Cuộc chiến với thực phẩm siêu chế biến

Theo phó giáo sư Julia Wolfson (Mỹ), thực phẩm siêu chế biến đang thống trị hệ thống thực phẩm hiện đại. Ước tính đến năm 2025, loại thực phẩm này chiếm gần 60% khẩu phần ăn của người Mỹ. Tại châu Âu, UPF được cho là nguyên nhân liên quan đến gần 400.000 ca tử vong mỗi năm.

Bẫy ngọt ngào từ ma trận phụ gia

Thực phẩm siêu chế biến không chỉ đơn thuần là thực phẩm được nấu chín hay sơ chế. Đó là những sản phẩm trải qua nhiều quy trình công nghiệp, chứa những thành phần khó xuất hiện trong bếp nhà bạn như chất tạo màu, chất tạo hương, chất nhũ hóa hay chất bảo quản. Nghiên cứu trên 108.000 người trưởng thành từ chương trình NutriNet-Santé của Pháp đã cho thấy mối nguy hiểm từ “hiệu ứng cocktail” của các chất phụ gia.

Nhóm tác giả phát hiện, nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2 tăng lên đáng kể khi con người tiêu thụ các nhóm phụ gia hỗn hợp thay vì chỉ một chất riêng lẻ. Cụ thể, nhóm thực phẩm chứa chất làm dày, chất ổn định thường thấy trong các món tráng miệng từ sữa, nước xốt béo hay nước hầm chế biến sẵn liên quan mật thiết đến rối loạn chuyển hóa. Nguy hiểm hơn là nhóm các chất tạo ngọt nhân tạo và chất nhũ hóa thường gặp trong nước giải khát, bánh mì công nghiệp hay sữa chua có hương vị.

Bên cạnh tiểu đường, mối lo ngại về ung thư đang ngày càng tăng. Bác sĩ Andrew Chan - Viện Ung thư Mass General Brigham, Mỹ - cảnh báo, thực phẩm siêu chế biến có thể là thủ phạm tiềm ẩn đằng sau tỉ lệ ung thư đại trực tràng gia tăng ở người trẻ tuổi. Những món như thịt nguội, xúc xích hay thậm chí là các loại xốt chấm đóng chai đang âm thầm làm suy yếu đường ruột, gây viêm nhiễm và tạo điều kiện cho các khối u phát triển.

Người trẻ từ 18 đến 21 tuổi thường tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn - Nguồn ảnh: Shutterstock

Làm người tiêu dùng thông thái

Theo các chuyên gia, chìa khóa không nằm ở việc tẩy chay cực đoan mà là sự hiểu biết và cân bằng. Không phải tất cả thực phẩm chế biến đều xấu. Những lựa chọn như sữa tiệt trùng, rau củ đông lạnh hay các loại hạt đóng gói vẫn là nguồn dinh dưỡng tốt nếu không chứa quá nhiều phụ gia công nghiệp.

Bên cạnh đó, quay về với căn bếp và những bữa cơm gia đình là lựa chọn hữu ích. Sử dụng các công cụ AI để gợi ý công thức nấu ăn từ nguyên liệu sẵn có hoặc rau củ đang vào mùa giá rẻ là cách tiết kiệm thông minh.

Cần nhớ rằng thay đổi thói quen ăn uống của trẻ cần sự kiên nhẫn. Đừng ép buộc hay dùng món tráng miệng làm phần thưởng. Thay vào đó, hãy tạo ra môi trường ăn uống tích cực bằng cách cả nhà cùng ngồi ăn, tắt ti vi và điện thoại. Hãy để trẻ tham gia quá trình chuẩn bị bữa ăn, từ việc nhặt rau đến nêm nếm. Việc “làm mới” các món ăn yêu thích của trẻ bằng cách độn thêm rau củ, thay thế nguyên liệu lành mạnh hơn cũng là một chiến thuật hiệu quả.

Cuối cùng, sức khỏe không chỉ đến từ dinh dưỡng mà còn từ lối sống. Một giấc ngủ đủ, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử và tăng cường vận động thể chất sẽ giúp cơ thể điều chỉnh lại cơ chế thèm ăn và trao đổi chất. Nước lọc nên là thức uống chính thay vì các loại nước ngọt có ga hay nước trái cây đóng hộp.

Ngọc Hạ (theo CBC, The Conversation, ABC News, Le Monde, Food Watch, Healthy Children, CNN)