Cố họa sĩ Nguyễn Phan và những gam màu lặng lẽ đi qua thời gian

Hành trình đi tìm cái đẹp của một họa sĩ “không chịu dừng lại”​

Chuỗi triển lãm do gia đình cố họa sĩ Nguyễn Phan (1940 - 2010) thực hiện, sau khi đã tổ chức tại Đà Nẵng vào đầu tháng 5. Triển lãm giới thiệu hơn 30 tác phẩm sơn dầu còn được gia đình lưu giữ, cùng nhiều tư liệu, hình ảnh về các công trình kiến trúc, quy hoạch, tượng đài mà họa sĩ Nguyễn Phan từng tham gia thực hiện sau năm 1975.

Hình ảnh cố hoạ sĩ Nguyễn Phan ở xưởng vẽ - Ảnh: BTC

Tại lễ khai mạc, KTS Phan Trường Sơn (con trai của cố hoạ sĩ) đã gọi cuộc triển lãm này là "một cuộc hành trình tiếp nối” hành trình đi tìm cái đẹp mà cha mình theo đuổi suốt đời. Với gia đình, việc lưu giữ những bức tranh còn sót lại sau nhiều biến động không đơn thuần là gìn giữ kỷ vật, mà còn là cách tiếp tục đối thoại với ký ức của một người nghệ sĩ đã khuất.

Nghi thức cắt băng khai mạc triển lãm

Tại buổi khai mạc, một người bạn cũ của cố họa sĩ đã nhắc lại rằng Nguyễn Phan là người “không chịu dừng lại ở một nơi chốn nào”, luôn muốn vượt khỏi những điều cũ kỹ để tìm kiếm cái mới trong chính mình. Có lẽ vì thế mà tranh ông luôn tồn tại cảm giác chuyển động nội tâm, ngay cả trong những bố cục tĩnh nhất.

Quan khách thưởng lãm tại triển lãm

Thế giới nội tâm trong tranh Nguyễn Phan

Nếu nhìn tổng thể, tranh Nguyễn Phan không thuộc kiểu hội họa ồn ào về thị giác. Ông thường tiết chế chi tiết, giản lược hình khối và đẩy cảm xúc vào màu sắc cùng không gian. Ở đó, con người dường như luôn hiện ra trong trạng thái cô độc, mong manh và nửa thực nửa mộng.

Trong tác phẩm Cá và Em (2008), hình ảnh cô gái mặc áo trắng cầm con cá xanh bằng đầu ngón tay tạo nên một cảm giác vừa thanh thoát vừa siêu thực. Bố cục tranh gần như tối giản, nhưng chính khoảng trống lớn cùng gam xanh lạnh khiến nhân vật trở nên mong manh như một ký ức. Con cá được treo lơ lửng tựa như biểu tượng hơn là vật thể đời thường.

Tác phẩm Cá và em gợi cảm giác về sự chờ đợi, về nỗi cô đơn của con người trước thời gian và đời sống - Ảnh: BTC

Điểm đặc biệt trong tranh Nguyễn Phan là ông hiếm khi mô tả cảm xúc trực diện. Nhân vật nữ của ông thường không biểu lộ bi kịch, nhưng ánh mắt, dáng đứng và sự tĩnh lặng lại khiến người xem cảm nhận được một nỗi buồn sâu thẳm. Chính sự tiết chế ấy làm nên chất thơ trong hội họa Nguyễn Phan.

Trong khi đó, Đêm trong phố Cảng lại cho thấy một Nguyễn Phan khác: dữ dội và giàu tính biểu hiện hơn. Không gian đô thị được đẩy vào trạng thái chập chờn giữa ánh đèn, bóng tối và những mảng màu tím đỏ loang vỡ. Con người trong tranh gần như tan vào cảnh vật, tạo nên cảm giác bất an và hỗn độn. Ở bức tranh này, Nguyễn Phan không kể câu chuyện cụ thể. Đây cũng là giai đoạn hội họa của ông nghiêng nhiều hơn về cảm xúc nội tâm thay vì tả cảnh.

Đêm trong phố Cảng tạo ra không gian phố thị như một giấc mơ nửa tỉnh nửa mê - Ảnh: BTC

Nét đẹp cố Đô trong tranh của cố hoạ sĩ - Ảnh: BTC

Giới hội họa nhận xét tranh Nguyễn Phan mang tinh thần "đi tìm cái đẹp trong cô tịch". Điều này cũng phần nào tương ứng với tính cách của ông ngoài đời: ít ồn ào, luôn dịch chuyển giữa nhiều lĩnh vực từ hội họa, điêu khắc, kiến trúc đến quy hoạch cảnh quan.

Những hình ảnh về các công trình kiến trúc, quy hoạch, tượng đài mà họa sĩ Nguyễn Phan từng tham gia thực hiện

Triển lãm diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM đến hết ngày 31/5. Theo chia sẻ của KTS Phan Trường Sơn, gia đình dự kiến tiếp tục đưa triển lãm đến Huế vào tháng 9 tới theo lời mời từ giới mỹ thuật địa phương.

Hồng Nga