Rủi ro với công việc “cổ cồn trắng”

Nỗi ám ảnh AI

Mới đây, ông Mustafa Suleyman - Giám đốc mảng AI của Công ty Microsoft - dự báo, công nghệ này sẽ đạt năng lực ngang bằng con người trong phần lớn các tác vụ chuyên môn chỉ trong vòng 18 tháng tới. Những công việc từng được coi là vững chắc như luật sư, kế toán, nhân viên tiếp thị hay quản lý dự án đều đang đối mặt với rủi ro tự động hóa cao độ.

Công ty tư vấn danh tiếng McKinsey & Co. (Mỹ) đang lên kế hoạch cắt giảm tới 10% nhân sự ở các bộ phận không làm việc trực tiếp với khách hàng. Hàng loạt doanh nghiệp kiểm toán và tư vấn hàng đầu như Accenture, KPMG, PricewaterhouseCoopers và Ernst & Young cũng đang thu hẹp quy mô tuyển dụng.

Những lao động trí thức đang phải chịu áp lực lớn trước nguy cơ sa thải và suy thoái kinh tế - Ảnh: Merdan (Getty Images)

Giữa tháng Năm vừa qua, Công ty Meta (sở hữu Facebook và Instagram) thông báo sa thải 8.000 nhân viên, tương đương 10% lực lượng lao động toàn cầu, đã đẩy nhiều gia đình vào cảnh lao đao. Anh Gary Tay - một kỹ sư với gần 10 năm thâm niên tại Singapore - đã bị Meta sa thải chỉ 1 ngày sau khi được đào tạo xong. Thậm chí, mạng xã hội còn xôn xao trước câu chuyện của một nhân viên nữ tại Meta, người đã dành nhiều tháng phát triển một công cụ AI nội bộ để rồi chính công cụ ấy cướp đi công việc của cô.

Những ngã rẽ bất đắc dĩ

Để giữ được thu nhập trong thời bão giá, nhiều lao động chọn cách vắt kiệt sức lực. Tại TP Quezon (Philippines), cô Marielle - một chuyên viên tiếp thị - phải làm việc thâu đêm cho 2 công ty. Tình trạng làm nhiều việc cùng lúc đang dần trở thành quy luật để những nhân viên cổ cồn trắng có thể chi trả các chi phí, bất chấp những hệ lụy về sức khỏe.

Mặt khác, khi cánh cửa văn phòng khép lại, nhiều trí thức đành cất tấm bằng đại học để làm công việc tay chân. Sau khi gửi hàng trăm hồ sơ xin việc trong vô vọng, anh Ben Gooch - một kỹ sư cơ khí ngoài 20 tuổi (Canada) - đành chấp nhận công việc quét dọn và khuân vác chậu cây tại một trung tâm buôn bán. Ở tuổi 47, kỹ sư máy tính Oscar Cecena (Canada) cũng rơi vào cảnh thất nghiệp sau 6 năm cống hiến, khi AI Copilot được đưa vào sử dụng.

Vì mưu sinh, nhiều người đành từ bỏ đam mê để chuyển hướng sang các nghề ít bị AI đe dọa. Tại TP Malmö (Thụy Điển), bà mẹ đơn thân 52 tuổi Janet Feenstra đã từ bỏ công việc biên tập viên học thuật vốn gắn bó nhiều năm để đi học làm bánh, mong giữ được thu nhập lo cho 2 con. Ở bang California (Mỹ), nữ nhà văn tự do 30 tuổi Jacqueline Bowman cũng cất bút để đi học làm bác sĩ trị liệu tâm lý gia đình sau khi bị các khách hàng quay lưng vì họ chuộng nội dung do AI tạo ra hơn. Tại Anh, chuyên gia an toàn lao động 39 tuổi Richard quyết định học lại nghề thợ điện...

Sự chuyển dịch sang các công việc lao động chân tay không phải lúc nào cũng suôn sẻ, đặc biệt với những người có thể trạng yếu. Cô sinh viên 24 tuổi Bethan (Anh) buộc phải làm việc trong ngành dịch vụ ăn uống sau khi nơi cô làm việc bị thay thế bằng một quầy thông tin AI. Chứng viêm khớp khiến việc đứng phục vụ khách trở thành cực hình đối với Bethan mỗi ngày.

Giữa bối cảnh đầy biến động ấy, các chuyên gia khuyến nghị chính phủ và người sử dụng lao động xây dựng các chương trình hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp. Doanh nghiệp cần xem xét lại các tiêu chí đánh giá hiệu suất, thiết lập giới hạn giờ làm việc nhằm bảo vệ sức khỏe nhân viên và hỗ trợ chi phí cho mô hình làm việc từ xa.

Linh La (theo Gulte, CNA, Business Today, The Guardian)