TPHCM - vùng đất lành đưa công ty khởi nghiệp vươn xa

Theo báo cáo của Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TPHCM, TPHCM hiện có khoảng 1.588 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, 67 tổ chức trung gian, 70 quỹ đầu tư và 70 viện, trường đại học tham gia hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trong đó có 283 doanh nghiệp thương mại điện tử, 213 doanh nghiệp công nghệ tài chính.

Ý Kiến:

Vào tốp 100 toàn cầu chỉ là bước khởi đầu

Vào tốp 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu là tín hiệu tích cực, cho thấy TPHCM đang đi đúng hướng trong chiến lược đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tri thức. Điều này cho thấy TPHCM là đô thị năng động, tiên phong về khởi nghiệp và có khả năng thu hút các dòng vốn đầu tư lớn trên thế giới.

Tuy nhiên, hệ sinh thái khởi nghiệp của TPHCM vẫn còn thiếu nhiều mắt xích quan trọng để có thể tạo ra các doanh nghiệp công nghệ mang tầm khu vực hoặc toàn cầu. Hiện nay, phần lớn startup Việt Nam vẫn chủ yếu phục vụ thị trường nội địa. Họ còn thiếu rất nhiều thứ, như công nghệ, vốn, người cố vấn (mentor), nguồn nhân lực chất lượng cao. Chúng ta có hệ sinh thái khởi nghiệp nhưng chưa thật sự hoàn thiện và chưa đạt tầm khu vực, quốc tế. Các doanh nghiệp khởi nghiệp vẫn phải tự xoay xở nhiều khâu trong giai đoạn đầu.

Để startup TPHCM phát triển, cần xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh hơn, trong đó ưu tiên các chính sách thu hút quỹ đầu tư nước ngoài, các đơn vị phát triển hệ sinh thái quốc tế cũng như tăng cường kết nối với các trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân - Phó chủ tịch Trung tâm Tài chính quốc tế tại TPHCM

Cần nhiều vốn hơn cho hệ sinh thái startup

Các quỹ đầu tư thường đánh giá “chất lượng nền” của toàn hệ sinh thái chứ không chỉ nhìn vào từng dự án đơn lẻ. Do đó, việc TPHCM lọt tốp 100 toàn cầu về hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo giúp giảm đáng kể rào cản tâm lý, tạo lực đẩy quan trọng để thu hút các dòng vốn dài hạn và quốc tế.

5 năm qua, hệ sinh thái khởi nghiệp của TPHCM đã có những bước chuyển mang tính nền tảng. Thay vì bám đuổi mục tiêu tăng trưởng bằng mọi giá, các dự án đã chú trọng hơn đến sự phù hợp với thị trường (product-market fit), khả năng tạo doanh thu và quản trị bền vững. Dòng vốn cũng đa dạng hơn nhờ sự góp mặt của tư nhân, quỹ ngoại và các chương trình hỗ trợ từ nhà nước. Dù vậy, hệ sinh thái vẫn đang tồn tại “vùng trũng” ở giai đoạn tăng tốc (gọi vốn series A, B). Điều này cho thấy, thị trường đang bước vào chu kỳ sàng lọc khắt khe để nâng cao chất lượng.

Để đi xa hơn sau cột mốc lọt tốp 100, TPHCM cần tập trung củng cố “hạ tầng mềm”, trọng tâm là cải thiện môi trường pháp lý, giảm rủi ro phi thị trường thông qua cơ chế thử nghiệm (sandbox) và bảo vệ nhà đầu tư. Khung chính sách minh bạch, ổn định sẽ tạo niềm tin để doanh nghiệp công nghệ mạnh dạn triển khai mô hình mới. TPHCM cũng cần phát triển thêm các “mắt xích trung gian” như trung tâm chuyển giao công nghệ, định giá tài sản trí tuệ và tăng cường kết nối trường đại học với doanh nghiệp nhằm khơi thông điểm nghẽn trong hoạt động thương mại hóa nghiên cứu. Đặc biệt, chính các doanh nghiệp khởi nghiệp phải sớm rũ bỏ tư duy “nội địa”, chủ động chuẩn hóa sản phẩm và năng lực quản trị theo chuẩn quốc tế.

Ông Hoàng Đức Trung - Phó tổng giám đốc điều hành Quỹ đầu tư mạo hiểm VinaCapital Ventures

3 giải pháp để phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp TPHCM

Những năm qua, hệ sinh thái khởi nghiệp của TPHCM đã chuyển mình mạnh mẽ từ lượng sang chất. Thay vì dừng lại ở các mô hình thương mại, dịch vụ đơn giản, các startup hiện nay đang dịch chuyển sâu vào không gian công nghệ số (deep tech), hướng đến giải quyết các vấn đề lớn của xã hội. Thế hệ doanh nhân trẻ không chỉ nhắm tới việc sinh tồn mà còn đặt mục tiêu tăng trưởng nhanh, phát triển bền vững, chú trọng quản trị, sở hữu trí tuệ và bám sát tiêu chuẩn quốc tế ngay từ vạch xuất phát. Mạng lưới bệ phóng khởi nghiệp cũng ngày càng hoàn thiện nhờ sự gắn kết chặt chẽ giữa các trung tâm đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư, vườn ươm, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp lớn.

Việc lần đầu lọt tốp 100 hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo toàn cầu đã chính thức xác lập vị thế của TPHCM trên bản đồ đổi mới sáng tạo thế giới. Tuy nhiên, cột mốc này mới chỉ là bước khởi đầu. Để vươn xa và tạo không gian cho sáng tạo nảy nở, cần tập trung vào 3 nhóm giải pháp cốt lõi. Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng cởi mở: tạo môi trường thử nghiệm linh hoạt, thủ tục tinh gọn, cơ chế sandbox để mạnh dạn triển khai các mô hình mới. Thứ hai, đầu tư chiều sâu cho hạ tầng đổi mới sáng tạo: cần nhanh chóng xây dựng các không gian nghiên cứu, trung tâm dữ liệu, hệ sinh thái AI, phòng thí nghiệm mở và củng cố nền tảng kết nối doanh nghiệp, viện, trường, nhà đầu tư. Thứ ba, thu hút và giữ chân nhân tài: cần thiết kế môi trường làm việc, không gian sống và cơ chế đãi ngộ hấp dẫn để mời gọi chuyên gia công nghệ cao, trí thức người Việt ở nước ngoài.

Ông Lư Xuân Vũ - Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn (TPHCM)

Cần phá vỡ điểm nghẽn nhận thức

TPHCM có 3 lợi thế lớn để phát triển thương mại số xuyên biên giới: quy mô doanh nghiệp hàng đầu, tốc độ chuyển đổi số nhanh và vị trí cửa ngõ quốc tế. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở nhận thức. Nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp cận thương mại điện tử theo kiểu mở gian hàng đơn thuần, thiếu tư duy vận hành dựa trên dữ liệu và quy trình dài hạn. Cái khó nhất là thay đổi cách vận hành để doanh nghiệp đồng bộ được với nền tảng và cơ quan quản lý.

Trong bối cảnh đó, các nền tảng công nghệ quy mô lớn cần nhiều hơn những chính sách hỗ trợ khởi nghiệp truyền thống. Họ cần cơ chế thử nghiệm (sandbox) rõ ràng, sự hậu thuẫn kết nối quốc tế cấp chính phủ và đặc biệt là cơ chế đặt hàng từ khu vực công. Để giữ chân nhân tài và dòng vốn, chính quyền TPHCM cần xem doanh nghiệp công nghệ như những “đối tác hạ tầng”. Khi chính quyền thành phố mạnh dạn đặt hàng dài hạn và cho phép tham gia giải quyết các bài toán lớn của đô thị, doanh nghiệp sẽ gắn bó lâu dài và đầu tư ngược trở lại, bồi đắp cho hệ sinh thái địa phương.

Ông Trần Văn Chín - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Công nghệ Arobid

Startup trẻ vẫn thiếu nơi để thử nghiệm

Điểm sáng của hệ sinh thái khởi nghiệp TPHCM là giới trẻ ngày càng năng động, khởi nghiệp bằng tư duy đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và hướng tới thị trường toàn cầu. Đặc biệt, ở mảng nông nghiệp và đặc sản bản địa, startup không còn “bán cái mình có” mà đã biết ứng dụng công nghệ, đổi mới mô hình và xây dựng câu chuyện thương hiệu để chinh phục khách hàng quốc tế.

Tuy nhiên, khoảng trống lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt các không gian thử nghiệm mở. Nhiều trường đại học, doanh nghiệp có phòng lab, nhà xưởng hiện đại nhưng phần lớn chỉ hoạt động khép kín. TPHCM đang rất cần các trung tâm ươm tạo (hub) mở để sinh viên và startup dễ dàng mượn máy móc thử nghiệm sản phẩm thực tế, đồng thời kết nối với chuyên gia và nhà đầu tư.

Nếu nguồn lực cứ phân tán và cục bộ thì rất khó tạo ra sức mạnh chung cho hệ sinh thái.

Để startup vươn tầm khu vực, ý tưởng tốt là chưa đủ mà cần có sự hỗ trợ, đồng hành dài hạn. Thay vì sa đà vào các cuộc thi ý tưởng theo kiểu phong trào, cần có các chương trình đào tạo thực chiến cho startup. Sự hỗ trợ cần đi sâu vào những kỹ năng sống còn như nâng cấp chất lượng, cải tiến bao bì, quản trị doanh nghiệp và năng lực gọi vốn.

Bà Vũ Kim Anh - Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và Hỗ trợ doanh nghiệp
Ngọc Thuỳ (ghi)