Bài học từ chai nước ngọt của con gái nhỏ

“Mẹ ơi, lớp con có bạn sáng nào cũng được mẹ mua cho một chai nước ngọt, nhìn thích lắm. Hôm nào mẹ cho con mang nước ngọt đến lớp được không? Con chán uống nước lọc lắm rồi mẹ ạ”, tôi khựng lại khi nghe lời thủ thỉ của con.

Câu chuyện hoàn toàn có thể kết thúc bằng một lời từ chối nhẹ nhàng, giống như bao lần con xin mang kẹo bánh hay đồ ăn vặt đến lớp. Nhưng lần này tôi không vội, trong đầu tôi bật lên một suy nghĩ khác: Nếu hôm nay con hỏi về nước ngọt, thì vài năm nữa, con sẽ hỏi về những thứ khác như vì sao nhà mình không dùng nhiều đồ nhựa, vì sao mẹ hay mang túi vải, vì sao trời nóng mà không bật điều hòa thật lạnh, vì sao mẹ nói nhiều về “tiết kiệm” dù nhà mình không thiếu thốn...

Con gái trong một lớp dạy làm đồ handmade. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Biến đổi khí hậu, với người lớn, là những khái niệm đao to búa lớn như phát thải, trái đất nóng lên, rác thải nhựa dùng một lần, tài nguyên cạn kiệt… Nhưng với con trẻ, định nghĩa này bắt đầu từ những câu hỏi rất nhỏ, rất đời thường. Và nếu người lớn không biết nắm lấy những khoảnh khắc ấy để hóa giải băn khoăn, tôi nghĩ, mọi bài học về môi trường sẽ mãi chỉ nằm trên sách giáo khoa.

Hôm đó, tôi không nói với con rằng nước ngọt không tốt cho sức khỏe, mà gợi mở một điều khác: “Con có để ý không, chai nước đó uống xong là bỏ đi. Còn bình nước của con thì dùng hoài”. Đáp lại, con nhìn cái bình trong cặp, im lặng một lúc rồi hỏi: “Vậy mấy cái chai kia đi đâu hả mẹ?”.

Câu hỏi ấy mở ra một cuộc trò chuyện mà tôi chưa từng chuẩn bị trước, cũng không giống bất kỳ bài học nào con từng học ở trường. Tôi nói với con rằng có những thứ dùng xong là biến mất khỏi tầm mắt mình, nhưng không hề biến mất khỏi trái đất. Chúng ở lại rất lâu, lâu hơn cả tuổi của con, của mẹ.

Tôi không nhắc đến những bãi rác khổng lồ đang lênh đênh trên đại dương, cũng không nói về băng tan hay trái đất nóng lên. Tôi chỉ nói điều dễ hình dung: “Nếu mỗi ngày một chai, thì một lớp sẽ có rất nhiều chai. Và rất nhiều lớp thì sẽ thành một núi rác”.

Từ hôm đó, chuyện nước uống trong nhà tôi thay đổi theo một cách rất khác. Tôi không cố ép con uống nước lọc cho “đúng chuẩn” hay “lành mạnh”, “tốt cho sức khỏe”, mà giúp con hiểu rằng mỗi lựa chọn nhỏ như mang theo bình nước, uống nước dừa thay vì nước đóng chai, uống nước ép ở nhà thay vì mua sẵn… đều là cách mình đối xử tốt với chính mình, và với trái đất.

Nhóc tì bắt đầu để ý nhiều hơn. Có hôm con hỏi: “Mẹ ơi, sao cái này bọc nhiều túi nilon vậy?”, khi khác lại nhắc nhở mẹ rất tự nhiên: “Mẹ ơi, bình nước con còn dùng được, mẹ đừng bỏ đi nhé!”.

Những câu hỏi nhỏ ấy cũng khiến tôi hiểu rằng việc dạy con về biến đổi khí hậu không phải là gieo vào lòng trẻ nỗi sợ, càng không nên bắt con sống xanh theo cách cực đoan. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ nhìn thấy mối liên hệ giữa những gì mình làm hôm nay và môi trường mà con sẽ sống trong ngày mai.

Trẻ con không cần hiểu những khái niệm lớn như “khủng hoảng” hay “suy kiệt” để biết cách cư xử có trách nhiệm với hành tinh. Chúng chỉ cần được người lớn dẫn dắt bằng những lựa chọn cụ thể: Uống gì mỗi ngày, mang theo thứ gì, giữ lại hay bỏ đi món nào.

Hơn hết, tôi càng thấm thía một điều tưởng như hiển nhiên mà không dễ thực hiện: Mình không thể dạy con sống xanh nếu chính mình không duy trì lối sống như vậy. Con học từ cách mẹ rửa lại chai nhựa để trồng cây thay vì vứt đi, từ thói quen mang theo bình giữ nhiệt mua cà phê thay cho việc order ly nhựa vệ đường, từ cách phân loại rác trước khi đem bỏ... Khi người lớn đủ kiên nhẫn thay đổi từng thói quen nhỏ, trẻ con sẽ lớn lên cùng ý thức rằng bảo vệ trái đất không phải là trách nhiệm xa vời, mà là hoạt động quen thuộc và cơ bản mỗi ngày.

Nhật Anh (TPHCM)