làm việc ngoài trời, uống đủ nước. Nếu thấy hiện tượng chuột rút là phải vào bóng mát nghỉ ngơi, uống nước bổ sung điện giải. Thấy nạn nhân ngất xỉu, mê sảng, nôn ói, mọi người phải đưa nạn nhân vào bóng mát, gọi cấp cứu…

Thanh Huyền