Tăng tuổi hưu, lớp kế cận chờ đến bao giờ?

Bà Loan bày tỏ sự băn khoăn nếu chính sách trên được áp dụng đại trà ở thời điểm hiện tại. Nếu tăng tuổi hưu lên 65, doanh nghiệp sẽ đối diện với bài toán kinh tế: gánh nặng chi phí vận hành. Một nhân sự làm việc 30 năm thường có mức lương cao hơn rất nhiều so với người mới vào nghề.

Khi giữ lại người lao động đến 65 tuổi, doanh nghiệp phải gánh quỹ lương khổng lồ cho nhóm nhân sự cao tuổi, cộng thêm chi phí bảo hiểm sức khỏe và rủi ro y tế tăng vọt. Trong khi đó, hiệu suất làm việc của nhóm này có xu hướng đi ngang hoặc giảm sút. Sự mất cân đối giữa chi phí và hiệu quả tạo áp lực lớn lên biên lợi nhuận, buộc doanh nghiệp cân nhắc cắt giảm các khoản đầu tư khác, từ đó làm giảm sức cạnh tranh tổng thể.

Người cao tuổi tham gia học tập nâng cao kiến thức, kỹ năng - ẢNH: NHÃ CHÂN

Bên cạnh đó, tác động tiêu cực lớn nhất là sự tắc nghẽn trong dòng chảy nhân sự, có thể gây hệ lụy lâu dài.

Thị trường lao động cần có sự lưu thông liên tục. Khi các vị trí quản lý trung và cao cấp “giữ ghế” quá lâu bởi nhân sự lớn tuổi, lớp kế cận ở độ tuổi chín nhất của sự nghiệp (30-40 tuổi) có thể rơi vào trạng thái mất phương hướng vì không nhìn thấy lộ trình thăng tiến rõ ràng và mất động lực phấn đấu.

Thực tế cho thấy tốc độ chuyển đổi số của nhóm lao động trên 60 tuổi thường chậm hơn rất nhiều so với giới trẻ. Doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với tình thế: Nếu đầu tư đào tạo lại thì chi phí rất lớn nhưng thời gian cống hiến còn lại quá ngắn, hiệu quả không cao. Nếu không đào tạo, họ trở thành điểm nghẽn trong quy trình vận hành hiện đại.

Theo bà Loan, lợi thế lớn nhất của lao động lâu năm là kinh nghiệm xử lý khủng hoảng nhưng mỗi công ty chỉ cần giữ lại 5 - 10% những chuyên gia thực sự xuất sắc nhất để làm cố vấn theo dạng hợp đồng dịch vụ hằng năm. Việc đại trà hóa tăng tuổi nghỉ hưu là không cần thiết.

Các cơ quan quản lý cần tránh cách làm cào bằng. Chính sách cần có sự phân định rõ ràng về đặc thù ngành nghề. Đối với khối sản xuất trực tiếp, xây dựng, lao động chân tay và các ngành độc hại, cần giữ nguyên tuổi nghỉ hưu như cũ (60 tuổi hoặc thấp hơn) để bảo vệ sức khỏe người lao động và an toàn sản xuất. Việc tăng lên 65 tuổi đối với nhóm này ẩn chứa rủi ro cực kỳ lớn. Ngược lại, với khối hành chính, nghiên cứu, chuyên gia cao cấp, việc tăng tuổi nghỉ hưu có thể được xem xét nhưng nên dựa trên cơ chế tự nguyện thỏa thuận giữa 2 bên.

Đặc biệt, bà kiến nghị các cơ quan quản lý cần ban hành danh mục ngành nghề được phép nghỉ hưu sớm mà không bị trừ tỉ lệ lương hưu 2% mỗi năm như hiện nay để tránh thiệt thòi cho người lao động đã cống hiến đủ năm. Đồng thời, qua đó cho phép doanh nghiệp và người lao động linh hoạt chuyển từ hợp đồng lao động sang hợp đồng dịch vụ tư vấn sau tuổi 60 nếu còn nhu cầu, thay vì trói buộc nhau bằng các quy định hành chính cứng nhắc.

Nên có cơ chế làm việc linh hoạt, ví dụ người 60-65 tuổi chỉ làm 4 giờ/ngày hoặc 3 ngày/tuần với mức thu nhập tương ứng. Đó sẽ là chiếc van giảm áp hiệu quả, vừa giúp người lao động không bị hẫng khi nghỉ hưu vừa giúp doanh nghiệp tận dụng được kinh nghiệm mà không bị áp lực chi phí đè nặng.

GIANG THÙY