Liên hiệp quốc cảnh báo khủng hoảng đói nghèo toàn cầu vì chiến tranh Trung Đông kéo dài

Trại tị nạn Bentiu ở Nam Sudan - Ảnh:F.24

Theo Chương trình Lương thực Thế giới (WFP), những dự báo “bi quan” được đưa ra hồi đầu năm về nguy cơ hàng chục triệu người rơi vào cảnh thiếu đói nghiêm trọng đang dần trở thành hiện thực.

Cuộc xung đột bùng phát sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28/2 đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào hỗn loạn. Đặc biệt, việc eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với nguồn cung dầu mỏ thế giới - tiếp tục bị phong tỏa đã đẩy giá dầu tăng vọt, kéo theo giá lương thực leo thang ở nhiều khu vực.

WFP từng cảnh báo vào tháng Ba rằng nếu giá dầu duy trì quanh mức 100 USD/thùng đến hết tháng Sáu, sẽ có thêm khoảng 45 triệu người trên thế giới đối mặt với nạn đói nghiêm trọng. Con số này sẽ cộng thêm vào gần 320 triệu người vốn đã rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính từ đầu năm 2026.

Jean-Martin Bauer - Giám đốc Dịch vụ Phân tích lương thực và dinh dưỡng của WFP - cho biết các kịch bản tiêu cực hiện đang diễn ra đúng như dự báo.

“Việc đóng cửa eo biển Hormuz đang khiến nạn đói gia tăng”- ông nói với AFP. “Chi phí đối với các mặt hàng thiết yếu như gạo và lúa mì đã tăng mạnh. Thật đáng tiếc khi những cảnh báo bi quan đầu năm nay đang trở thành sự thật, và chúng ta cần hành động ngay lập tức”.

Theo phân tích của WFP, cuộc khủng hoảng hiện không chỉ giới hạn trong khu vực Trung Đông mà đang tạo ra những “tác động lan tỏa đáng kể” trên toàn cầu thông qua giá nhiên liệu, giá lương thực, suy giảm thu nhập và gián đoạn thương mại.

“Khi những yếu tố này kết hợp với các điểm yếu vốn có của nhiều quốc gia nghèo, chúng nhanh chóng chuyển thành các cuộc khủng hoảng an ninh lương thực và sinh kế”- báo cáo của WFP nhấn mạnh.

Somalia là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Hiện khoảng 6 triệu người tại quốc gia vùng Sừng châu Phi này đang trong tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. WFP dự báo đến cuối năm nay sẽ có thêm 2,5 triệu người không đủ khả năng mua thực phẩm cơ bản.

Cơ quan này cũng cho biết gần 60% hộ gia đình ở Somalia sẽ không thể đáp ứng các nhu cầu thiết yếu vào cuối năm 2026, tăng mạnh so với mức 47% của năm ngoái.

Ông Bauer cảnh báo thế giới đang chứng kiến sự trở lại của cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt toàn cầu tương tự năm 2022, thời điểm xung đột Nga-Ukraine khiến giá năng lượng và lương thực tăng cao trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, theo ông, tình hình hiện nay còn nghiêm trọng hơn do hệ thống nhân đạo quốc tế đang bị suy yếu bởi các đợt cắt giảm tài trợ viện trợ toàn cầu, đặc biệt kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng.

“Năm 2022, các chương trình nhân đạo được tài trợ tốt hơn nhiều. Khi đó, các tổ chức cứu trợ vẫn hiện diện ở nhiều nơi mà giờ đây họ đã phải rút đi”- ông nói.

Bên cạnh áp lực giá cả leo thang, các vấn đề hậu cần liên quan đến chiến tranh Trung Đông cũng khiến hoạt động cứu trợ toàn cầu gặp nhiều khó khăn.

WFP cảnh báo hệ thống nhân đạo đang phải đối mặt với “sức ép kép”: nhu cầu cứu trợ tăng mạnh trong khi chi phí vận chuyển và phân phối viện trợ ngày càng đắt đỏ.

Cơ quan này ước tính số người được hỗ trợ trong năm 2026 sẽ ít hơn khoảng 1,5 triệu người so với kế hoạch ban đầu. Nếu xung đột kéo dài thêm 6 tháng, hơn 9 triệu người có nguy cơ mất hoàn toàn nguồn viện trợ lương thực.

Tại Somalia, WFP cho biết kho lương thực dự trữ đang cạn kiệt nhanh chóng. Ông Bauer cảnh báo cơ quan này có thể rơi vào tình trạng “đứt gãy nguồn cung” ngay trong tháng tới, đồng nghĩa không còn thực phẩm để phân phối cho người dân.

“Những người chịu tác động nặng nề nhất sẽ là trẻ em dưới 5 tuổi - nhóm dễ tổn thương nhất”- ông nói, đồng thời cho biết một số khu vực tại Somalia đã đứng trước nguy cơ nạn đói.

“Đây là tình huống cực kỳ nghiêm trọng và cần được cộng đồng quốc tế chú ý ngay lập tức”.

Theo WFP, triển vọng an ninh lương thực toàn cầu vẫn rất đáng lo ngại khi chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy chiến tranh Trung Đông sẽ sớm kết thúc.

Ngoài chiến sự, cơ quan này cũng cảnh báo hiện tượng El Nino và tình trạng biến đổi khí hậu cực đoan có thể tiếp tục gây gián đoạn thị trường lương thực trong năm 2027.

“Chiến tranh không phải là đám mây đen duy nhất trên đường chân trời”- Bauer nhấn mạnh. “Biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể tạo thêm áp lực rất lớn lên hệ thống lương thực toàn cầu trong thời gian tới".

Thảo Nguyễn (theo France 24)