Muốn đi xa, đừng làm kiểu phong trào

Khoảng 5 năm trở lại đây, hoạt động khởi nghiệp ở Việt Nam nói chung, TPHCM nói riêng đã sôi động hơn với nhiều chương trình ươm tạo, cuộc thi đổi mới sáng tạo, quỹ hỗ trợ và không gian làm việc chung. Dù vậy, hệ sinh thái này vẫn phát triển rời rạc, thiếu sự kết nối chiều sâu giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, quỹ đầu tư và thị trường.

Thực tế, hệ sinh thái khởi nghiệp ở Việt Nam vẫn còn khoảng cách khá xa so với các nước như Singapore, Hàn Quốc hay Nhật Bản. Điểm khác biệt không nằm ở số lượng startup mà ở khả năng hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh - nơi mà các ý tưởng nghiên cứu nhanh chóng được thương mại hóa thành sản phẩm và doanh nghiệp toàn cầu.

Khởi nghiệp công nghệ không thể chỉ dựa vào một cá nhân giỏi chuyên môn hay nghiên cứu. Để hình thành một startup đủ sức cạnh tranh quốc tế, cần hội tụ cùng lúc nhiều yếu tố: đội ngũ công nghệ, chuyên gia quản trị, tài chính, pháp lý, marketing và phát triển thị trường. Quan trọng hơn, phải có sự liên kết chặt chẽ giữa trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp và các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Nhiều nước phát triển đã xây dựng các phòng thí nghiệm thực hành (lab), trung tâm nghiên cứu ứng dụng và vườn ươm công nghệ ngay trong trường đại học để hỗ trợ startup hoàn thiện sản phẩm, thử nghiệm công nghệ và kết nối thị trường. Những tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft hay Meta đều phát triển từ các hệ sinh thái có khả năng thương mại hóa nghiên cứu rất mạnh, cùng sự đồng hành của nguồn vốn đầu tư mạo hiểm.
Trong khi đó, ở Việt Nam, nhiều vườn ươm và chương trình hỗ trợ vẫn thiên về tổ chức phong trào hoặc đào tạo ngắn hạn, thiếu đội ngũ cố vấn thực sự am hiểu công nghệ, thị trường và gọi vốn. Đây là “nút thắt” khiến nhiều ý tưởng dừng lại ở mức nghiên cứu, khó phát triển thành doanh nghiệp quy mô lớn.

TPHCM hiện vẫn là trung tâm khởi nghiệp lớn nhất cả nước, chiếm gần 50% số lượng startup, khoảng 40% cơ sở ươm tạo và hơn 44% lượng vốn đầu tư mạo hiểm của Việt Nam. Tuy nhiên, để tạo bước đột phá thực sự, cần chuyển từ tư duy “hỗ trợ từng startup riêng lẻ” sang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ - nơi nghiên cứu, vốn, công nghệ và thị trường được kết nối thành một chuỗi hoàn chỉnh.

TPHCM có chương trình hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp với nguồn vốn khoảng 100.300 tỉ đồng. Nhưng nếu đặt trong tương quan quốc tế, con số này vẫn còn khá khiêm tốn so với nhu cầu phát triển một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quy mô lớn.

Để TPHCM thực sự trở thành trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của khu vực, không chỉ cần tăng quy mô vốn hỗ trợ mà còn phải xây dựng được hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm viện, trường, doanh nghiệp, quỹ đầu tư, chuyên gia cố vấn, trung tâm nghiên cứu ứng dụng. Nếu chỉ dựa vào những cá nhân giỏi chuyên môn hoặc các chương trình hỗ trợ mang tính phong trào thì rất khó tạo ra các doanh nghiệp công nghệ có khả năng cạnh tranh toàn cầu.

Đặc biệt, các trường đại học cần chuyển mạnh từ nghiên cứu hàn lâm sang nghiên cứu ứng dụng, tăng khả năng thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ. Những phòng lab, trung tâm đổi mới sáng tạo hay vườn ươm công nghệ trong trường cần trở thành nơi thử nghiệm sản phẩm, hỗ trợ startup hoàn thiện công nghệ và tiếp cận thị trường.

Tiến sĩ Đinh Thế Hiển - Viện trưởng Viện Nghiên cứu tin học và kinh tế ứng dụng