PNO - Quyền tự quyết đối với thân thể - một quyền nhân thân cơ bản - bỗng chốc bị thay thế bởi quyền định đoạt của những người ở lại, tạo nên nút thắt pháp lý và đạo đức đầy trăn trở.
 |
| Ảnh minh họa |
Luật điều chỉnh trực tiếp việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người là Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (số 75/2006/QH11). Luật quy định rõ nguyên tắc tự nguyện, mục đích nhân đạo, cấm thương mại hóa mô, tạng; đồng thời xác
|
định điều kiện được quyền hiến là từ đủ 18 tuổi trở lên và có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Luật cũng quy định thủ tục đăng ký hiến, trách nhiệm của cơ sở y tế và trung tâm điều phối; ngoài ra nghiêm cấm các hành vi như mua bán nội tạng, ép buộc người hiến hoặc làm sai lệch kết quả xác định chết não.
Dù luật và thông tư đã có khung pháp lý, thực tiễn cho thấy nhiều trường hợp người đã đăng ký hiến vẫn bị người thân phản đối khi qua đời, dẫn tới bỏ lỡ nguồn tạng quý. Chính khoảng trống này khiến trong thực tiễn, nhiều cơ sở y tế vẫn phải tiếp tục xin ý kiến người thân và không ít trường hợp di nguyện của người đã đăng ký hiến tạng không được thực hiện.
Về mặt pháp luật, cá nhân có quyền hiến nhưng trong thực tế, quyền đó dễ bị vô hiệu hóa do sự can thiệp của gia đình và quy trình thực thi chưa thống nhất, thiếu cơ chế đảm bảo thực hiện.
Luật 2006 công nhận quyền hiến của cá nhân trưởng thành nhưng các quy định kỹ thuật về áp dụng di nguyện đã đăng ký khi người đó qua đời chưa đủ rõ ràng để buộc thực hiện ngay trong trường hợp gia đình phản đối. Luật cũng đặt nguyên tắc giữ bí mật thông tin người hiến.
Bên cạnh đó, Thông tư 48/2024 yêu cầu tôn trọng “nguyện vọng của người hiến hoặc gia đình người hiến” nhưng cách viết này để lại khoảng trống cho việc ưu tiên ai khi 2 nguyện vọng mâu thuẫn, tức là vẫn còn chỗ cho thực tiễn bệnh viện xin ý kiến gia đình và chấp nhận phán quyết của gia đình. Vì vậy, cần quy định rõ thứ tự ưu tiên pháp lý giữa di nguyện đã đăng ký hợp pháp của người hiến và ý kiến người thân.
Tôi cho rằng cách bảo vệ quyền tự quyết cá nhân cần thực hiện trên 2 trục:
+ Hệ thống hóa và chứng thực di nguyện (một mẫu đơn/đăng ký điện tử có xác thực, thời gian thực, dễ truy xuất).
+ Quy định pháp lý bắt buộc khi thực hiện lấy tạng: theo đó, di nguyện hiến tạng được đăng ký hợp pháp của người trưởng thành phải có hiệu lực pháp lý bắt buộc khi đáp ứng đầy đủ điều kiện y tế và không bị thay thế bởi ý kiến của người thân, trừ khi có căn cứ rõ ràng cho thấy việc đăng ký đó bị ép buộc, giả mạo hoặc đã bị hủy trước khi qua đời.
Để tránh bị lạm dụng, song song với hiệu lực di nguyện phải có quy trình kiểm chứng (xác minh danh tính, đối chiếu cơ sở dữ liệu, biên bản y tế về tình trạng chết não, nhân chứng nếu cần).
Khi pháp luật rõ ràng và có cơ chế đảm bảo (hệ thống đăng ký quốc gia, quy trình xác minh, chế tài với hành vi can thiệp), nỗi lo về bị lợi dụng và sự phản đối của gia đình sẽ giảm, mở đường cho nhiều người dám công khai nguyện vọng tận hiến. Luật sư LÊ NGỌC LUÂN |
Về vấn đề này, chúng tôi đề xuất các điểm cần bổ sung:
- Hiệu lực pháp lý của đăng ký hiến: văn bản đăng ký hiến (có chữ ký/tên định danh, mã số trên hệ thống quốc gia) là căn cứ pháp lý bắt buộc để lấy mô, tạng sau khi đã thỏa mãn điều kiện y tế; ý kiến gia đình không được coi là cơ sở pháp lý để hủy bỏ di nguyện, trừ khi người đăng ký đã hủy bằng văn bản trước khi mất.
- Chuẩn hóa thủ tục xác định chết não và hồ sơ kèm theo: quy định bắt buộc mẫu biên bản y tế, danh sách đối chứng trên hệ thống đăng ký; quy định thời hạn và trách nhiệm cập nhật thông tin giữa bệnh viện hiến và trung tâm điều phối.
- Bảo vệ chống lạm dụng: tăng cường xử lý hình sự, hành chính đối với hành vi ép buộc, mua bán nội tạng, lợi dụng chức vụ để làm sai lệch xác định chết não (luật đã có quy định cấm nhưng cần quy định cụ thể mức xử phạt, chế tài và cơ chế kiểm tra).
- Minh bạch và truyền thông: luật nên giao nhiệm vụ rõ cho cơ quan quản lý (Bộ Y tế, trung tâm điều phối) về thông tin công khai, cơ sở dữ liệu, khen tặng tri ân người hiến, đồng thời có hướng dẫn cho các tổ chức, đơn vị trong vận động, tư vấn cho gia đình.
Điều quan trọng là phải thiết kế lại hệ thống pháp lý từ đăng ký, xác thực, bảo mật dữ liệu đến thủ tục y tế và chế tài để quyền tự quyết của cá nhân về hiến tạng thực sự có thể thực thi.
Năm 2025, cả nước ghi nhận 66 ca hiến tạng từ người cho chết não, góp phần cứu sống hàng trăm bệnh nhân suy đa tạng. Con số này chiếm hơn 25% tổng số ca hiến từ người chết não trong 15 năm qua (từ năm 2010 đến hết 2025 có tổng số 262 ca). Điều đó cho thấy sự phát triển từng bước ổn định và bền vững của hệ thống hiến - ghép tạng tại Việt Nam. (Nguồn: Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia) |
| Chia sẻ bài viết: |
Giai đoạn nước rút luyện thi đại học lại bị thầy quấy rối. Làm sao để thiết lập ranh giới gia sư và học sinh một cách tinh tế nhưng cứng rắn?
Từng có những ngày tôi sống trong tâm thế “mong cho xong”. Nhưng càng về sau, tôi chợt nhận ra, xong rồi thì sao nữa?
Đó là cuộc chạy đua xuyên đêm với thời gian, nơi mỗi phút chậm trễ đều có thể làm vuột mất cơ hội cứu sống nhiều sinh mạng.
Bỏ phố về quê, liệu cuộc sống có hoàn toàn là thiên đường, hay còn những bài toán về tương lai, con cái và sự thích nghi vẫn đang ở phía trước?
Rất nhiều những góc khuất, nỗi trăn trở và cả những quy tắc ngầm đầy nhân văn phía sau hành trình hồi sinh những cuộc đời.
Có những cuộc tranh cãi trong hôn nhân không bắt đầu từ chuyện ngoại tình hay hết yêu mà xuất phát từ vấn đề kinh tế.
Nhiều gia đình hiện đại đang đứng trước nguy cơ đổ vỡ chỉ vì thói quen trút “rác cảm xúc” lên người đồng hành.
Người ta hay nói ‘đàn ông thương vợ hay không, đứng trước cửa phòng sinh mới biết’.
Có lẽ, đến một độ tuổi nào đó, ta bớt mong những điều lớn lao, mà sống theo nhịp riêng, chậm rãi nếm thử cái ngon ngọt của đời.
Từ nguồn mô, tạng hiến của những người cho chết não, nhiều bệnh nhân hiểm nghèo thực sự được hồi sinh, mở ra những trang đời mới.
Chúng ta sắm cho con chiếc điện thoại thông minh, nhưng chính thiết bị ấy lại đang trở thành bức tường đẩy cha mẹ ra bên rìa cuộc sống của con trẻ?
Họ lặng lẽ sắm tròn 2 vai - vừa là người lao động cần mẫn trên nông trường vừa là người giữ lửa cho mái ấm.
Hóa ra một tấm gương cùng trang lứa có sức nặng hơn ngàn lời thúc giục của cha mẹ hay những bài học đạo lý khô khan.
Trước câu cửa miệng “chờ con một chút” của trẻ, cha mẹ nên làm gì?
Silent treatment (chiến tranh lạnh) ngày càng được nhắc đến như một chiến lược trong giao tiếp của người trẻ,
Ở đó, có những người đến để gửi lại mầm sống của chính mình và có những người đang mòn mỏi đợi chờ phép màu để được tiếp tục sống.
Tôn vinh nghĩa cử cao đẹp của những người hiến tạng, để di sản của người ra đi trở thành phép màu hồi sinh sự sống.
Không chỉ đòn roi, bạo hành và bỏ bê khiến nhiều trẻ mang tổn thương tâm lý kéo dài đến tuổi trưởng thành.
