Khi cái đói trở thành vũ khí chiến tranh

Những đứa trẻ chờ nhận khẩu phần lương thực ở vùng ngoại ô Sana'a, Yemen, nơi cuộc xung đột kéo dài đã khiến hàng triệu người phải sống trong cảnh đói nghèo cùng cực. Ảnh: Yahya Arhab/EPA

Một phân tích mới cho thấy, kể từ năm 2018 đã có hơn 20.000 vụ tấn công nhằm vào chợ, đất nông nghiệp và hệ thống phân phối lương thực trên toàn thế giới.

Theo dữ liệu do tổ chức Insecurity Insight tổng hợp, có tới 21.403 vụ việc được ghi nhận tại 15 quốc gia kể từ khi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 2417 vào năm 2018, lên án việc cố ý gây đói cho dân thường như một chiến thuật chiến tranh. Thực tế cho thấy nguồn cung lương thực vẫn liên tục trở thành mục tiêu trong các cuộc xung đột tại Gaza, Sudan, Lebanon, Haiti và nhiều nơi khác.

Trong số các vụ việc được ghi nhận có 1.261 vụ tấn công vào các khu chợ – nơi người dân mua thực phẩm hằng ngày – cùng 863 vụ nhắm vào hệ thống phân phối lương thực, khiến nhiều nhân viên cứu trợ và dân thường thiệt mạng. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu cũng phát hiện 1.909 cuộc không kích nhằm vào đất nông nghiệp và 563 vụ tấn công vào cơ sở hạ tầng nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, làm suy giảm nghiêm trọng an ninh lương thực tại hơn 42 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng là nơi ghi nhận số vụ việc cao nhất với 9.013 vụ tấn công liên quan đến nguồn cung thực phẩm. Yemen đứng thứ hai với 1.863 vụ, tiếp theo là Sudan với 1.605 vụ. Chỉ riêng tuần qua tại Sudan, một máy bay không người lái đã tấn công một khu chợ đông đúc ở Tây Kordofan khiến 28 người thiệt mạng. Các nhân chứng cho biết khu chợ dường như bị nhắm mục tiêu có chủ đích vào thời điểm tập trung đông dân cư.

Syria cũng ghi nhận 1.538 vụ tấn công liên quan đến thực phẩm, trong đó nhiều vụ được cho là do lực lượng chính phủ Syria và quân đội Nga thực hiện trước khi chính quyền Assad sụp đổ. Trong khi đó, Mali chứng kiến 1.415 vụ việc khi chính quyền quân sự nước này đối mặt với bất ổn kéo dài.

Báo cáo, dự kiến công bố chính thức vào đầu tuần tới, nhận định các cuộc tấn công vào hệ thống lương thực đang gia tăng đáng kể kể từ khi nghị quyết của Liên Hợp Quốc được thông qua.

Giulia Contò, quản lý vận động chính sách về xung đột và nạn đói của tổ chức Action Against Hunger - một tổ chức nhân đạo quốc tế chuyên chống nạn đói và suy dinh dưỡng trên toàn cầu, cho biết thế giới chỉ thực sự chú ý đến nạn đói tại Gaza và Sudan trong 2 năm gần đây, trong khi trên thực tế, nạn đói do chiến tranh gây ra đang diễn ra mỗi ngày ở nhiều nơi khác.

Bà nhấn mạnh: “Các hệ thống mà cộng đồng phụ thuộc để sinh tồn liên tục bị phá hủy: gia súc bị cướp bóc, chợ bị đánh bom, đoàn xe viện trợ bị ngăn chặn”.

Các nhà nghiên cứu cũng cảnh báo, dân thường ngày càng trở thành mục tiêu khi cố gắng tìm kiếm lương thực hoặc tiếp cận viện trợ nhân đạo. Từ tháng 10/2023 đến cuối năm 2025, hơn 10.300 người đã thiệt mạng hoặc bị thương trong quá trình tìm kiếm viện trợ.

Giám đốc Insecurity Insight, Christina Wille, kêu gọi cộng đồng quốc tế thực thi nghiêm túc Nghị quyết 2417 của Liên Hợp Quốc. Theo bà, vấn đề không nằm ở bản thân nghị quyết, mà ở việc các quốc gia thành viên thiếu ý chí chính trị để ngăn chặn những hành vi mà họ từng cam kết phản đối.

Người dân Palestine chen chúc giành những bao bột mì từ một xe tải chở hàng viện trợ gần điểm phân phối thực phẩm ở phía bắc Dải Gaza vào tháng 7/2025. Ảnh: Mohammed Saber/EPA

Bà cũng cho rằng phụ nữ và trẻ em là những nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Trong bối cảnh thiếu lương thực, phụ nữ thường phải đi xa hơn để tìm thức ăn, đối mặt với nguy cơ mất an toàn và buộc phải cắt giảm khẩu phần ăn của bản thân để ưu tiên cho gia đình. Trẻ em suy dinh dưỡng không chỉ bị ảnh hưởng trước mắt mà còn phải gánh chịu hậu quả lâu dài đối với sự phát triển thể chất và tinh thần.

Liên Hợp Quốc cho biết xung đột vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây ra nạn đói trên toàn cầu, chiếm hơn một nửa số người đang phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Các cơ quan của Liên Hợp Quốc gần đây cũng cảnh báo, 2/3 số người bị ảnh hưởng bởi nạn đói hiện tập trung tại 10 quốc gia đang chìm trong chiến tranh và bất ổn kéo dài.

Thảo Nguyễn (theo Guardian)