Chất liệu dân gian tạo sức hút mới cho V-pop

Làm mới giá trị truyền thống

Gần đây, thị trường nhạc Việt chứng kiến sự trở lại ồ ạt của chất liệu văn hóa dân gian trong các sản phẩm âm nhạc. Các sản phẩm này đều được đầu tư hoành tráng, không trùng lặp ý tưởng dù phát hành gần nhau. Sơn Tùng M-TP với MV Come my way, Mono với MV Công tử văn thơ và ca nương Kiều Anh gây ấn tượng mạnh qua MV Lá ngọc cành vàng. Ở các MV ấy, chất liệu dân gian không còn là những chi tiết điểm xuyết để minh họa mà trở thành một phần quan trọng trong tư duy sáng tạo của nhiều nghệ sĩ trẻ.

Ca nương Kiều Anh trong MV Lá ngọc cành vàng - Ảnh do nhân vật cung cấp

Trong 3 sản phẩm trên, Lá ngọc cành vàng được đánh giá là một trong những MV khai thác chất liệu dân gian chỉn chu và đầy thuyết phục. Xuất thân từ gia đình có truyền thống nghệ thuật, ca nương Kiều Anh nổi tiếng với khả năng hát ca trù nói riêng và âm nhạc dân tộc nói chung.

MV gây ấn tượng bằng hệ thống hình ảnh mang đậm tinh thần mỹ học Á Đông, kết hợp giữa ngôn ngữ thị giác hiện đại và nhiều chi tiết thể hiện văn hóa dân tộc như nghệ thuật khảm xà cừ, gốm hoa lam, thơ Nôm, truyền thuyết mẹ Âu Cơ. Điểm nhấn là màn hóa thân của Kiều Anh vào hình tượng Cô Bơ của Thoải Phủ thuộc tín ngưỡng thờ Mẫu. Ngoài ra, ở phân cảnh trước sân đình, Kiều Anh còn mời hàng chục ca nương nhiều độ tuổi xuất hiện, cho thấy tính lưu truyền của nghệ thuật truyền thống qua nhiều thế hệ.

Công tử văn thơ cũng nhận được nhiều phản hồi tích cực. Khác với màu sắc huyền bí trong MV của Kiều Anh, Mono chọn cách kể chuyện gần gũi và trẻ trung hơn. MV tái hiện không gian của tầng lớp trí thức phong lưu với những chi tiết quen thuộc: thư pháp, thi ca, trang phục cổ, kiến trúc truyền thống và các sinh hoạt văn hóa gắn với thú chơi chữ nghĩa. Dù được xử lý bằng nhịp điệu hiện đại, các hình ảnh vẫn gợi được tinh thần của văn hóa Việt.

Come my way ra mắt trước sản phẩm của ca nương Kiều Anh và Mono. MV nhận được phản hồi tích cực nhưng cũng tạo ra những tranh luận lớn về hình ảnh Sơn Tùng M-TP đứng trên mô hình chim hạc. Cuộc tranh luận nhận được ý kiến của các nhà văn hóa, chuyên gia lịch sử và khán giả, cho thấy sự quan tâm lớn của dư luận đối với Come my way, cũng như việc đưa văn hóa dân gian vào nghệ thuật nói chung.

Tôn trọng văn hoá bằng hiểu biết sâu sắc

Đối với dự án sử dụng chất liệu dân gian, truyền thống, sự xuất hiện của cố vấn lịch sử, văn hóa trong quá trình thực hiện giúp sản phẩm tránh được những sai lệch không đáng có. Xu hướng mời chuyên gia đồng hành đang trở thành sự lựa chọn phổ biến, là yêu cầu bắt buộc của nhiều nghệ sĩ làm dự án liên quan văn hóa hiện nay.

Ca sĩ Mono và các vũ công tại một trong các bối cảnh của MV Công tử văn thơ - Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Lá ngọc cành vàng có sự xuất hiện của 2 nhà cố vấn ứng dụng văn hóa là Tôn Thất Minh Khôi và Dzuy Ngô. Dù trẻ nhưng cả hai có quá trình nghiên cứu, tìm hiểu văn hóa truyền thống bài bản, từng tham gia cố vấn văn hóa cho nhiều dự án nghệ thuật. Công tử văn thơ có sự tham gia của nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Phước Hải Trung, hỗ trợ ê kíp trong việc lựa chọn, đưa vào MV những hình ảnh, chi tiết văn hóa phù hợp.

Ở thời buổi mỗi sai sót về văn hóa và lịch sử đều có thể nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh luận trên mạng xã hội, việc đầu tư cho đội ngũ cố vấn không nên được xem là khoản chi phí phát sinh mà là một phần quan trọng của quá trình sáng tạo. Sự đồng hành của các nhà nghiên cứu, sử gia và chuyên gia văn hóa giúp nghệ sĩ cân bằng giữa yếu tố sáng tạo và trách nhiệm đối với di sản dân tộc.

Thành công của các dự án nghệ thuật phản ánh một thực tế: khi văn hóa được tái hiện một cách tôn trọng và chính xác, tác phẩm nghệ thuật vừa mang giá trị giải trí vừa góp phần gìn giữ và quảng bá bản sắc dân tộc đến với công chúng trong và ngoài nước.

An Trịnh