Giữa xã hội sung túc, người già vẫn suy dinh dưỡng

Những bữa ăn không trọn vẹn

Mỗi sáng, bà Sulemah Salim - 68 tuổi, hưu trí tại Singapore - bắt đầu ngày mới bằng bữa điểm tâm với bánh mì và mứt. Kể từ sau lần trượt ngã trong bếp vài năm trước, cơ thể bà yếu đi, không còn đủ sức đứng lâu để nấu nướng. Chiếc xe lăn điện giúp bà di chuyển đến tiệm cà phê gần nhà để mua bữa trưa. Thực đơn quen thuộc của bà là cơm, canh và rau. Bà hiếm khi ăn thịt vì răng yếu. Bà Sulemah cho biết: “Nếu ăn trưa muộn hoặc không thấy đói, tôi sẽ bỏ luôn bữa tối và chỉ ăn vài chiếc bánh quy”. Sự cô đơn khi phải ăn một mình chính là nguyên do lấy đi cảm giác thèm ăn của bà.

Tuổi già thường gặp nhiều thách thức, trong đó có tình trạng chán ăn và suy dinh dưỡng - Nguồn ảnh: Depositphotos

Số liệu từ hệ thống y tế công cộng NHG Health tại Singapore cho thấy tỉ lệ bệnh nhân nhập viện có nguy cơ suy dinh dưỡng tăng từ 30% năm 2023 lên 40% vào năm 2025. Đáng chú ý, 60% trong số này là người trên 65 tuổi. Tại Mỹ, số ca tử vong liên quan đến suy dinh dưỡng đã tăng gấp 6 lần trong thập niên qua. Riêng những người trên 85 tuổi có tỉ lệ tử vong do thiếu hụt dinh dưỡng cao gấp 60 lần so với phần còn lại của dân số.

Ngay cả ở Thụy Điển, nơi có hệ thống phúc lợi hoàn hảo, ước tính có khoảng 5 - 10% người cao tuổi bị suy dinh dưỡng, và con số này nhảy vọt lên 50% đối với những bệnh nhân đang được chăm sóc tại bệnh viện hoặc các cơ sở y tế. Nhật Bản cũng ghi nhận 1/6 người cao tuổi bị thiếu hụt dinh dưỡng dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI).

Rào cản từ thể chất đến tâm lý

Một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng thiếu dưỡng chất ở người già là khả năng nhai nuốt kém. Một nghiên cứu trên 1.500 người, kéo dài 6 năm tại Thụy Điển, đã chứng minh khả năng nhai giảm sút là yếu tố dẫn đến suy dinh dưỡng và sụt cân nghiêm trọng. Khi răng rụng hoặc răng giả không vừa vặn, người già có xu hướng né tránh các loại thực phẩm giàu dưỡng chất nhưng khó nhai như trái cây tươi, rau xanh và thịt.

Ông Lee - 82 tuổi, hưu trí tại Singapore - tin rằng người già nên ăn ít thịt và tránh xa trứng vì sợ cholesterol cao. Nhưng các chuyên gia dinh dưỡng lại khẳng định trứng là nguồn cung cấp axit amin, vitamin A và kẽm tuyệt vời giúp duy trì khối lượng cơ bắp. Người cao tuổi thực chất cần tới 1,2g protein cho mỗi kg trọng lượng cơ thể, cao hơn mức 0,8g ở người trẻ, để chống lại tình trạng mất cơ và loãng xương.

Bên cạnh thể chất, sức khỏe tâm thần cũng đóng vai trò then chốt. Tại các vùng nông thôn ở tỉnh Vân Nam hay Quý Châu của Trung Quốc, nghiên cứu năm 2025 cho thấy sự lo âu và suy dinh dưỡng thường đi đôi với nhau.

Càng lo âu, người già càng ít chú trọng đến bữa ăn, dẫn đến suy nhược cơ thể, và ngược lại, một cơ thể thiếu chất lại càng làm trầm trọng thêm các vấn đề về tinh thần.

Giải pháp từ cộng đồng và gia đình

Để đối phó với tình trạng trên, các quốc gia đang triển khai nhiều giải pháp. Tại Nhật Bản, 2 tập đoàn Meiji và Fujitsu vừa khởi động dự án ứng dụng AI mang tên rRAFU để dự đoán nguy cơ suy dinh dưỡng trước 2 năm thông qua 13 câu hỏi đơn giản về thói quen ăn uống và sinh hoạt. Điều này giúp người già có thể tự chăm sóc và điều chỉnh lối sống trước khi tình trạng trở nên tồi tệ.

Tại Singapore, các trung tâm lão hóa đang thúc đẩy mô hình “ăn uống cộng đồng” nhằm tạo ra những bữa ăn vui vẻ, bổ dưỡng, lành mạnh cho người già, giúp họ ăn ngon miệng hơn. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyên, thay vì những bữa ăn cầu kỳ, người già có thể áp dụng quy tắc “25 - 25 - 50” trong mỗi bữa ăn. Theo đó, 25% khẩu phần ăn là chất đạm, ưu tiên các món hấp, luộc hoặc đậu phụ dễ nhai, 25% là tinh bột từ ngũ cốc nguyên hạt và 50% còn lại là các loại rau củ nhiều màu sắc.

Suy dinh dưỡng ở người già là một thách thức xã hội đòi hỏi sự phối hợp giữa ngành y tế, các dịch vụ xã hội và đặc biệt là sự quan tâm của mỗi gia đình. Để người cao tuổi được sống khỏe thay vì chỉ sống lâu, việc chăm chút cho từng bữa cơm và sự kết nối tinh thần chính là liều thuốc quý giá nhất.

Ngọc Hạ (theo CNA, Nature, Independent, Karolinska Institutet, Fujitsu, The Washington Post)