Nhiều hộ kinh doanh ngắc ngoải với thuế, phí

Càng làm, càng mỏi mệt

Chị T.T. - chủ một cơ sở sản xuất kiêm chủ hộ kinh doanh thời trang lâu năm ở TPHCM - cho hay, hộ kinh doanh của chị thuộc nhóm 3, quy mô doanh thu từ 3 tỉ đến dưới 50 tỉ đồng/năm, phải xuất hóa đơn điện tử.

Theo chị, khi bắt đầu áp dụng phương pháp kê khai thuế mới, những khoản phát sinh lặt vặt trở thành gánh nặng lớn do không có chứng từ. Chẳng hạn, móc treo quần áo, cây lăn hút bụi cho vải đều mua của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ (có mức doanh thu dưới 1 tỉ đồng); tiền mài kéo định kỳ cho thợ, tiền sửa máy may cũng trả cho cá nhân. Những thứ này không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Mỗi tháng, chị còn chi hàng chục triệu đồng thuê bốc vác hàng hóa, xe ôm chở hàng nhưng cũng không có chứng từ để trừ vào chi phí.

Chị nói: “Nếu cuối năm phải tính thuế thu nhập cá nhân 17% trên lợi nhuận mà các khoản chi này không được khấu trừ do thiếu chứng từ thì tôi hầu như không còn đồng lời nào”. Chị cho biết thêm, do đội ngũ bán hàng lớn tuổi nên chị phải thuê nhân sự rành công nghệ trực chiến để xuất hóa đơn điện tử. Chưa kể, do phải xuất hóa đơn chi tiết từng món nên hệ thống kế toán phải xử lý hơn 9.000 dòng chứng từ mỗi quý, khiến phí dịch vụ kế toán bị đòi lên gấp đôi.

Chưa kể, hệ thống eTax thường xuyên nghẽn mạng đúng ngày cao điểm, khiến người nộp thuế dễ bị phạt lỗi chậm nộp. Chị T. kể: “Tôi ra ngân hàng đóng tiền rồi nhưng hệ thống vẫn treo nợ và tự động tính phạt. Tôi gọi cho cán bộ quản lý thì không ai bắt máy nên cũng không biết phải hỏi ai”.

Một tiểu thương chợ An Đông đang ghi chép sổ sách

Theo kết quả khảo sát mới đây của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) ở hơn 1.000 hộ kinh doanh, 81% số hộ có doanh thu sụt giảm mạnh trong năm 2025, 75% có lượng khách sụt giảm, 73,3% gặp khó khăn về pháp lý, 33% thu hẹp quy mô, 4,4% dự tính giải thể trong 2 năm tới.

Quy mô càng lớn, chi phí tuân thủ càng tăng

Bà Đinh Thị Huyền - Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn thuế Savitax, thành viên Hội Tư vấn và Đại lý thuế TPHCM - cho biết, trong quá trình hướng dẫn ghi sổ, xuất hóa đơn, kê khai và nộp thuế cho các hộ kinh doanh, bà nhận thấy các hộ này gặp phải 2 rào cản lớn nhất: ứng dụng công nghệ và năng lực tuân thủ.

Theo bà, phần lớn hộ kinh doanh có tinh thần thượng tôn pháp luật, muốn đóng thuế đúng và đủ nhưng gặp khó ở quy trình xuất hóa đơn và chi phí đầu tư phần mềm, hệ thống máy tính tiền. Tiểu thương phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về số liệu do mình khai báo trong khi chưa thạo quy trình khiến họ rơi vào trạng thái phòng thủ, bất an. Tuy nhiên, những hộ thích ứng tốt đã gặt hái quả ngọt: dòng tiền được minh bạch, tài chính rõ ràng giúp họ an tâm kinh doanh ổn định.

Ông Phạm Ngọc Thạch - Phó trưởng ban Pháp chế, VCCI - cho hay, trong đợt khảo sát vừa qua, nhóm nghiên cứu nhận thấy rằng, chi phí tuân thủ pháp luật không hề giảm đi khi quy mô kinh doanh lớn hơn. Trái lại, ở nhiều nội dung, mức độ khó khăn lại tăng tỉ lệ thuận với quy mô doanh thu. Như ở nhóm doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm, có 61% số hộ chịu gánh nặng về chi phí tuân thủ; ở nhóm có doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỉ đồng/năm, số hộ chịu gánh nặng về chi phí tuân thủ tăng lên 77,1%; ở nhóm có doanh thu từ 3 tỉ đồng trở lên/năm, tỉ lệ này là 87,3% số hộ.

Ông phân tích: “Môi trường thể chế hiện tại có thể vô tình giữ các hộ kinh doanh ở trạng thái nhỏ lẻ, phòng thủ và né tránh tăng trưởng do sợ phải lớn”. Từ thực tế đó, ông kiến nghị, cần đơn giản hóa tối đa các quy định về thuế, kế toán và hóa đơn điện tử để phù hợp với năng lực thực tế của hộ kinh doanh, đặc biệt là nhóm siêu nhỏ, tiểu thương lớn tuổi. Thay vì kỳ vọng họ tự thích ứng, cơ quan quản lý nhà nước cần phát triển các công cụ hỗ trợ tuân thủ với chi phí thấp và tăng cường hỗ trợ trực tiếp tại địa phương.

Thanh Hoa