Rau cứu đói một thời thành đặc sản đắt hàng

Đội nắng, dầm nước cạo “lộc biển”

Từ tháng Ba đến tháng Bảy hằng năm, khi thủy triều rút xuống để lộ những ghềnh đá dọc bờ biển cũng là lúc người dân một số xã ven biển Nghệ An vào mùa thu hoạch rau cạo. Loài rong biển dân dã này được người dân vùng biển ví như “lộc trời” của biển cả, mang hương vị riêng biệt mà bất cứ ai từng thưởng thức đều khó quên.

Dù Nghệ An có hơn 80km bờ biển, rau cạo chỉ phát triển nhiều tại một số dải ghềnh đá ven bờ, trong đó Quỳnh Phú được xem là “thủ phủ” của loại đặc sản này. Nhìn từ xa, rau cạo giống như những mảng rêu màu nâu nhạt phủ kín các tảng đá nằm giữa sóng biển.

Rau cạo xuất hiện ở một số ghềnh đá ven biển Nghệ An

Để lấy được rau cạo, người dân phải dầm mình dưới nước suốt nhiều giờ liền

Chị Nguyễn Thị Thúy (trú xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An) cho biết, chỉ khi nước biển xuống thấp, người dân mới có thể men theo các ghềnh đá để thu hoạch rau. Thay vì dùng dao hay liềm, họ sử dụng muỗng hoặc những chiếc cào nhỏ tự chế để cạo từng lớp rau bám sâu trong khe đá. Cũng từ cách thu hái đặc biệt ấy mà cái tên “rau cạo” ra đời.

Công việc tưởng đơn giản nhưng đầy nhọc nhằn. Người đi cạo phải ngâm mình trong nước biển, bám trên những mỏm đá trơn trượt và liên tục chống chọi với sóng. Nghề này không chỉ đòi hỏi sức khỏe mà còn cần kinh nghiệm canh con nước, am hiểu địa hình để tránh những rủi ro khi thủy triều dâng cao.

Bà Vũ Thị Liên (57 tuổi, xã Quỳnh Phú) cho biết, trước đây chỉ cần ra những ghềnh đá gần bờ là có thể thu hoạch rau cạo. Tuy nhiên, nguồn rau ngày càng khan hiếm nên người dân phải ra các bãi đá xa hơn, thậm chí tìm đến những vùng biển ở Diễn Châu, Cửa Lò để khai thác.

Dù đối mặt nhiều hiểm nguy khi phải dầm mình trong nước biển, men theo những ghềnh đá trơn trượt và sắc nhọn, nghề cạo rau vẫn mang lại nguồn thu nhập đáng kể. Vào thời điểm thuận lợi, mỗi người có thể thu được 1-2kg rau tươi trong một buổi. Sau khi sơ chế hoặc phơi khô để bán, thu nhập dao động từ vài trăm ngàn đồng đến gần 1 triệu đồng mỗi ngày.

Người đi cạo phải ngâm mình trong nước biển, bám trên những mỏm đá trơn trượt và liên tục chống chọi với các đợt sóng

Loài rong biển dân dã này được người dân vùng biển ví như “lộc trời” của biển cả

Không chỉ khó ở khâu thu hoạch, rau cạo còn đòi hỏi sự tỉ mỉ trong chế biến. Sau khi mang từ biển về, rau phải được rửa nhiều lần để loại bỏ cát và sạn li ti bám trong từng kẽ lá. Với rau khô, công đoạn còn kỳ công hơn khi phải phơi nắng, đập loại bỏ tạp chất rồi tiếp tục rửa sạch trước khi phơi lại.

Chị Hồ Thị Hương (trú xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An) cho biết, năm nay rau cạo khan hiếm nên giá cũng tăng mạnh. Hiện rau tươi có giá khoảng 380.000 đồng/kg, rau khô lên tới 2,2 triệu đồng/kg. Trung bình mỗi mùa rau cạo, chị thu mua hơn 100kg để bán và chế biến bánh.

Từ món ăn chống đói thành đặc sản đắt hàng

Rau cạo vốn là món ăn quen thuộc của người dân làng biển. Theo chị Hương, xưa kia rau cạo sẵn có rất nhiều trên các ghềnh đá dọc bãi biển. Sau những buổi lao động, người dân tranh thủ xuống lấy một ít về nấu canh với tép biển hoặc phơi khô để ăn dần trong những ngày mưa gió.

Rau cạo sau khi thu hoạch được làm sạch, phơi khô - Ảnh: Khánh Trung

Ngoài nấu canh, rau cạo còn được chế biến thành bánh - Ảnh: Khánh Trung

Theo thời gian, từ nguyên liệu dân dã ấy, người dân đã sáng tạo nên nhiều món ăn độc đáo mang hương vị riêng của vùng biển Quỳnh. Rau cạo có vị thanh mát, ngọt dịu tự nhiên, đậm vị biển nhưng không hề tanh. Khi nấu canh, rau tạo độ sánh nhẹ, ăn rất mát và dễ chịu trong những ngày hè nắng nóng.

Tuy nhiên, nổi tiếng hơn cả vẫn là bánh rau cạo - món ăn đã góp phần đưa tên tuổi của loại rong biển này vượt ra khỏi phạm vi làng biển. Sau khi được làm sạch, rau cạo được nêm gia vị đơn giản rồi hong chín. Khi còn nóng, rau được ép thành từng chiếc bánh nhỏ màu xanh lục bắt mắt.

Theo chị Hương, bí quyết giữ được hương vị nguyên bản của bánh rau cạo nằm ở sự giản đơn. Gia vị chỉ gồm một chút hạt nêm và bột ngọt, không thêm nhiều nguyên liệu khác để giữ trọn vị ngọt tự nhiên của biển. Bánh có độ giòn nhẹ, khi ăn được cho thêm hành khô, mang lại vị ngọt tự nhiên và hương thơm rất riêng.

Ngày nay, rau cạo không chỉ xuất hiện trong bữa cơm gia đình mà còn trở thành đặc sản được nhiều nhà hàng đưa vào thực đơn. Không ít du khách sau khi thưởng thức đều tìm mua bánh rau cạo hoặc rau khô về làm quà. “Nhu cầu rau cạo và bánh rau cạo ngày càng lớn, những người xa quê muốn tìm lại hương vị biển thân thuộc nên nhiều thời điểm hàng không đủ bán” - chị Hương nói.

Ông Nguyễn Xuân Quyết - Chủ tịch Hội Nông dân xã Quỳnh Phú - cho biết, rau cạo từ lâu đã gắn bó với đời sống người dân ven biển. Không chỉ là thực phẩm bổ dưỡng, thanh mát, loại rong biển này còn mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều hộ dân mỗi mùa hè.

Phan Ngọc