Đàm phán Mỹ – Iran: Cơ hội mong manh cho hòa bình Trung Đông

Nhân viên an ninh kiểm tra các phương tiện vào văn phòng Bộ Ngoại giao ở Islamabad. Ảnh: Getty

Cuộc gặp được xem là bước ngoặt quan trọng, khi số phận của hàng triệu người trong khu vực – cũng như sự ổn định của nền kinh tế thế giới – có thể phụ thuộc vào kết quả đạt được.

An ninh siết chặt trước giờ G

Thủ đô Islamabad gần như tê liệt trước thềm đàm phán, sau khi chính quyền tuyên bố kỳ nghỉ kéo dài 2 ngày nhằm đảm bảo an ninh tuyệt đối cho các phái đoàn cấp cao. Đây là cuộc tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa hai bên kể từ khi xung đột bùng phát.

Một lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần đã tạo điều kiện cho đối thoại, nhưng vẫn rất mong manh và có nguy cơ đổ vỡ bất cứ lúc nào.

Phái đoàn Mỹ dự kiến do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Tổng thống Donald Trump, cố vấn Jared Kushner.

Phía Iran chưa công bố chính thức, song nhiều nguồn tin cho biết Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf có thể dẫn đầu đoàn đàm phán, trong bối cảnh nhiều lãnh đạo cấp cao của nước này đã thiệt mạng trong các cuộc không kích gần đây.

Nội dung đàm phán còn nhiều bất đồng

Chương trình nghị sự vẫn là dấu hỏi lớn khi hai bên chưa thống nhất được các điều khoản cơ bản của lệnh ngừng bắn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đã nhận được một đề xuất “10 điểm” từ Iran, nhưng các phiên bản được công bố sau đó lại chứa những yêu cầu khó chấp nhận, như kiểm soát Eo biển Hormuz, bồi thường chiến tranh và dỡ bỏ toàn bộ trừng phạt.

Trong khi đó, Mỹ được cho là đang theo đuổi một kế hoạch riêng gồm 15 điểm, bao gồm việc Iran từ bỏ tham vọng vũ khí hạt nhân, bàn giao uranium làm giàu cao và mở lại tuyến hàng hải chiến lược.

Ngoài ra, một trong những bất đồng lớn nhất liên quan đến việc liệu Lebanon có nằm trong thỏa thuận ngừng bắn hay không.

Iran khẳng định các lực lượng đồng minh như Hezbollah là một phần không thể tách rời. Ông Ghalibaf cảnh báo: “Thời gian không còn nhiều, và bất kỳ vi phạm nào cũng sẽ phải trả giá rõ ràng".

Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff (trái) và cố vấn Jared Kushner. Ảnh: Getty

Trong khi đó, phía Mỹ tỏ ra thận trọng hơn. Phó Tổng thống JD Vance thừa nhận đã có “một sự hiểu lầm chính đáng” liên quan đến vấn đề Lebanon, đồng thời kêu gọi Israel “kiềm chế hơn một chút” sau các cuộc không kích vào Beirut khiến hàng trăm người thương vong.

Chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Israel đã tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn vào thủ đô Beirut, khiến hàng trăm người thiệt mạng và làm dấy lên làn sóng chỉ trích quốc tế. Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ các cuộc đàm phán bị đổ vỡ ngay từ đầu.

Triển vọng mong manh khi Eo biển Hormuz vẫn chưa "khơi thông"

Việc mở lại Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – là một trong những ưu tiên hàng đầu của cuộc đàm phán.

Hiện vẫn còn hàng trăm tàu mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư sau khi Iran hạn chế lưu thông khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo. Mỹ cảnh báo lệnh ngừng bắn có thể chấm dứt nếu tuyến đường này không được khôi phục hoàn toàn.

Dù còn nhiều bất đồng sâu sắc, Tổng thống Donald Trump bày tỏ sự lạc quan thận trọng về khả năng đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, phía Iran lại đưa ra thông điệp cứng rắn hơn, cho rằng họ đang ở thế thượng phong.

Phó Tổng thống JD Vance cảnh báo: nếu Iran không thực hiện cam kết, lệnh ngừng bắn có thể sụp đổ. Trong khi đó, ông Trump cũng nhấn mạnh rằng Tehran không nên áp đặt phí đối với tàu chở dầu qua khu vực này.

Dù còn nhiều bất đồng sâu sắc, cả hai bên vẫn để ngỏ cánh cửa đối thoại. Ông Vance thẳng thắn tuyên bố: “Nếu Iran rút lui, đó sẽ là một lựa chọn sai lầm”.

Các nguồn tin ngoại giao nhận định, cuộc gặp tại Islamabad nhiều khả năng chỉ là bước khởi đầu cho một loạt vòng đàm phán kéo dài và đầy căng thẳng nhằm tìm kiếm giải pháp lâu dài cho cuộc xung đột.

Trong bối cảnh hiện tại, câu hỏi lớn nhất vẫn là liệu hai bên có thể thu hẹp khoảng cách hay không – hay Trung Đông sẽ tiếp tục chìm sâu hơn vào bất ổn.

Thảo Nguyễn (theo CNN)