Làm quần quật mỗi ngày vẫn bị xem là vô công rồi nghề

Kết quả nghiên cứu do Quỹ Châu Á thực hiện trên hơn 600 phụ nữ tham gia khóa học khởi nghiệp cho thấy một thực tế đáng suy nghĩ: 78% thừa nhận việc nhà ảnh hưởng trực tiếp đến công việc - chậm trả lời khách, khó mở rộng kinh doanh, thường xuyên mệt mỏi. Không ai trả lương cho những công việc ấy nhưng nó lại chiếm gần hết quỹ thời gian mỗi ngày.

Thiệt thòi khi làm "nghề nội trợ"

Càng gần đến kỳ nghỉ tết Nguyên đán, chị Hoàng Thanh (phường Long Biên, Hà Nội) - một lãnh đạo cấp phòng - càng cảm thấy mệt. Việc cơ quan đã nhiều, chị còn phải lo cơm nước mỗi ngày, rồi dọn dẹp nhà cửa chuẩn bị đón tết. Và sợ nhất là tính toán trước từng bữa ăn, từng mâm cỗ sẽ nấu nướng ra sao khi về quê chồng ăn tết.
Nhà chồng đông, nấu nướng, dọn dẹp… mặc nhiên là việc của phụ nữ. Nhiều bữa, mâm cơm kéo dài đến tận khuya. Khi mọi người về ngủ cũng là lúc chị Thanh ngâm tay trong nước lạnh giữa mùa đông miền Bắc để rửa hết đống chén đĩa.

Nấu ăn, làm việc nhà, chăm con cũng là lao động có thu nhập nhưng không dễ định lượng, định giá - ẢNH: T.D.

Chị Trần Hòa (phường Đại Mỗ, Hà Nội) lại bận rộn theo cách khác. Buôn bán online, chị gần như không có ngày nghỉ. Mỗi tháng, chị kiếm được 15-20 triệu đồng nhưng trong nhà vẫn có người buông lời: “Ở nhà cả ngày mà không dạy con học”. Dù làm việc, chị vẫn bị xem như vô công rồi nghề vì công việc của chị không có bảng tên, không có chức danh.

Những câu chuyện của chị Thanh, chị Hòa không hiếm. Không chỉ vất vả trong công việc hằng ngày, khi cơm không lành, canh không ngọt, người vợ không trực tiếp làm ra tiền lại chịu thêm thiệt thòi khi ly hôn. Tìm đến Báo Phụ nữ TPHCM nhờ tư vấn, chị Kim Hảo (phường Bình Thạnh, TPHCM) cho biết chị đã bật khóc khi điền từ “nội trợ” ở mục nghề nghiệp trong tờ đơn ly hôn. Chị đâu biết sẽ chứng minh phần đóng góp của mình như thế nào với công việc nội trợ dù mấy chục năm qua chị vô cùng vất vả, làm việc không kể giờ giấc, chịu nhiều áp lực tinh thần. Mỗi khi vợ chồng lục đục, chồng chị lại dọa: “Ly hôn thì cô ra đi tay trắng. Xưa giờ cô ở nhà chồng nuôi, có làm ra xu nào mà đòi chia của!”.

Thay đổi tư duy làm tròn mọi vai

Mới đây, tại hội nghị tổng kết thi hành Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, câu chuyện “việc nhà không lương” lại được đề cập. Đại diện tòa án nhân dân tối cao thừa nhận: Rất khó xác định thế nào là “công việc gia đình” bởi phần lớn những việc ấy diễn ra âm thầm mỗi ngày - từ chăm con, lo bữa cơm đến giữ gìn nếp nhà. Tất cả đều có giá trị nhưng khó quy thành con số cụ thể để đặt ngang với thu nhập cụ thể mang về như tiền lương, tiền công… lãnh từ bên ngoài.

Chính vì khó đo đếm, như đại diện Trung ương Hội LHPN Việt Nam phân tích, xã hội có xu hướng coi đóng góp kinh tế trực tiếp là thước đo chủ yếu, trong khi vai trò của phụ nữ trong lao động nội trợ, chăm sóc và duy trì đời sống gia đình vẫn chưa được nhìn nhận đầy đủ.

Vợ chồng duy trì thói quen chia sẻ việc nhà sẽ giúp gia đình hạnh phúc - Ảnh do nhân vật cung cấp

Điều đó thể hiện rõ trong không ít vụ ly hôn. Có những người vợ đã dành phần lớn thời gian chăm con, chăm sóc 2 bên gia đình, hy sinh cơ hội học tập và nghề nghiệp để chồng phát triển sự nghiệp. Thế nhưng, khi chia tài sản, họ vẫn bị xem là “không có đóng góp kinh tế trực tiếp” nên chỉ được chia ngang, thậm chí thấp hơn chồng. Về hình thức thì có thể đúng luật nhưng cảm giác thiệt thòi là điều khó tránh khỏi.

Bàn về vấn đề “việc nhà không lương”, các chuyên gia cho rằng, chính cách nhìn nhận chưa đầy đủ và đa chiều khiến vấn đề này trở thành gánh nặng với phụ nữ. Bà Trần Thị Thu Hà (Quỹ Châu Á) nhắc lại mục tiêu trong Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới của Việt Nam, đến năm 2030, thời gian làm việc nhà không lương của phụ nữ chỉ còn khoảng 1,4 lần so với nam giới. Nhưng ngay cả vậy, những công việc chăm sóc không lương cụ thể gồm những gì, đến nay vẫn chưa được làm rõ.

Theo các chuyên gia, gốc của vấn đề nằm ở định kiến lâu đời: “việc nhà là thiên chức của phụ nữ”. Khi mọi trách nhiệm chăm sóc bị mặc định đặt lên vai người vợ, sự hy sinh trở thành điều hiển nhiên, còn giá trị kinh tế của lao động chăm sóc lại dễ bị bỏ qua.

Chuyên gia tài chính Trần Thị Minh Nguyệt cho rằng phụ nữ nên bớt tự đặt áp lực phải làm tròn mọi vai trong gia đình - Ảnh: B.Đ.T.

Bà Trần Thị Minh Nguyệt - chuyên gia tài chính - cho rằng rất khó để phụ nữ theo đuổi cơ hội nghề nghiệp ngang bằng nam giới nếu họ vẫn phải gánh trọn việc nhà không lương trong gia đình. Theo bà, phụ nữ cần bớt tự đặt lên mình áp lực “phải làm tròn tất cả các vai”, dám chia sẻ, dám nói ra nhu cầu được hỗ trợ. Đó không phải là thiếu trách nhiệm mà là tôn trọng chính mình.

Huyền Anh - Trọng Ngân