Kiệt sức khi làm cha mẹ

Nhiều phụ huynh tham gia các buổi chia sẻ về cách nuôi dạy con cái - Ảnh: N.H.

Khi người mẹ cạn kiệt năng lượng

18g, khi trời chập choạng tối là lúc 3 mẹ con chị Nguyễn Kim Phương (phường An Phú Đông, TPHCM) về tới nhà sau hơn 12 tiếng bôn ba bên ngoài đi làm, đi học.

Chị vội vã cắm nồi cơm, lần lượt tắm cho 2 con (3 tuổi và 5 tuổi) rồi nấu ăn, dọn dẹp. 19g30 khi chồng về, cả nhà mới ăn bữa tối. Sau bữa tối, chị tiếp tục dọn dẹp nhà cửa, giặt áo quần, chuẩn bị đồ ăn sáng cho hôm sau… Mãi đến hơn 22g, khi 2 con đã ngủ cũng là lúc chị như “hết pin”, chỉ muốn gục xuống.

Quá mệt mỏi, chị tìm tới chuyên gia tâm lý tại Phòng khám tâm lý P.K. (phường Tân Định, TPHCM). Chị cảm thấy bản thân đang rơi vào trạng thái trầm cảm, luôn kiệt quệ cả tinh thần lẫn thể xác khiến hay cáu gắt, mất ngủ và mất kiểm soát hành vi. “Tình trạng trên kéo dài nhiều năm, nhất là từ khi có bé thứ hai. Tôi từng hối hận vì sinh liền 2 đứa” - chị Kim Phương tâm sự.

Đây là một trong những trường hợp được chuyên gia tâm lý xác định bị kiệt sức, quá tải khi làm mẹ. Nhiều bà mẹ có thể gặp phải nhưng không phải ai cũng nhận diện được tình trạng của mình và tìm kiếm sự hỗ trợ từ các nhà chuyên môn.

Mới đây, chia sẻ của chị Trang Thu (TPHCM) trên nhóm Làm cha mẹ cũng thu hút hàng ngàn lượt thích và đồng cảm. Chị viết: “Bỏ công việc tốt, lương cao để làm mẹ toàn thời gian là quyết định sai lầm nhất trong đời mình”.

Chị Trang Thu từng có công việc thu nhập trên 20 triệu đồng/tháng ở một công ty lớn. Khi sinh con, để trở thành người mẹ hoàn hảo, chị nghỉ việc. Chính quyết định này khiến chị cảm thấy xung đột giữa thiên chức làm mẹ và mong muốn của bản thân.

“Từ một người sáng sáng diện đồ đẹp đi làm, sống trong môi trường năng động, nay nghỉ việc, quanh quẩn trong nhà, tôi hụt hẫng, nhất là khi việc chăm con chịu áp lực từ cha mẹ chồng. Tôi rơi vào chán nản, khủng hoảng và mất đi niềm vui làm mẹ” - người mẹ 36 tuổi kể.

Trong khảo sát nghiên cứu của thạc sĩ Bùi Trà My - Đại học RMIT Việt Nam - một bà mẹ cũng chia sẻ tình trạng kiệt sức khi phải ôm đồm quá nhiều việc: “Ban ngày, tôi phải đi làm kiếm tiền. Buổi tối, tôi phải chăm lo nhà cửa, bếp núc và việc học của các con. Việc cá nhân như tắm rửa hay giặt giũ, tôi phải đợi đến khi hoàn thành mọi việc trên, thường là khoảng 23g. Tôi không có chút thời gian nào cho bản thân”.

Hội chứng có thật, không phải "cha mẹ làm quá lên"

Anh Nguyễn Minh Thành - nghiên cứu sinh, hiện làm việc tại Phòng nghiên cứu cha mẹ kiệt sức (Parental Burnout Lab, Bỉ) - cho rằng khái niệm kiệt sức còn khá mới mẻ với các bậc phụ huynh khiến nhiều người phải tự vùng vẫy trong những cảm xúc họ không thể gọi tên.

Anh nhận định, kiệt sức khi làm cha mẹ không đơn giản là những triệu chứng căng thẳng, lo lắng đơn thuần mà là trạng thái kiệt quệ nặng nề và kéo dài liên quan tới việc nuôi dạy con. Hội chứng này gồm 4 triệu chứng chính: kiệt quệ cảm xúc; mất niềm vui trong việc nuôi dạy con; xa cách về cảm xúc với con; cảm giác đối lập, mâu thuẫn giữa bản thân ở hiện tại và hình ảnh cha mẹ mình từng muốn trở thành.

Một số nguyên nhân được các nhà chuyên môn liệt kê: theo đuổi chủ nghĩa hoàn hảo trong nuôi dạy con; có vấn đề về sức khỏe tâm thần; thiếu sự hỗ trợ từ bạn đời, gia đình…; có con là những trẻ nhỏ gặp vấn đề về phát triển, hành vi, sức khỏe; thiếu kỹ năng nuôi dạy con; gặp vấn đề trong công việc…

Tình trạng kiệt sức trên làm gia tăng các triệu chứng về sức khỏe thể chất và tâm thần như: rối loạn giấc ngủ, lạm dụng chất gây nghiện, trầm cảm, đứt gãy mối quan hệ vợ chồng. Thậm chí, kiệt sức kéo dài và nặng nề có thể gây ra ý nghĩ tự tử và bỏ trốn.

Cần sự đồng hành từ nhiều phía

Giải pháp hỗ trợ cha mẹ kiệt sức gồm phòng ngừa, làm giảm các yếu tố rủi ro và gia tăng hệ thống hỗ trợ. Người rơi vào trạng thái kiệt sức cần sự hỗ trợ trực tiếp từ nhà chuyên môn và sự đồng hành từ người thân, gia đình.

Phụ huynh phải nhận diện được bản thân đang mệt mỏi và rơi vào kiệt sức. Nếu không biết tới khái niệm đó, họ sẽ chịu đựng trong mơ hồ, không thể chia sẻ được với người thân hay tìm ra giải pháp vượt qua.

Ở góc nhìn của một người mẹ vừa khởi nghiệp vừa nuôi dạy 2 con nhỏ, chị Hà Ngọc Nga (TPHCM) cho rằng người mẹ phải có chiến lược để tránh chìm trong tình trạng kiệt sức.

Thứ nhất, với việc chăm con, cần ưu tiên làm những việc quan trọng như tắm, cho bú, thay đồ, đọc sách, trò chuyện với con… Những việc khác thì nhờ sự hỗ trợ từ người thân, dịch vụ. Người mẹ cần sàng lọc thông tin, không chạy theo các hình mẫu, lời quảng cáo trên mạng xã hội, kiên quyết bỏ những việc không cần thiết cho sự phát triển của con, tránh mất thời gian.

Việc san sẻ giữa vợ chồng là chìa khóa giảm gánh nặng nuôi con lên vai người mẹ. Bản thân người mẹ cần có sự cân bằng giữa công việc và con. “Hành trình nuôi dạy con rất dài, người mẹ cần sắp xếp thời gian để “sạc” năng lượng cho bản thân. Mẹ vui vẻ, hạnh phúc mới truyền được năng lượng này qua con và những người xung quanh” - chị Nga nhắn nhủ.

Ngọc Huyền